Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 95/03 Generato dall'IA

Final ruling bars duplicate consumer contract clause invalidation suits via res judicata and expanded legal effect.

Numero d'incarto III CZP 95/03
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the County Consumer Ombudsman's suit to invalidate standard contract clauses, ruling it procedurally barred. The court noted a final judgment by the Competition and Consumer Office had already declared identical clauses invalid against the same defendant. Consequently, the court held that the principle of res judicata, combined with the specific legal effect of such rulings, prevents re-litigation even by third parties.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 365 § 1 k.p.c.; Art. 366 k.p.c.; Art. 47943 k.p.c.; Art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. The principle of res judicata and the specific legal effect of a final judgment on standard contract clauses bar subsequent proceedings by third parties regarding the same clauses.

Parole chiave

Generato dall'IA
res judicata standard contract clauses consumer protection legal effect third party standing procedural bar competition law

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 365 § 1 k.p.c.
orzeczenia (art. 365 § 1 k.p.c.), ale także w aspekcie powagi rzeczy osądzonej (art.
Art. 366 k.p.c.
brak w art. 366 k.p.c., znanej z art.
Art. 47943 k.p.c.
Zgodnie z art. 47943 k.p.c., wyrok ma – od chwili
Art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.
366 w związku z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.).
art. 355 § 1 k.p.c
postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 355 § 1 k.p.c.?"
art. 47942 § 1 k.p.c
stosowania (art. 47942 § 1 k.p.c.).
art. 47943 k.p.c
Zgodnie z art. 47943 k.p.c., wyrok ma – od chwili
art. 47945 § 2 k.p.c
wpisania do odpowiedniego rejestru (art. 47945 § 2 k.p.c.) – skutek także wobec
art. 458 § 1 k.p.c
435 § 1 i art. 458 § 1 k.p.c.), natomiast do
art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c
366 w związku z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CRN 361/71
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1971 r., III CRN 361/71,
III CKN 48/99
179, oraz z dnia 27 kwietnia 1999 r., III CKN 48/99, nie

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 19 grudnia 2003 r., III CZP 95/03

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz

Sędzia SN Kazimierz Zawada

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powiatowego Rzecznika

Konsumentów w B. przeciwko Międzynarodowej Korporacji Gospodarczej "I.C.", sp.

z o.o. w T. o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 19 grudnia 2003 r.,

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego, zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z

dnia 19 września 2003 r.:

"Czy postępowanie w sprawie z powództwa powiatowego rzecznika

konsumentów o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone objęte jest

powagą rzeczy osądzonej prawomocnego wyroku uznającego za niedozwolone

tych samych postanowień wzorca umowy, wydanego w sprawie z powództwa

Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przeciwko temu samemu

pozwanemu", a w przypadku udzielenia negatywnej odpowiedzi na postawione

wyżej pytanie "czy w sprawie z powództwa powiatowego rzecznika konsumentów o

uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone dopuszczalne jest wydanie

merytorycznego rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy istnieje prawomocny wyrok

uznający za niedozwolone te same postanowienia wzorca umowy, wydany w

sprawie z powództwa Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

przeciwko temu samemu pozwanemu, czy też wydanie wyroku jest zbędne, a

postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 355 § 1 k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Powaga rzeczy osądzonej wyroku uznającego postanowienie wzorca

umowy za niedozwolone wyłącza – od chwili wpisania tego postanowienia do

rejestru (art. 47943 w związku z art. 365 i 47945 § 2 k.p.c.) – ponowne

wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, także przez osobę nie biorącą

udziału w sprawie, w której wydano wyrok.

Uzasadnienie

Powiatowy Rzecznik Konsumentów w B. w pozwie skierowanym przeciwko

Międzynarodowej Korporacji Gospodarczej „I.C.”, spółce z o.o. w T. wniósł o

uznanie za niedozwolone – i zakazanie w umowach z konsumentami – określonych

postanowień wzorca umowy.

Wyrokiem z dnia 27 listopada 2002 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, Sąd

Ochrony Konkurencji i Konsumentów uwzględnił powództwo i zarządził publikację

tego wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym na koszt strony pozwanej.

Rozpoznając apelację od tego wyroku, Sąd Apelacyjny w Warszawie z urzędu

powziął wiadomość, że prawomocnym wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2002 r.,

wydanym w sprawie XVII Amc 50/01 z powództwa Prezesa Urzędu Konkurencji i

Konsumentów przeciwko Międzynarodowej Korporacji Gospodarczej „I.C.”, Sąd

Okręgowy w Warszawie orzekł już w przedmiocie uznania za niedozwolone – i

zakazania w umowach z konsumentami – postanowień wzorca umowy, których

dotyczy postępowanie w sprawie niniejszej. W związku z tym Sądowi Apelacyjnemu

nasunęły się wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionym Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za

niedozwolone – będące postępowaniem szczególnym w ramach postępowania

odrębnego w sprawach gospodarczych – zostało wprowadzone do kodeksu

postępowania cywilnego ustawą z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw

konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt

niebezpieczny (Dz.U. Nr 22, poz. 271), która weszła w życie w dniu 1 lipca 2000 r.

W ten sposób ustawodawca włączył do prawa polskiego zasady wynikające z

Dyrektyw Rady Wspólnot Europejskich, w tym przede wszystkim Dyrektywy

93/13/EWG o niedozwolonych klauzulach w umowach konsumenckich z dnia 5

kwietnia 1993 r. (Dz.Urz. UE z dnia 21 kwietnia 1993 r., Nr L 95/29).

Celem tego postępowania jest tzw. abstrakcyjna kontrola wzorców umowy,

dokonywana w oderwaniu od konkretnej umowy; w razie uwzględnienia powództwa

sąd gospodarczy, kierując się przepisami art. 384-3854 k.c., orzeka, że konkretne,

zaskarżone postanowienia wzorca umowy są niedozwolone i zakazuje ich

stosowania (art. 47942 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 47943 k.p.c., wyrok ma – od chwili

wpisania do odpowiedniego rejestru (art. 47945 § 2 k.p.c.) – skutek także wobec

osób trzecich.

Należy podkreślić, że art. 47943 k.p.c. nie jest jedynym przepisem

przewidującym skuteczność wyroku nie tylko w stosunku do stron procesu, ale

również wobec osób trzecich. Można przykładowo wymienić także art. 435 § 1 i art.

458 § 1 k.p.c., art. 254 § 1 i 4 oraz art. 427 § 1 i 2 k.s.h., art. 42 § 7 ustawy z dnia

16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz.

1848) albo art. 23 ust. 4 ustawy z dnia 26 października 2000 r. o giełdach

towarowych (Dz.U. Nr 103, poz. 1099 ze zm.). Wszystkie te przepisy spowodowały

już wcześniej konieczność opisania istoty tzw. rozszerzonej prawomocności

materialnej (art. 365 § 1 in fine k.p.c.) oraz określenia jej stosunku do powagi rzeczy

osądzonej, stanowiącej przeszkodę procesową dla ponownego rozpoznania sprawy

raz już merytorycznie rozstrzygniętej (art. 366 w związku z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Problem nie jest zatem nowy; powstał zresztą zaraz po wejściu w życie

kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r., w związku z tym, że w art. 366 –

będącym odpowiednikiem art. 382 k.p.c. z 1930 r. – nie powtórzono zastrzeżenia, iż

prawomocny wyrok ma powagę rzeczy osądzonej także w stosunku do innych osób

niż strony procesu, jeżeli to wynika z ustawy. Nauka zaproponowała kilka rozwiązań

tego problemu, bez wątpienia jednak najbardziej przekonywająca i najpełniejsza, a

także przynosząca najbardziej pożyteczne skutki praktyczne, jest koncepcja,

zgodnie z którą – mówiąc najkrócej – granicami podmiotowymi powagi rzeczy

osądzonej objęte są w zasadzie strony procesu, a w wypadkach w ustawie

przewidzianych także inne osoby; w takich wypadkach dochodzi do połączenia

rozszerzonej prawomocności z powagą rzeczy osądzonej, czemu nie przeszkadza

brak w art. 366 k.p.c., znanej z art. 382 d.k.p.c., formułki „jeżeli z ustaw inaczej nie

wynika”. Mówiąc inaczej, wypadki rozszerzonej podmiotowo prawomocności

materialnej należy rozpatrywać nie tylko w aspekcie mocy wiążącej prawomocnego

orzeczenia (art. 365 § 1 k.p.c.), ale także w aspekcie powagi rzeczy osądzonej (art.

366 k.p.c.).

W konsekwencji, wypadki rozszerzonej prawomocności i powagi rzeczy

osądzonej można podzielić na dwie grupy; pierwszą stanowią wypadki, w których

wyrok – ze względu na szczególny charakter przedmiotu osądu – skutkuje dla

wszystkich i przeciw wszystkim (np. art. 435 § 1 i art. 458 § 1 k.p.c.), natomiast do

drugiej grupy należą wypadki, w których wyrok skutkuje wobec osób trzecich ze

względu na szczególny stosunek tych osób do jednej ze stron procesu i tylko wobec

niej (np. wypadki następstwa prawnego, w tym objęte regulacją art. 192 pkt 3

k.p.c.). Tożsamość stron procesowych, jako warunek istnienia powagi rzeczy

osądzonej, skutkującej w innej, późniejszej sprawie odrzuceniem pozwu (art. 199 §

1 pkt 2 k.p.c.), zachodzi więc zarówno wtedy, gdy w obydwu sprawach uczestniczą

te same strony – bez względu na rolę procesową – jak i wtedy, gdy zamiast strony

wcześniejszego procesu występuje jej następca prawny lub inna osoba objęta w

danym wypadku rozszerzoną prawomocnością.

Przedstawiona koncepcja ujmowania rozszerzonej prawomocności materialnej

w łączności z powagą rzeczy osądzonej, akceptowana przez przeważającą część

doktryny, jak też znajdująca odzwierciedlenie w judykaturze Sądu Najwyższego

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1971 r., III CRN 361/71,

OSPiKA 1972, nr 10, poz. 179, oraz z dnia 27 kwietnia 1999 r., III CKN 48/99, nie

publ.), pozwala rozstrzygnąć zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd

Apelacyjny i przyjąć, że powaga rzeczy osądzonej wyroku uznającego

postanowienie wzorca umowy za niedozwolone wyłącza – od chwili wpisania tego

postanowienia do rejestru (art. 47943 w związku z art. 365 i art. 47945 § 2 k.p.c.) –

ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, także przez osobę nie biorącą

udziału w sprawie, w której wydano wyrok; pozew obejmujący takie powództwo

podlega odrzuceniu (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Za takim rozwiązaniem, obok argumentów jurydycznych, przemawiają także

względy celowościowe i funkcjonalne. Jego przyjęcie pozwala uniknąć prowadzenia

kilku postępowań, z których każde musiałoby kończyć się identycznym

rozstrzygnięciem merytorycznym, a ponadto sprzyja charakterowi postępowania w

sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, którego celem

podstawowym jest usunięcie postanowień wzorca uznanych za abuzywne z obrotu

ze skutkiem nie tylko dla stron procesu, lecz także wobec osób trzecich (erga

omnes). Można więc stwierdzić, że szczególny przedmiot postępowania o uznanie

postanowień wzorca umowy za niedozwolone, jak i również leżący w sferze

publicznej cel kontroli abstrakcyjnej, dodatkowo wspiera przyjęcie koncepcji

łączącej rozszerzoną prawomocność materialną nie tylko z mocą wiążącą

prawomocnego wyroku, ale także z jego powagą rzeczy osądzonej jako negatywną

przesłanką procesową.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.