Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 82/08 Generato dall'IA

Self-run health facilities' claims against the National Health Fund are subject to a three-year limitation period under commercial activity rules.

Numero d'incarto III CZP 82/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that a public health facility's claim for increased employee wages against the National Health Fund falls under a three-year limitation period. The court determined that such facilities engage in commercial activity by providing paid medical services on their own account, even if they do not seek profit. Consequently, the claim is governed by the general three-year limitation period applicable to commercial disputes rather than a special two-year period.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 118 k.c.; Art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu wynagrodzeń u przedsiębiorców; Claims by self-run health facilities against the National Health Fund for increased wages are subject to the three-year limitation period applicable to commercial activities because such facilities engage in business by providing paid medical services.

Parole chiave

Generato dall'IA
self-run health facilities commercial activity three-year limitation National Health Fund employee wage claims medical services civil code provisions

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 118 k.c.
termin przedawnienia z art. 118 k.c., oraz kiedy powstaje wymagalność tegoż
Art. 4a of the Act on the Negotiated System of Setting Average Wage Increases for Entrepreneurs and on Amending Certain Acts
obowiązku, nałożonego przepisem art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 roku o
Act on Health Care Facilities
art. 751 pkt 1 k.c
szczególny dwuletni termin przedawnienia z art. 751 pkt 1 k.c., czy też ogólny
art. 118 k.c
termin przedawnienia z art. 118 k.c., oraz kiedy powstaje wymagalność tegoż
art. 751 k.c
art. 751 k.c., ustanawiający dwuletni termin przedawnienia roszczeń o
art. 120 § 1 k.c
art. 120 § 1 k.c., na dzień 1 stycznia 2002 r., stanowiący datę wykonania i
art. 56 k.c
stanowi – w związku z art. 56 k.c.
art. 455 k.c
znaczenie dla ustalenia momentu wymagalności ma, zgodnie z art. 455 k.c., termin
art. 750 k.c
W rezultacie, na podstawie art. 750 k.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 17 września 2008 r., III CZP 82/08

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Centrum Ortopedii i

Rehabilitacji Narządu Ruchu im. R. w Ł. przeciwko Narodowemu Funduszowi

Zdrowia, Ł. Oddziałowi Wojewódzkiemu w Ł. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie

Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 17 września 2008 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 15 maja

2008 r.:

"Czy do roszczeń samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej

wobec Narodowego Funduszu Zdrowia o zwrot kosztów zwiększonego

wynagrodzenia pracowników, powstałych wskutek realizacji ustawowego

obowiązku, nałożonego przepisem art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 roku o

negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu wynagrodzeń u przedsiębiorców

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) stosuje się

szczególny dwuletni termin przedawnienia z art. 751 pkt 1 k.c., czy też ogólny

termin przedawnienia z art. 118 k.c., oraz kiedy powstaje wymagalność tegoż

roszczenia?"

podjął uchwałę:

Do roszczeń samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej

wobec Narodowego Funduszu Zdrowia o zwrot kosztów zwiększonego

wynagrodzenia pracowników, należnego na podstawie art. 4a ustawy z dnia

16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.), stosuje się trzyletni termin przedawnienia

przewidziany w art. 118 k.c. do roszczeń związanych z prowadzeniem

działalności gospodarczej. Wymagalność takich roszczeń wyznaczają zasady

rozliczeń przyjęte w umowie o udzielanie świadczeń medycznych

obowiązującej w okresie, za który pracownikom przysługiwało zwiększone

wynagrodzenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Łodzi przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie

prawne, które powstało przy rozpoznawaniu apelacji powodowego Centrum

Ortopedii i Rehabilitacji Narządu Ruchu im. R. w Ł. Powództwo tego samodzielnego

publicznego zakładu opieki zdrowotnej skierowane przeciwko Narodowemu

Funduszowi Zdrowia – Ł. Oddziałowi Wojewódzkiemu w Ł. o zapłatę kwoty

94 288,18 zł Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił wyrokiem z dnia 28 grudnia 2007 r.

Przedmiotem sporu była suma, którą strona powodowa wypłaciła w 2001 r. swoim

pracownikom na podstawie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o

negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u

przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze

zm. – dalej: „u.n.s.”), wprowadzonego ustawą z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie

ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu wynagrodzeń u

przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej (Dz.U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45). Sąd ustalił, że strony łączyły dwie

umowy o udzielanie świadczeń medycznych na okres od dnia 1 stycznia 2001 r. do

dnia 30 czerwca 2001 r. i od dnia 1 lipca 2001 r. do dnia 31 grudnia 2001 r.

W związku z obowiązkiem podwyższenia wynagrodzeń za pracę wynikającym z art.

4a u.n.s. od września 2001 r. powód zaczął wypłacać 86 pracownikom podwyżkę w

wysokości 203 zł i do grudnia 2001 r. wypłacił z tego tytułu kwotę 94 288,18 zł.

Nieplanowane wydatki spowodowały konieczność zaciągnięcia pożyczki.

W lipcu 2003 r. powód wezwał pozwanego do uznania jego prawa do środków

finansowych na uregulowanie zobowiązań wobec pracowników z tytułu ustawowych

podwyżek w 2001 i 2002 r., a następnie w lipcu 2006 r. zażądał zapłaty

2 940 565,20 zł z tytułu zwrotu kosztów zwiększonego wynagrodzenia

pracowników, po czym dnia 2 maja 2007 r. wystąpił z powództwem. Sąd pierwszej

instancji uznał, że zgłoszone roszczenie jest usprawiedliwione co do zasady, oddalił

je jednak jako przedawnione. Przyjął, że powód żądał wykonania umowy o

świadczenie usług, do której odpowiednio stosuje się przepisy o umowie zlecenia

(art. 734-751 k.c.). Przedawnienie roszczeń wynikających z takiej umowy reguluje

art. 751 k.c., ustanawiający dwuletni termin przedawnienia roszczeń o

wynagrodzenie za spełnione czynności i o zwrot poniesionych wydatków

przysługujące osobom, które stale lub w zakresie działalności przedsiębiorstwa

trudnią się czynnościami danego rodzaju.

Sąd Okręgowy określił początek biegu przedawnienia, z powołaniem się na

art. 120 § 1 k.c., na dzień 1 stycznia 2002 r., stanowiący datę wykonania i

wzajemnego rozliczenia dwóch zawartych przez strony umów.

Przy rozpoznawaniu apelacji Sąd Apelacyjny powziął wątpliwości, które ujął w

zagadnieniu przedstawionym do rozstrzygnięcia. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczy dwóch

problemów: długości terminu przedawnienia dochodzonego przez powoda

roszczenia o zwrot kosztów ustawowo podwyższonego wynagrodzenia

pracowników oraz chwili wymagalności tego roszczenia. Udzielenie odpowiedzi

wymaga zatem rozważenia charakteru prawnego roszczenia, o którym ma orzekać

Sąd Apelacyjny. Problem ten budził wiele kontrowersji i wywołał rozbieżności w

orzecznictwie, także w rozstrzygnięciach Sądu Najwyższego. W wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 24 września 2003 r., I CK 143/03 (OSNC 2004, nr 11, poz.

179) wykluczono roszczenie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej

wobec Narodowego Funduszu Zdrowia jako następcy prawnego Kas Chorych o

zwrot równowartości podwyżki wynagrodzeń pracowniczych, wypłaconej na

podstawie art. 4a u.n.s., a w wyroku z dnia 17 marca 2005 r., III CK 405/04 (OSNC

2006, nr 2, poz. 36) uznano art. 4a u.n.s. za podstawę roszczenia zakładu opieki

zdrowotnej w stosunku do Narodowego Funduszu Zdrowia.

Kwestię tę rozstrzygnęła uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 130/05 (OSNC 2006, nr 11, poz. 177), gdyż od

czasu jej podjęcia można uznać za ustabilizowany przyjęty w niej pogląd, że artykuł

4a u.n.s. stanowi – w związku z art. 56 k.c. – podstawę roszczenia samodzielnego

publicznego zakładu opieki zdrowotnej w stosunku do Narodowego Funduszu

Zdrowia o zwrot zwiększonego wynagrodzenia pracowników, jeżeli zakład ten,

mimo prawidłowego gospodarowania środkami uzyskanymi na podstawie umowy o

udzielanie świadczeń zdrowotnych, nie mógł tych kosztów pokryć w całości lub w

części. Przyjmując to stanowisko za podstawę rozważań należy stwierdzić, że

ustawowo narzucona samodzielnym publicznym zakładom opieki zdrowotnej

podwyżka wynagrodzeń pracowników w latach 2001 i 2002 stała się jednym ze

skutków, jakie na podstawie art. 56 k.c. wywołały zawarte na ten okres umowy o

udzielenie ubezpieczonym świadczeń zdrowotnych i umożliwia dochodzenie kwot

niezbędnych do pokrycia kosztów związanych z realizacją wypłaty podwyższonej

części wynagrodzeń, jako części umownego świadczenia pieniężnego. Tylko takie

rozumienie art. 4a u.n.s. pozwala wpleść go w system umów o udzielanie

świadczeń zdrowotnych, stanowiących podstawę stosunków prawnych pomiędzy

Narodowym Funduszem Zdrowia a zakładami opieki zdrowotnej.

Konsekwencją przytoczonego stanowiska jest konieczność rozpatrywania

roszczenia strony powodowej w ramach umów o udzielanie świadczeń medycznych

w 2001 r., a nie w oderwaniu od tej umowy. Wymagalność tego roszczenia

oceniana więc musi być w nawiązaniu do treści umów, z których roszczenie jest

wywodzone, zgodnie bowiem z postanowieniem art. 53 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 6

lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, obowiązującym w

okresie, którego dotyczy spór, umowy między kasą chorych a świadczeniodawcami

powinny określać m.in. zasady rozliczeń ze świadczeniodawcami, w których mieści

się oznaczenie sposobu i terminów realizacji wypłat oraz reguł ustalania ich

wysokości.

Sąd Apelacyjny powołał się na specyfikę roszczenia stanowiącego przedmiot

sporu, która wynikała z niedoskonałości regulacji prawnej i związanych z tym

niejasności dotyczących przysługiwania samodzielnym publicznym zakładom opieki

zdrowotnej roszczenia o sfinansowanie kosztów narzuconej ustawowo podwyżki i

adresata tych roszczeń. Te okoliczności nie mogą jednak stanowić przesłanek

uzasadniających wprowadzenie odmiennych reguł wymagalności roszczenia

wpisanego ostatecznie w regulacje umowne, leżą one bowiem poza stosunkiem

prawnym, z którego wynika roszczenie i mogą jedynie podlegać ocenie pod kątem

nadużycia prawa w wypadku podniesienia zarzutu przedawnienia.

Zważywszy, że wydatki na podwyższenie wynagrodzeń pracowników nie

mieściły się w preliminarzach stanowiących podstawę zawieranych umów,

zazwyczaj wymagalność roszczenia z tego tytułu łączy się z terminem końcowego

rozliczenia umowy. Jest tak nawet wówczas, gdy wypłata podwyżek nastąpiła

później – dobrowolnie lub na skutek realizacji orzeczeń sądowych wydanych na

korzyść pracowników – zobowiązanie bowiem do spełnienia tych świadczeń ciążyło

na zakładach opieki zdrowotnej już w okresie, za który podwyżka wynagrodzeń

obowiązywała. Skoro zatem wymagalność roszczenia jest stanem, w którym

wierzyciel może domagać się wykonania zobowiązania przez dłużnika, decydujące

znaczenie dla ustalenia momentu wymagalności ma, zgodnie z art. 455 k.c., termin

realizacji obowiązku zapłaty przez kasę chorych, określony w umowie jako

ustawowo oznaczony konieczny jej element.

Przechodząc do zagadnienia, czy termin przedawnienia takiego roszczenia

podlega ocenie według art. 118 k.c., czy też ma do niego zastosowanie art. 751 pkt

1 k.c., należy się skupić na problemie, czy umowa o udzielenie ubezpieczonym

świadczeń zdrowotnych stanowi – jak zgodnie stwierdziły Sądy obu instancji –

umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu.

To zagadnienie było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. W

uzasadnieniu wyroku z dnia 10 grudnia 2004 r., III CK 134/04 (OSP 2005, nr 6, poz.

79) Sąd Najwyższy zaznaczył, że przed wejściem w życie ustawy o powszechnym

ubezpieczeniu zdrowotnym przyjmowano, iż umowy o świadczenie usług

medycznych należały do umów o świadczenie usług, nieuregulowanych odrębnymi

przepisami. W rezultacie, na podstawie art. 750 k.c. stosowało się do nich

odpowiednio przepisy o zleceniu, jednak ustawa o powszechnym ubezpieczeniu

zdrowotnym wprowadziła nową umowę szczególnego rodzaju, określaną jako

umowa o udzielanie świadczeń zdrowotnych, zawieraną przez kasy chorych ze

świadczeniodawcami. Ustawa oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady

Ministrów z dnia 27 października 1998 r. w sprawie wymagań i kryteriów, jakim

powinni odpowiadać świadczeniodawcy, oraz zasad i trybu zawierania umów ze

świadczeniodawcami na pierwszy rok działalności Kas Chorych (Dz.U. Nr 134, poz.

873 ze zm.) sprecyzowała przedmiot i tryb zawierania tej umowy oraz jej strony.

Różni się ona zdecydowanie od dotychczas znanych umów o świadczenie usług

medycznych, reguluje bowiem problematykę udzielania świadczeń na rzecz osób

trzecich – ubezpieczonych. Jej celem jest zobowiązanie świadczeniodawcy do

spełnienia określonych świadczeń wobec ubezpieczonych, a dopiero realizacją tego

obowiązku jest pełnienie opieki zdrowotnej przez świadczeniodawcę na rzecz

ubezpieczonych. Omawiana umowa w powołanych aktach prawnych

konsekwentnie określana jest jako umowa o udzielanie świadczeń zdrowotnych.

Konstrukcyjna odrębność tej umowy spowodowała, że Sąd Najwyższy, podzielając

stanowisko wyrażane także w piśmiennictwie prawniczym, uznał, iż jest to odrębna

umowa ukształtowana w ustawie o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym,

stanowiąca umowę szczególną, uregulowaną innymi przepisami w rozumieniu art.

750 k.c., co wyłącza możliwość odpowiedniego stosowania do niej przepisów o

zleceniu.

Przytoczone stanowisko jest przekonujące, a umowę o udzielanie świadczeń

zdrowotnych należy uznać za odrębny typ umowy nazwanej. Niewątpliwie

unormowanie tej umowy w przepisach ustawy o powszechnym ubezpieczeniu

zdrowotnym i przepisach wykonawczych nie było wyczerpujące, co potwierdza treść

§ 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 października 1998 r., nakazującego w

sprawach nieuregulowanych w rozporządzeniu stosować – m.in. do umów –

przepisy kodeksu cywilnego. Jednak uzupełnienie jej treści normatywnej nie

powinno następować przez odwołanie się do przepisów o zleceniu, gdyż takiej

możliwości nie wprowadza § 8 rozporządzenia, a wyłącza ją art. 750 k.c. W

rezultacie przy ocenie roszczeń wynikających z tej umowy nie można stosować art.

751 k.c.; przedawnienie takich roszczeń podlega regułom ogólnym przewidzianym

w art. 118 k.c.

Artykuł 118 k.c. przewiduje jednak dwa terminy przedawnienia –

dziesięcioletni oraz trzyletni; termin krótszy ma zastosowanie do roszczeń o

świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności

gospodarczej, a termin dłuższy do pozostałych roszczeń. Strony sporu pozostawały

w przekonaniu, że właściwy jest termin trzyletni, nie były jednak zgodne co do

podstaw jego zastosowania, tzn. co do tego, czy powództwo obejmuje roszczenie

okresowe, czy też roszczenie związane z prowadzeniem działalności

gospodarczej. (...)

Ze względu na sposób ujęcia hipotezy art. 118 k.c. analizę trzeba rozpocząć

od rozważenia możliwości zastosowania trzyletniego terminu przedawnienia, a

zatem rozważyć, czy roszczenie o zwrot kosztów wypłaty podwyższonego

wynagrodzenia może być zakwalifikowane jako roszczenie okresowe lub jako

roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Roszczenia okresowe, czyli powtarzające się, wyróżniane są ze względu na

czynnik czasu, który wpływa na wielkość należności, a jednocześnie porządkuje

wymagalne świadczenia w ten sposób, że następują one kolejno po sobie, w

równych odstępach i układają się w szereg, lecz każde z nich jest przedmiotem

odrębnego roszczenia (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 26 stycznia 2005 r., III CZP 42/04, OSNC 2005, nr 9, poz. 149). Takich cech

nie wykazuje roszczenie o zwrot kosztów zwiększonego wynagrodzenia

pracowników. Okresowy charakter mają wprawdzie leżące u jego podstaw

roszczenia pracownicze o wynagrodzenie, jednak sposób rozliczeń umów o

udzielanie świadczeń zdrowotnych nie jest bezpośrednio powiązany z terminami

wypłat dla pracowników lecz następuje według reguł ustalonych w umowach między

kasami chorych a świadczeniodawcami, z reguły według zasad ratalnych, mających

na celu zapewnienie świadczeniodawcom dopływu środków umożliwiającego

racjonalne gospodarowanie w okresie, na który zawierana jest umowa. Skoro

umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych musiały określać maksymalną kwotę

zobowiązania kasy chorych wobec świadczeniodawcy (art. 53 ust. 4 pkt 4 ustawy o

powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym), to trudno znaleźć argumenty

przemawiające za okresowym charakterem ratalnej (częściowej) wypłaty należności

przez kasy chorych.

Drugim rodzajem roszczeń, do których stosuje się trzyletni termin

przedawnienia przewidziany w art. 118 k.c., są roszczenie związane z

prowadzeniem działalności gospodarczej, konieczne jest zatem ustalenie, czy

sporne roszczenie jest związane z prowadzeniem takiej działalności, co wymaga

rozważenia, czy samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej prowadzą

działalność gospodarczą. (...)

Ten aspekt aktywności samodzielnych publicznych zakładów opieki

zdrowotnej Sąd Najwyższy poddał ocenie w uchwale z dnia 11 maja 2005 r., III CZP

11/05 (OSNC 2006, nr 3, poz. 48), wskazując, że (...) zadaniem samodzielnych

publicznych zakładów opieki zdrowotnej jest udzielanie świadczeń i promocja

zdrowia. Działalność ta prowadzona jest stale, w sposób zawodowy, zorganizowany

i planowy, realizowana jest na własny rachunek i we własnym imieniu. Nie jest to

wprawdzie działalność nastawiona na zysk, niemniej jej racjonalizację zapewnia

poddanie jej zasadom rachunku ekonomicznego (art. 34, 35b ust. 1 i 2, art. 50, 53,

54 i 55 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej), co w innych wypadkach uznawano

w orzecznictwie za kryterium wystarczające do przypisania działalności cech

gospodarczych (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 1993 r., III

CZP 156/92, OSNCP 1993, nr 9, poz. 152). Sąd Najwyższy w omawianej uchwale

zaznaczył także, że samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej uczestniczy w

obrocie gospodarczym przez realizację odpłatnych, ekwiwalentnych świadczeń

wzajemnych, głównie finansowanych ze środków publicznych, które powinny

stanowić z założenia należytą zapłatę za wykonane usługi medyczne. Może też

zawierać umowy cywilnoprawne z innymi przedsiębiorcami.

Uznając przytoczoną argumentację za aktualną także w odniesieniu do

sytuacji prawnej i ekonomicznej powoda, należy podzielić wniosek Sądu

Najwyższego, że działalność samodzielnych publicznych zakładów opieki

zdrowotnej, oceniana według reguł stosowanych w obrocie, jest działalnością

gospodarczą, co nie sprzeciwia się konkluzji, że jako jednostki organizacyjne

będące ogniwem wykonującym zadania państwa w zakresie zapewnienia

obywatelom opieki zdrowotnej są silnie uzależnione ekonomicznie od systemu w

którym funkcjonują. Uzależnienie to jednak nie rzutuje na samodzielność,

profesjonalizm, stałość czy organizacyjną stabilność funkcjonowania, lecz jedynie

na jej opłacalność. Brak zysku z prowadzonej działalności nie wyklucza jednak jej

gospodarczego charakteru.

Roszczenie o zwrot kosztów podwyższonych wynagrodzeń pracowniczych

stanowi jeden z elementów należnej samodzielnemu publicznemu zakładowi opieki

zdrowotnej ekwiwalentnej zapłaty za jego świadczenia, mieści się zatem w pojęciu

roszczenia związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej. Przesądza to

konieczność stosowania do takiego roszczenia trzyletniego terminu przedawnienia

właściwego dla roszczeń związanych prowadzeniem działalności gospodarczej.

Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi, jak w uchwale.