Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 9/08 Generato dall'IA

Supreme Court rules marital joint assets include company value increase from joint funds contribution.

Numero d'incarto III CZP 9/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that the increase in value of a civil or general partnership company, funded by marital joint assets, constitutes marital joint property. The court rejected alternative valuation methods based on nominal contributions or specific withdrawal scenarios, emphasizing creditor rights under the old Civil Code. Consequently, the debt arising from the joint contribution must be calculated using market value rules applicable to shareholder exits.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 41 § 1 k.r.o.; Art. 65 k.s.h.; Art. 390 k.p.c.: When a spouse contributes marital joint assets to a civil or general partnership, the resulting increase in the company's value belongs to the marital joint estate, and the corresponding claim is valued according to shareholder exit rules.

Parole chiave

Generato dall'IA
marital joint property partnership company value marital contribution asset division market value calculation

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 41 § 1 k.r.o.
pogląd, jest okoliczność, że – stosownie do art. 41 § 1 k.r.o. w brzmieniu sprzed
Art. 65 k.s.h.
w odniesieniu do spółki cywilnej i art. 65 k.s.h. w odniesieniu do spółki
Art. 390 k.p.c.
Z tych przyczyn na podstawie art. 390 k.p.c. orzeczono, jak w uchwale.
art. 871 k.c
art. 65 k.s.h
w odniesieniu do spółki cywilnej i art. 65 k.s.h.
art. 45 k.r.o
(spółce jawnej), podlega rozliczeniu na podstawie art. 45 k.r.o.
art. 26 § 4 k.s.h
dochody, musiała przekształcić się – zgodnie z art. 26 § 4 k.s.h.
art. 875 k.c
rozumieniu art. 875 k.c., zapewnia mu ono bowiem przynależność zysku spółki do
art. 32 k.r.o
partycypowania w tym powiększeniu majątku wynika z art. 32 k.r.o.
art. 31 k.r.o
partycypowania w tym powiększeniu majątku wynika z art. 32 k.r.o. (obecnie art. 31

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 13 marca 2008 r., III CZP 9/08

Sędzia SN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

Sędzia SN Antoni Górski (sprawozdawca)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Teresy P. przy uczestnictwie Wiesława P. o

podział majątku dorobkowego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 13 marca 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez

Sąd Okręgowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 4 stycznia 2008 r.:

"I. Jakie zasady należy stosować przy określaniu wartości nakładów z majątku

wspólnego na pokrycie wkładu jednego z małżonków w spółce cywilnej (i

analogicznie w spółce jawnej), a w szczególności:

1. czy wartość tę należy określić w ten sposób, że najpierw ustalić ułamkowy

udział wkładu, na pokrycie którego został poczyniony nakład, w stosunku do łącznej

wartości wkładów wniesionych przez wspólników do spółki, a następnie tak ustalony

udział odnieść do wartości rynkowej spółki według jej stanu na datę ustania

małżeńskiej wspólności ustawowej, a cen z daty orzekania;

2. czy wartość tę należy określić jako równą kwocie, jaka przypadła by

małżonkowi będącemu udziałowcem spółki, w przypadku wystąpienia ze spółki (art.

871 k.c. w odniesieniu do spółki cywilnej i art. 65 k.s.h. w odniesieniu do spółki

jawnej) – przy założeniu wystąpienia ze spółki w dacie ustania małżeńskiej

wspólności ustawowej;

3. czy wartość tę należy przyjąć w kwocie nominalnej wniesionego wkładu

ewentualnie odpowiednio zwaloryzowanej w przypadku, gdy od daty wniesienia

wkładu do daty orzekania nastąpiła istotna zmiana siły nabywczej pieniądza (np.

wskaźnikiem wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych);

II. w przypadku odpowiedzi negatywnej, jeżeli chodzi o możliwość określania

wartości nakładów jak w wariantach 1 i 2:

czy analogicznie jak wierzytelność z tytułu pokrycia wkładu w spółce cywilnej

(spółce jawnej), podlega rozliczeniu na podstawie art. 45 k.r.o. stosowanego w

drodze analogii zysk wypracowany przez spółkę, a przeznaczony przez wspólników

nie do wypłaty wspólnikom lecz na inne cele w szczególności na rozwój spółki

(inwestycje);

III. Jakie zasady należy stosować przy określaniu wartości nakładów z majątku

wspólnego na majątek odrębny małżonka, który ze środków należących do majątku

wspólnego nabywa w sposób pierwotny (przy zawiązywaniu spółki) do majątku

odrębnego udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, a w szczególności:

1. czy wartość tę należy określić jako równą wartości rynkowej udziałów w spółce

nabytych w zamian za te środki według stanu spółki na datę ustania wspólności, a

cen z daty orzekania o podziale majątku wspólnego;

2. czy wartość tę należy przyjąć w kwocie nominalnej zaangażowanych środków

z majątku wspólnego ewentualnie odpowiednio zwaloryzowanej w przypadku, gdy

od daty nabycia udziałów w spółce do daty orzekania nastąpiła istotna zmiana siły

nabywczej pieniądza (np. wskaźnikiem wzrostu cen towarów i usług

konsumpcyjnych)?"

podjął uchwałę:

1. Jeżeli wkład jednego z małżonków do spółki cywilnej przekształconej w

spółkę jawną pochodzi z majątku objętego wspólnością majątkową

małżeńską, do majątku tego należy wierzytelność z tytułu nakładu, którym

pokryto wkład. Wysokość tej wierzytelności ustala się według reguł

obowiązujących przy obliczaniu wartości udziału kapitałowego w przypadku

wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej (art. 65 k.s.h.).

2. Wartość nakładu z majątku wspólnego małżonków na nabycie

należącego do jednego z nich udziału w spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością ustala się według ceny rynkowej tego udziału.

3. Przy obliczaniu wartości udziałów w obu spółkach należy mieć na

względzie stan spółki z chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej, a

ceny z daty orzekania.

Uzasadnienie

W sprawie o podział majątku wspólnego byłych małżonków Teresy i Wiesława P.

wnioskodawczyni domagała się objęcia podziałem m.in. czterech udziałów w

"T.K.D.", sp. z o.o. z siedzibą w B. oraz 1/3 majątku "Z.U.E.D.", spółki jawnej w B.

Uczestnik oponował przeciwko zaliczeniu do majątku wspólnego tych dwóch

wartości majątkowych. Twierdząc, że może zostać zaliczona co najwyżej

wierzytelność w kwocie 2000 zł wyłożona na nabycie czterech udziałów w spółce

"T.K.D." oraz wierzytelność w postaci wniesionego w 1992 r. wkładu w wysokości

5 000 000 zł sprzed denominacji przed przystąpieniem przez niego do spółki

cywilnej "Z.U.E.D." Krzysztofa S. i Marka M.

W postanowieniu z dnia 14 maja 2007 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku zaliczył

do majątku wspólnego kwotę 6600 zł stanowiącą wartość 0,22% udziałów w spółce

"T.K.D." oraz 1/3 majątku spółki jawnej "Z.U.E.D." o wartości 999 100 zł. Ustalił, że

w dniu 2 stycznia 1992 r. uczestnik przystąpił do spółki cywilnej zawartej w dniu 22

marca 1991 r. przez Marka M. i Krzysztofa S., wnosząc wkład w wysokości

5 000 000 zł sprzed denominacji. W umowie wspólnicy postanowili, że podział

zysków i strat dzielony będzie po 33 i 1/3 % między każdego ze wspólników. Spółka

rozwijała się dynamicznie, w związku z czym, ze względu na obroty i uzyskiwane

dochody, musiała przekształcić się – zgodnie z art. 26 § 4 k.s.h. – w spółkę jawną,

co nastąpiło aneksem do umowy spółki cywilnej z dnia 28 grudnia 2001 r.

Rejestracja spółki jawnej nastąpiła w dniu 25 lutego 2002 r. W dniu 24 września

2001 r. zawarta została umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "T.K.D.".

Jej kapitał zakładowy określono na 906 000 zł i podzielono go na 1812 udziałów o

wartości po 500 zł; po 4 udziały o wartości 2000 zł objęli wspólnicy spółki jawnej, a

pozostałe 1800 udziałów spółka jawna "Z.U.E.D.".

Sąd Rejonowy uznał, że nie do przyjęcia jest propozycja uczestnika, aby do

majątku wspólnego byłych małżonków P. zaliczyć kwoty z tytułu wniesionego

wkładu do spółki cywilnej oraz kwotę 2000 zł przeznaczoną na sfinansowanie

objęcia przez niego udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością –

pochodzące niewątpliwie z tego majątku – gdyż byłoby to krzywdzące dla

wnioskodawczyni. Zdaniem tego Sądu, wspólnikiem spółki cywilnej, a potem jawnej,

jak również spółki z ograniczoną odpowiedzialnością był tylko uczestnik. Za zgodą

wnioskodawczyni, wyrażoną w sposób dorozumiany, przypadający na niego udział

w majątku spółki jawnej, jak i 4 udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

należą do jego majątku osobistego. Jednakże środki użyte na pokrycie udziałów w

tych spółkach pochodziły z majątku wspólnego małżonków, stąd też należało je

potraktować jako nakład z tego majątku na majątek osobisty i rozliczyć zgodnie z

art. 45 k.r.o. W tym celu Sąd przy pomocy biegłych ustalił stan tych udziałów na

dzień ustania wspólności majątkowej (4 maja 2005 r.), a wartość na dzień

orzekania. Biegli wycenili wartość 1/3 należącego do uczestnika pakietu udziałów w

spółce jawnej na kwotę 999 100 zł, a wartość 0,22 pakietu udziałów w spółce

"T.K.D." na 6600 zł. Sąd podzielił opinię biegłych, przyjął i rozliczył te wartości jako

nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestnika.

Rozpoznając apelację uczestnika, Sąd Okręgowy powziął wątpliwości co do

sposobu ustalania i rozliczenia wartości nakładów poczynionych z majątku

wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków, którym jest wartość

należących do niego praw spółkowych w spółce jawnej – wcześniej spółce cywilnej

– oraz udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Według przyjętych

przez Sąd ustaleń, także nabyte cztery udziały w spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością należą do majątku osobistego uczestnika, a z dalszych ustaleń

wynika, że zarówno pierwotny wkład do spółki cywilnej został pokryty w całości ze

środków pochodzących z majątku wspólnego, jak i to, że z tego majątku zostały

nabyte udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy rozliczenia

wierzytelności z tytułu nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek

osobisty (odrębny) uczestnika. Trudność tego rozliczenia bierze się przede

wszystkim z nietypowości przedmiotu nakładów, jakim było pokrycie w całości z

majątku wspólnego wkładu do spółki cywilnej, przekształconej następnie w spółkę

jawną, oraz nabycie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Nie

chodzi przy tym tylko o to, że z inwestowaniem w spółkę łączy się ryzyko

gospodarcze, gdyż ono jest nieodłączną częścią każdej działalności gospodarczej,

rzecz w tym, iż wynik gospodarczy spółki cywilnej (jawnej) zależy nie tylko od

działań wspólnika wnoszącego wkład, ale także od pozostałych wspólników. (...)

Sąd Najwyższy zajmował się już problemami związanymi z rozliczeniem

małżonków z tytułu nakładu poniesionego z majątku wspólnego na pokrycie wkładu

w spółce cywilnej w uchwale z dnia 15 września 2004 r., III CZP 46/04 (OSNC

2005, nr 9, poz. 152). Uznał, że wierzytelność z tytułu pokrycia wkładu jednego z

małżonków w spółce cywilnej ze środków należących do majątku wspólnego

małżonków podlega rozliczeniu na podstawie art. 45 k.r.o., stosowanego w drodze

analogii. Wskazał, że w wyniku wniesienia wkładu do spółki z majątku wspólnego

wspólnik otrzymuje uprawnienia spółkowe, stanowiące jego odrębną własność. W

ten sposób dochodzi do przysporzenia jego majątku osobistego kosztem majątku

wspólnego. Ponieważ wkład z majątku wspólnego wchodzi do majątku spółki, a nie

do majątku odrębnego małżonka będącego jej wspólnikiem, do rozliczenia tej

wierzytelności uzasadnione jest zastosowanie art. 45 k.r.o. w drodze analogii.

Sąd Najwyższy przyjął również, że – co do zasady – małżonek będzie mógł

żądać zwrotu połowy wartości środków, które zostały wniesione tytułem wkładu z

majątku wspólnego, chyba że sąd ustali inne udziały w majątku dorobkowym.

Rozwiązanie takie uznał za korzystniejsze dla ochrony interesu małżonka osoby,

która wniosła wkład z majątku wspólnego, niż przyznanie mu prawa do udziału w

rozumieniu art. 875 k.c., zapewnia mu ono bowiem przynależność zysku spółki do

majątku wspólnego, dzięki czemu odnosi on bieżącą korzyść z prowadzenia

działalności gospodarczej przez drugiego małżonka, co jest o tyle istotne, że może

się okazać, iż udział w rozumieniu art. 875 k.c. ma o wiele mniejszą wartość niż

wkład wniesiony z majątku wspólnego.

Odnosząc się do wskazań zawartych w przytoczonej uchwale odnośnie do

sposobu rozliczania nakładu z majątku wspólnego na majątek odrębny, należy

stwierdzić, że zostały one zdeterminowane kontekstem rozpoznawanego stanu

faktycznego, zatem nie mogą mieć charakteru uniwersalnego. Niewątpliwie

zachowuje swój walor główna teza tej uchwały o dopuszczalności stosowania

analogii z art. 45 k.r.o. do rozliczenia nakładu poniesionego z majątku wspólnego

na pokrycie wkładu w spółce cywilnej, nie da się natomiast skorzystać z zawartych

w niej wskazań, odnoszących się do ustalenia wartości tego nakładu i sposobu jego

rozliczenia.

Za punkt wyjścia trzeba przyjąć świadomość kalkulacji ryzyka związanego z

przeznaczeniem nakładu z majątku wspólnego na pokrycie wkładu w spółce

cywilnej, w której wspólnikiem był jeden z małżonków i łączącą się z tym

niepewność efektu gospodarczego tej inwestycji. Wyrażając zgodę na taką

dyspozycję majątkiem wspólnym, wnioskodawczyni musiała się liczyć z

konsekwencjami takiej decyzji. Z jednej więc strony mogła spodziewać się zarówno

udziału w bieżących zyskach, jak i oczekiwać możliwości partycypowania w

przyszłym ewentualnym wzroście wartości majątku spółki, z drugiej jednak powinna

była liczyć się z tym, że wspólnicy mogą przeznaczać zysk na rozwój spółki, a nie

do podziału i że takich ich decyzji nie da się skutecznie zakwestionować, a tym

samym, że do majątku wspólnego nie wejdą bezpośrednio korzyści z

wypracowanego przez spółkę zysku. W takiej sytuacji roszczenia małżonka o zwrot

wierzytelności z tytułu nakładu na pokrycie wkładu ograniczają się do wartości

udziału kapitałowego ustalanego według reguł obowiązujących w przypadku

wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej (art. 65 k.s.h.), przy przyjęciu fikcji prawnej,

że do tego wystąpienia doszło w dniu ustania wspólności majątkowej małżeńskiej.

Jest przy tym jasne, że po dokonaniu takiego rozliczenia może się okazać, iż w

razie niepowodzenia gospodarczego wartość tego udziału jest niższa od

wniesionego wkładu. Wówczas małżonkowi nie będzie przysługiwać żadne

roszczenie o dopłatę, wyłączywszy przypadki celowego działania na niekorzyść

małżonka, które nie wchodzą w niniejszej sprawie w grę. Trzeba się też liczyć z

tym, że bilans spółki jawnej może wykazać wartość ujemną udziału kapitałowego, a

wtedy małżonek wspólnika nie miałby żadnego roszczenia o zwrot nakładów.

Oznacza to, że ryzyko gospodarcze związane z zainwestowaniem w spółkę cywilną

– przekształconą w spółkę jawną – środków należących do majątku wspólnego

ponoszą oboje małżonkowie, a nie tylko ten, który był jej wspólnikiem.

Konsekwentnie jednak uznać trzeba, że małżonek wspólnika takiej spółki jawnej

powinien odpowiednio móc korzystać po ustaniu wspólności majątkowej ze

zwiększenia wartości jej majątku.

W rozpoznawanej sprawie doszło do znacznego wzrostu wartości spółki w

stosunku do początkowego wkładu. Uprawnienie wnioskodawczyni do

partycypowania w tym powiększeniu majątku wynika z art. 32 k.r.o. (obecnie art. 31

k.r.o.). W orzecznictwie przyjmuje się założenie istnienia ustawowej preferencji

majątku wspólnego w stosunku do majątków osobistych małżonków (por. m.in.

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1969 r., III CZP 10/69, OSNCP 1970, nr

4, poz. 53, z dnia 29 października 1991 r. III CZP 107/91, OSNCP 1992, nr 5, poz.

75, z dnia 18 maja 1995 r., III CZP 58/95, OSNC 1995, nr 10, poz. 139, lub z dnia

11 września 2003 r., III CZP 52/03, OSNC 2004, nr 11, poz. 169). W niektórych

orzeczeniach mówi się wręcz, że kodeks rodzinny i opiekuńczy pozwala przyjąć

domniemanie faktyczne, iż przedmioty nabyte w trakcie trwania wspólności

ustawowej małżeńskiej zostały nabyte do majątku dorobkowego (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 11 września 1998 r., I CKN 830/97, nie publ.). Także w

doktrynie podkreśla się, że ewentualne wątpliwości dotyczące przynależności

przedmiotu do majątków małżonków należy rozstrzygać na korzyść majątku

wspólnego.

Respektując zgodne stanowisko nauki i judykatury trzeba przyjąć, że do majątku

wspólnego należy też przyrost wartości spółki osobowej, w której wspólnikiem jest

wprawdzie jeden z małżonków, ale wkład został wniesiony do niej ze środków

pochodzących z tego majątku. Bardzo istotnym argumentem wspierającym taki

pogląd, jest okoliczność, że – stosownie do art. 41 § 1 k.r.o. w brzmieniu sprzed

dnia 20 stycznia 2005 r., obowiązującego przez prawie cały okres istnienia

wspólności majątkowej małżonków P. – wierzyciele spółki cywilnej, a potem jawnej,

mogli dochodzić zaspokojenia z majątku wspólnego małżonków, mimo że

dłużnikiem był tylko wspólnik–uczestnik postępowania. Istnienie tej

odpowiedzialności stanowi dostateczne usprawiedliwienie aksjologiczne dla

zaliczenia do majątku wspólnego szczególnego przychodu w postaci zwiększenia

wartości takiej spółki. Z tych względów nie można zaaprobować innych,

proponowanych w sprawie wariantów rozliczenia nakładów z majątku wspólnego,

które miałyby polegać na zastosowaniu odpowiedniego waloryzowania zarówno

wkładu wniesionego do spółki cywilnej, jak i środków przeznaczonych na nabycie

udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

Wszystko do prowadzi do konkluzji, że jeżeli wkład w spółce cywilnej,

przekształconej w spółkę jawną, pochodzi z majątku wspólnego małżonków, do

majątku tego należy wierzytelność z tytułu nakładu, którym pokryto wkład.

Wysokość tej wierzytelności ustala się według reguł obowiązujących przy obliczaniu

wartości udziału kapitałowego w przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki jawnej

(art. 65 k.s.h.).

Zasada ta obowiązuje tym bardziej w razie nabycia za środki z majątku

wspólnego udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Wprawdzie w

doktrynie zaprezentowano pogląd, że w takim przypadku oboje małżonkowie stają

się wspólnikami spółki, ale w orzecznictwie przyjmuje się, że nabyty tą drogą udział

wchodzi wprost do majątku dorobkowego, aczkolwiek wspólnikiem w spółce staje

się tylko małżonek będący uczestnikiem czynności prawnej i nabywcą udziału

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1999 r., I CKN 1146/97, OSNC 1999, nr

12, poz. 209). Za poglądem doktryny może przemawiać obecnie art. 183 1 k.s.h.,

zgodnie z którym, umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki

współmałżonka w przypadku, gdy udział lub udziały są objęte wspólnością

majątkową małżeńską. Przesądzanie tej kwestii w niniejszej sprawie nie jest jednak

konieczne, wobec poczynienia przez Sąd odmiennych, wiążących ustaleń, zgodnie

z którymi nabyte z majątku wspólnego udziały wchodzą do majątku osobistego

uczestnika. W takim razie nie ulega jednak wątpliwości, że do majątku wspólnego

wchodzi wierzytelność z tytułu poczynionego nakładu, równa wartości rynkowej

nabytych udziałów.

Należy dodać, że przy obliczaniu wartości udziałów w obu wchodzących w grę

spółkach, trzeba kierować się ogólną zasadą obowiązującą w sprawach działowych,

która nakazuje uwzględniać stan spółki na dzień ustania wspólności majątkowej, a

cen z chwili orzekania.

Z tych przyczyn na podstawie art. 390 k.p.c. orzeczono, jak w uchwale.