Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 85/08 Generato dall'IA

Creditor's claim dismissed; debtor lacks standing in proceedings against spouse under Art. 787 k.p.c.

Numero d'incarto III CZP 85/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that the debtor is not a party to proceedings for granting enforceability against their spouse under Article 787 of the Civil Procedure Code. The creditor argued the debtor should participate to protect their interests, but the court found the debtor's liability is already fixed by the original title. Consequently, the court held that only the spouse has a legal interest to challenge the order, as the debtor's responsibility does not expand in this specific procedure.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 787 k.p.c.; Proceedings for granting enforceability against a spouse are bilateral and do not grant standing to the original debtor, as their liability is determined by the original title and the procedure solely protects the spouse's interest in the joint estate.

Parole chiave

Generato dall'IA
enforceability clause spousal liability civil procedure code legal standing joint property creditor rights procedural participation

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 787 k.p.c.
wykonalności przeciwko jego małżonkowi w trybie art. 787 k.p.c.
Art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.
dłużnika nie może skutkować zawieszeniem postępowania (art. 177 § 1 pkt 6
Art. 41 § 3 k.r.o.
wykonalności, na podstawie tego stanu prawnego, przepisu art. 41 § 3 k.r.o. w jego
Art. 510 k.p.c.
34), nie ma w nim zatem zastosowania w szczególności art. 510 k.p.c.,
art. 787 k.p.c
wykonalności przeciwko jego małżonkowi w trybie art. 787 k.p.c.
art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c
dłużnika nie może skutkować zawieszeniem postępowania (art. 177 § 1 pkt 6
art. 41 § 3 k.r.o
wykonalności, na podstawie tego stanu prawnego, przepisu art. 41 § 3 k.r.o.
art. 510 k.p.c
34), nie ma w nim zatem zastosowania w szczególności art. 510 k.p.c.,
art. 76 k.p.c
takim stanowiskiem przemawia treść art. 76 k.p.c., zgodnie z którym końcowa
art. 803 k.p.c
Stosownie do tego art. 803 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 16 października 2008 r., III CZP 85/08

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzyciela "A." sp. z o.o. w S. przeciwko

Ludmile S. o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonce dłużnika, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 16 października

2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Sieradzu

postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2008 r.:

"Czy dłużnik jest uczestnikiem postępowania w sprawie o nadanie klauzuli

wykonalności przeciwko jego współmałżonkowi?"

podjął uchwałę:

Dłużnik nie jest uczestnikiem postępowania o nadanie klauzuli

wykonalności przeciwko jego małżonkowi w trybie art. 787 k.p.c.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

powstało przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy zażalenia wierzyciela na

postanowienie Sądu Rejonowego odmawiające podjęcia zawieszonego

postępowania klauzulowego. W sprawie tej, o nadanie klauzuli wykonalności

tytułowi egzekucyjnemu w postaci nakazu zapłaty przeciwko małżonkowi dłużnika

określonego w tytule egzekucyjnym, który nie brał udziału w postępowaniu

rozpoznawczym, Sąd Rejonowy zawiesił postępowanie z powodu niewskazania

przez wierzyciela adresu dłużnika, a następnie oddalił wniosek wierzyciela o jego

podjęcie. W zażaleniu wierzyciel zarzucił, że dłużnik nie jest uczestnikiem

postępowania o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko jego małżonkowi

toczącego się na podstawie art. 787 k.p.c., a co za tym idzie, niewskazanie adresu

dłużnika nie może skutkować zawieszeniem postępowania (art. 177 § 1 pkt 6

k.p.c.).

Zdaniem Sądu Okręgowego, miejsce dłużnika w postępowaniu o nadanie

klauzuli wykonalności przeciwko jego małżonkowi, toczącym się w sprawie według

przepisów k.p.c. w brzmieniu sprzed jego nowelizacji ustawą z dnia 17 czerwca

2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1691) budzi poważne wątpliwości. Sąd Okręgowy

wskazał, że na tle stosowania przez sąd rozpoznający wniosek o nadanie klauzuli

wykonalności, na podstawie tego stanu prawnego, przepisu art. 41 § 3 k.r.o. w jego

poprzednim brzmieniu może dojść do sprzeczności interesów między małżonkami

w zakresie odpowiedzialności poszczególnymi składnikami majątku. W tej sytuacji

wyłączenie dłużnika z uczestnictwa, któremu art. 787 ust. 1 – przed zmianą –

przyznaje prawo wysłuchania przez sąd w tym postępowaniu, godziłoby w jego

interesy, uniemożliwiając mu obronę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

(...) Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności jest postępowaniem

dwustronnym, którego struktura odpowiada postępowaniu rozpoznawczemu

(uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2003 r., III CZP 19/03, OSNC 2004, nr

3, poz. 34), nie ma w nim zatem zastosowania w szczególności art. 510 k.p.c.,

uprawniający do wzięcia udziału w postępowaniu każdego zainteresowanego

wynikiem sprawy. Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności toczy się między

dwiema stronami o przeciwstawnych interesach, określanych przez ustawę jako

wierzyciel i dłużnik. Koresponduje to z systematycznym ujęciem postępowania

klauzulowego jako fragmentu postępowania egzekucyjnego (uzasadnienie uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2006 r., III CZP 74/06, OSNC 2007, nr 6,

poz. 90) Pozycję czynną i bierną strony postępowania klauzulowego zajmują na

ogół – zgodnie z treścią wniosku inicjującego to postępowanie – osoby oznaczone

jako wierzyciel i dłużnik w tytule egzekucyjnym. W niektórych przypadkach przepisy

kodeksu postępowania cywilnego zezwalają na nadanie klauzuli wykonalności na

rzecz lub przeciwko innym podmiotom, niż uwidocznione w tytule egzekucyjnym

(art. 7781, 787, 7871, 7872, 788 k.p.c.); podmioty te mogą zająć wówczas pozycje

wierzyciela albo dłużnika. W konsekwencji należy więc uznać, że wierzycielem w

postępowaniu klauzulowym jest osoba, która domaga się nadania na swoją rzecz

klauzuli wykonalności, dłużnikiem zaś osoba, przeciwko której klauzula ta, zgodnie

z wnioskiem, ma być nadana. Osoby te są stronami postępowania klauzulowego.

Dwustronna struktura postępowania klauzulowego nie pozostawia miejsca dla

występowania jako strony tego postępowania dłużnika wskazanego w tytule

egzekucyjnym w sytuacji, w której wierzyciel wymieniony w tym tytule nie złożył

wniosku o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko dłużnikowi, lecz wystąpił na

podstawie art. 787 k.p.c. z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko

jego małżonkowi. Jeżeli wniosek o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko

małżonkowi dłużnika złożył wierzyciel, na rzecz którego wystawiono tytuł, to stroną

czynną postępowania klauzulowego jest ten wierzyciel, a stroną bierną wyłącznie

małżonek dłużnika, przeciwko któremu skierowany jest wniosek.

Nie wchodzi w rachubę możliwość uczestnictwa – w charakterze interwenienta

ubocznego – w postępowaniu klauzulowym dłużnika zajmującego opozycyjne

stanowisko względem swego małżonka i zwalczającego jego wniosek o wyłączenie

lub o ograniczenie odpowiedzialności majątkiem wspólnym na podstawie art. 787 §

2 w związku z art. 41 § 3 k.r.o. w jego poprzednim brzmieniu. Jak jednomyślnie

przyjmuje się w piśmiennictwie, instytucja interwencji ubocznej jest aktualna

wyłącznie w postępowaniu rozpoznawczym toczącym się w trybie procesowym. Za

takim stanowiskiem przemawia treść art. 76 k.p.c., zgodnie z którym końcowa

chwila dla złożenia interwencji ubocznej zbiega się z zamknięciem rozprawy w

drugiej instancji.

Zgodnie z ogólną zasadą prawa cywilnego, dłużnik ponosi odpowiedzialność za

dług całym swoim majątkiem. Stosownie do tego art. 803 k.p.c. stanowi, że tytuł

wykonawczy jest podstawą prowadzenia egzekucji całego objętego nim roszczenia i

ze wszystkich części majątku dłużnika, chyba że z jego treści wynika co innego.

Zasady tej nie zmienia specyfika sytuacji, w której zobowiązanie zaciąga jedno z

małżonków pozostających w ustroju wspólności majątkowej. Nie można więc

przyjąć, że tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko jednemu z małżonków stanowi

podstawę egzekucji wyłącznie z jego majątku osobistego (odrębnego). Przy

przeciwnym założeniu, wierzyciel jednego z małżonków, chcąc zaspokoić się z

majątku wspólnego musiałby występować o nadanie klauzuli wykonalności

przeciwko obojgu małżonkom nawet wówczas, gdyby wcześniej uzyskał tytuł

wykonawczy przeciwko dłużnikowi. Przedmiotem tego postępowania byłaby wtedy

odpowiedzialność dłużnika i jego małżonka majątkiem wspólnym, jako podmiotów

współuprawnionych do tej masy majątkowej, a w jego toku zarówno dłużnik, jak i

jego małżonek mogliby zwalczać przesłanki tej odpowiedzialności.

Przepis art. 787 k.p.c. nie przyjmuje jednak takiej konstrukcji; jego redakcja

prowadzi do wniosku, że dłużnik pozostający w związku małżeńskim ponosi

odpowiedzialność za zobowiązania całym swoim majątkiem, w tym majątkiem

wspólnym, do którego jest bezudziałowo współuprawniony, a odpowiedzialność tę

definitywnie przesądza wystawienie przeciwko niemu tytułu wykonawczego. Ze

względu jednak na specyfikę majątku wspólnego, do którego uprawniona – oprócz

dłużnika – jest osoba trzecia (małżonek), prowadzenie egzekucji długu z tego

majątku uwarunkowane jest spełnieniem dodatkowej przesłanki w postaci klauzuli

wykonalności przeciwko małżonkowi jako współuprawnionemu do tego majątku. W

postępowaniu o nadanie tej klauzuli nie bada się zatem odpowiedzialności dłużnika

za dług, gdyż stanowi ona wyłącznie przedmiot postępowania, w którym

wystawiono tytuł wykonawczy przeciwko samemu dłużnikowi, lecz ocenia się, czy

odpowiedzialność tę powinien ponieść także jego współmałżonek.

Dłużnikowi nie można zatem przyznać prawidłowo rozumianego interesu

prawnego w uczestnictwie w postępowaniu klauzulowym przeciwko jego

małżonkowi, a w konsekwencji także w kwestionowaniu postanowienia

uwzględniającego wniosek, w sensie jurydycznym klauzula wykonalności przeciwko

małżonkowi nie poszerza bowiem zakresu odpowiedzialności dłużnika, który

zdeterminowany jest treścią wystawionego przeciwko niemu tytułu wykonawczego i

materialnoprawną zasadą odpowiedzialności majątkowej. Nie można zatem

twierdzić, że kwestionując postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności

przeciwko współmałżonkowi dłużnik zmierza do uchylenia swojej odpowiedzialności

majątkiem wspólnym, gdyż kwestia ta została już ostatecznie rozstrzygnięta lub

zostanie rozstrzygnięta w postępowaniu klauzulowym toczącym się przeciwko

dłużnikowi. Przedmiotem postępowanie toczącego się na podstawie art. 787 k.c.

jest ochrona interesu małżonka dłużnika jako współuprawnionego do masy

majątkowej, z której wierzyciel dłużnika zamierza prowadzić egzekucję. Chociaż

więc postępowanie to rzutuje także na sytuację dłużnika, za uprawnionego do

występowania w nim i do zaskarżenia kończącego je orzeczenia uznać należy

jedynie małżonka dłużnika.

Do odmiennych wniosków nie przekonuje wskazana przez Sąd Okręgowy

możliwość wystąpienia konfliktu interesów między małżonkami w zakresie

odpowiedzialności poszczególnymi składnikami majątku. Nadając klauzulę

wykonalności na podstawie art. 787 k.p.c., sąd nie wyszczególnia konkretnych

przedmiotów majątkowych, z których może zaspokoić się wierzyciel, lecz

zamieszcza w klauzuli wykonalności wzmiankę o ograniczeniu odpowiedzialności

dłużnika do określonej masy majątkowej, jaką stanowi majątek wspólny. Łączy się

to z faktem, że w postępowaniu tym sąd nie określa składu majątku wspólnego.

Problem oznaczenia w postępowaniu klauzulowym konkretnych przedmiotów, z

których małżonkowie będą ponosić odpowiedzialność, mógł wystąpić w stanie

prawnym poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. w

razie złożenia przez małżonka dłużnika wniosku o ograniczenie lub wyłączenie

odpowiedzialności majątkiem wspólnym na podstawie art. 41 § 3 k.r.o. w związku z

art. 787 § 2 k.p.c. Także jednak w tej sytuacji trudno dostrzec motywy

uzasadniające, ze względu na interes dłużnika, jego uczestnictwo w postępowaniu

toczącym się przeciwko małżonkowi. Ograniczenie odpowiedzialności majątkiem

wspólnym przez wskazanie określonych przedmiotów, z których wierzyciel nie

będzie mógł się zaspokoić, lub – odwrotnie – będzie mógł się zaspokoić z

wyłączeniem pozostałych elementów majątku wspólnego, powoduje, że dłużnik nie

poniesie odpowiedzialności pozostałą częścią majtku wspólnego, co jest dla niego

korzystne.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390 k.p.c.).