Restructuring sale restrictions do not apply to bankruptcy agreements finalized before the 2016 law change.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that agricultural land acquisition restrictions introduced in April 2016 do not apply to bankruptcy settlement agreements finalized before that date. The court held that the principle of intertemporal law and the constitutional requirement of state trust mandate applying the legal regime valid at the time of the agreement's conclusion. Consequently, the lower court's request for clarification was granted to confirm the continued applicability of the pre-2016 rules.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 2a ust. 1, 2, 3 pkt 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego; Art. 12 ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw: Restrictions on acquiring agricultural land introduced by the 2016 Act do not apply to the transfer of ownership executed pursuant to a settlement agreement concluded by creditors and approved by the court before the entry into force of the 2016 Act.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZP 79/18 UCHWAŁA Dnia 30 stycznia 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)SSN Wojciech KatnerSSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)Protokolant Katrzyna Bartczak w sprawie z wniosku T. S.A. z siedzibą w P. i (…) Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Aktywów Niepublicznych z siedzibą w W.przy uczestnictwie T. […] Spółki Akcyjnej […] Spółki Komandytowo-Akcyjnej z siedzibą w P.na odmowę dokonania czynności notarialnej,po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnymw dniu 30 stycznia 2019 r.zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w P.postanowieniem z dnia 28 maja 2018 r., sygn. akt II Cz (…), „Czy do przeniesienia własności nieruchomości w wykonaniu układu przyjętego przez wierzycieli i zatwierdzonego przez sąd postanowieniem wydanym w sprawie o ogłoszenie upadłości przed dniem 30 kwietnia 2016 r., a które stało się prawomocne po tym dniu, stosuje się ograniczenia w nabywaniu nieruchomości rolnych wynikające z art. 2a ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (jedn. tekst:
Dz.U. z 2012 r., poz. 803) w brzmieniu ustalonym przez art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2016 r., poz. 585)? a w przypadku odpowiedzi twierdzącejCzy zawarte w art. 2a ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (jedn. tekst: Dz.U. z 2012 r., poz. 803) w brzmieniu ustalonym przez art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2016 r., poz. 585) wyłączenie stosowania ograniczeń w nabywaniu nieruchomości rolnych wynikające z art. 2a ust. 1 i 2 tej ustawy w przypadku nabycia nieruchomości rolnej w toku postępowania restrukturyzacyjnego w ramach postępowania sanacyjnego ma zastosowanie również w przypadku nabycia nieruchomości rolnej w toku postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu, prowadzonego nadal po wejściu w życie ustawy z dnia 15 maja 2015 r.
Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. z 2016 r. poz. 1574), z mocy jej art. 449, na podstawie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (jedn. tekst Dz.U. z 2015 r. poz. 233)?” podjął uchwałę: Ograniczenia obrotu nieruchomościami rolnymi przewidziane w art. 2a ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (jedn. tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1405 ze zm.) w brzmieniu ustalonym przez art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości z zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz. 869) nie mają zastosowania do przeniesienia własności nieruchomości w wykonaniu układu przyjętego przez wierzycieli i zatwierdzonego przez sąd postanowieniem wydanym w sprawie o ogłoszenie upadłości przed dniem 30 kwietnia 2016 r., które stało się prawomocne po tym dniu.
UZASADNIENIE
Notariusz S. P., prowadzący Kancelarię Notarialną w P. przy ulicy P., aktem notarialnym – protokołem z dnia 4 grudnia 2017 r., rep. A nr (…)/2017, odmówił dokonania czynności notarialnej zmierzającej do przeniesienia przez T. Spółkę Akcyjną w P. na rzecz (…) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Aktywów Niepublicznych w W. udziałów w czterech opisanych szczegółowo działkach w zamian za zwolnienie zbywcy z zobowiązania z tytułu wykupu akcji korporacyjnych serii A i B, w wykonaniu układu z wierzycielami zatwierdzonego prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 7 marca 2016 r., sygn.
XI GU (…), o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu i zatwierdzającym układ przyjęty przez wierzycieli. W uzasadnieniu wskazał, że działki, które miała objąć czynność notarialna są nieruchomościami rolnymi w rozumieniu ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (jedn. tekst Dz. U. z 2012 r., poz. 803 ze zm.; dalej: „u.k.u.r.”) a (…) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Aktywów Niepublicznych w W. nie spełnia warunków do ich nabycia określonych tą regulacją, gdyż nie jest rolnikiem indywidualnym i nie został zwolniony z wymogu posiadania takiego statusu (art. 6 ust. 1 i art. 2a ust. 3 pkt 1 u.k.u.r.).
Zamierzonej umowy nie dotyczą wyłączenia z ograniczeń w nabywaniu nieruchomości rolnych przewidzianych w art. 2a ust. 1 i 2 u.k.u.r. (art. 2a ust. 3 pkt 2-4 u.k.u.r.), zaś potencjalny nabywca nie dysponuję zgodą na ich nabycie, udzieloną przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (art. 2a ust. 4 u.k.u.r.). W zażaleniach T. SA w P. oraz (…) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Aktywów Niepublicznych w W. wnieśli o uchylenie odmowy dokonania czynności notarialnej. Podnieśli, że skoro umowa miała zostać zawarta w wykonaniu warunków układu zatwierdzonego przez sąd przed wprowadzeniem ograniczeń w nabywaniu nieruchomości rolnych, przewidzianych w art. 2a u.k.u.r., to odmowa czynności notarialnej z powołaniem się na te ograniczenia była bezzasadna.Sąd Okręgowy przy rozpoznawaniu powyższych zażaleń powziął poważne wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniach prawnych przedstawionych Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawą z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.
U. z 2016 r., poz. 858; dalej: „ustawa wstrzymująca”) wprowadzono istotne - podmiotowe i przedmiotowe – ograniczenia obrotu nieruchomościami rolnymi. Przyjęto zasadę, zgodnie z którą nabywcą takiej nieruchomości może być wyłącznie rolnik indywidualny (ar. 2a ust. 1 u.k.u.r.) spełniający warunki określone w art. 6 u.k.u.r. Inne podmioty, nie będące rolnikami indywidualnymi, nie wymienione w art. 2a ust. 3 pkt 1 u.k.u.r., mogą nabyć nieruchomość rolną za zgodą Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa wyrażoną w formie decyzji administracyjnej; uzyskanie zgody nie jest wymagane w wypadkach przewidzianych w art. 2a ust. 3 pkt 2-4 u.k.u.r.
W sprawie, w której przedstawiono zagadnienie prawne, potencjalny nabywca udziałów w nieruchomościach rolnych - (…) Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Aktywów Niepublicznych w W. bezsprzecznie nie spełnia obostrzonych warunków nabycia nieruchomości rolnych wprowadzonych - z dniem 30 kwietnia 2016 r. - ustawą wstrzymującą; nie jest rolnikiem indywidualnym, nie jest podmiotem wymienionych w art. 2a ust. 3 pkt 1 u.k.u.r. a zamierzona umowa nie mogła prowadzić do nabycia nieruchomości w warunkach określonych w art. 2a ust. 3 pkt 2 - 4 u.k.u.r.
Należy podkreślić, że umowa miała na celu wykonanie zatwierdzonego przez sąd układu, zawartego w toku postępowania upadłościowego, prowadzonego – stosownie do art. 449 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (jedn. tekst: Dz. U. z 2019 r., poz. 243, ze zm.) – na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; nie mogłaby ona zatem zostać zakwalifikowana jako prowadząca do nabycia nieruchomości w toku postępowania restrukturyzacyjnego w ramach postępowania sanacyjnego, o którym mowa w art. 2a ust.3 pkt 4 u.k.u.r.Zgodnie z art. 12 ustawy wstrzymującej, do postępowań dotyczących nabycia nieruchomości rolnych oraz wpisu do księgi wieczystej, wszczętych na podstawie ustaw zmienianych w art. 3, art. 4, art. 6 i art. 7, i niezakończonych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe; w unormowaniu tym nie wymieniono - jako ustaw zmienianych - Prawa upadłościowego (do dnia 31 grudnia 2015 r.
– Prawa upadłościowego i naprawczego) ani Prawa restrukturyzacyjnego. Brzmienie przytoczonego przepisu wywołuje w praktyce szereg wątpliwości interpretacyjnych, których usunięcie stwarza poważne trudności.W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę, że ustawodawca ograniczając zakres stosowania reguły wyrażonej w art. 12 ustawy wstrzymującej przez wskazanie, iż odnosi się ona „do postępowań wszczętych na podstawie zmienianych ustaw” - posłużył się sformułowaniem nieprecyzyjnym, mylącym, a nawet pozbawionym – częściowo – doniosłości prawnej, bowiem na podstawie przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego nie mogły i nie mogą toczyć się żadne postępowania dotyczące nabycia nieruchomości w rozumieniu art. 2 pkt 7 tej regulacji.
Podkreślono przy tym, że dosłowne odczytanie treści tej części wymienionego przepisu prowadziłoby do nieracjonalnych rozstrzygnięć, gdyż postępowanie o zniesienie współwłasności, objęte przepisami kodeksu cywilnego, a więc ustawy zmienionej przez art. 3 wymieniony w art. 12 ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r., toczyłoby się z uwzględnieniem przepisów dotychczasowych; jednocześnie jednak w toczącym się postępowaniu np. o nabycie nieruchomości rolnej przez cudzoziemca miałyby zastosowanie przepisy nowe, jako że ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nie została wymieniona w art.
12. Przepisy dotychczasowe należałoby również stosować przy sprzedaży nieruchomości rolnej w toku postępowania upadłościowego mającego charakter egzekucji uniwersalnej, gdyż - zgodnie z art. 320 Prawa upadłościowego - sprzedaż mienia w postępowaniu upadłościowym następuje w drodze przetargu lub aukcji, a sprzedaż, podobnie jak aukcja i przetarg, uregulowane zostały w kodeksie cywilnym, a więc w ustawie zmienionej przez art. 3 wymieniony w art. 12 ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r.; przepisy nowe należałoby natomiast stosować do egzekucji singularnej toczącej się na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego, które nie zostały w tym zakresie zmienione.
Skoro w art. 12 ustawodawca wymienił ustawę o kształtowaniu ustroju rolnego, a w tej ustawie w art. 4 ust. 1 pkt 3 uszczegółowił, że przez nabycie nieruchomości rolnej należy rozumieć również nabycie w wyniku orzeczenia sądu wydanego na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym, to przejawił wolę, aby w takich postępowaniach, toczących się w chwili wejścia w życie ustawy, stosować nadal przepisy dotychczasowe, nieprzewidujące ograniczeń w nabywaniu nieruchomości rolnych.Jako argument wspierający taką wykładnię art. 12 ustawy wstrzymującej przywołano również konieczność respektowania konstytucyjnej zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Jednostka powinna mieć możliwość określenia konsekwencji swoich zachowań oraz określonych zdarzeń na gruncie obowiązującego w danym czasie stanu prawnego; ma przy tym prawo oczekiwać, że prawodawca nie zmieni ich w sposób arbitralny. Ustawodawca powinien zatem – na co zwracał uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyrokach z dnia 25 listopada 1997 r., K 26/97, OTK Zb.Urz. 1997, nr 5-6, poz. 64, z dnia 10 lutego 2015 r., P 10/11, OTK-A Zb.Urz. 2015, nr 2, poz. 13, z dnia 14 czerwca 2000 r., P 3/00, OTK Zb.Urz. 2000, nr 5, poz. 138 - za pomocą powszechnie przyjętych technik przepisów intertemporalnych uwzględnić ochronę tzw. interesów w toku.
W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. stwierdzono wprost, że wprowadzenie przepisów przejściowych ma zapewnić adresatom projektowanych norm prawnych, iż nie będą oni zaskakiwani nowymi rozwiązaniami, a nabyte przez nich prawa będą respektowane. Wynika z tego, że niewątpliwym zamiarem ustawodawcy – choć wyrażonym w sposób ułomny – było, aby przepisy intertemporalne przewidujące dalsze stosowanie przepisów umożliwiły zainteresowanym dokończenie przedsięwzięć zmierzających do nabycia nieruchomości rolnych przed wejściem w życie przepisów zmienionych.Stanowisko takie zostało wyrażone w uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 18 maja 2017 r., III CZP 13/17, OSNC 2018, nr 2, poz. 585 oraz z dnia 24 sierpnia 2017 r., III CZP 35/17, OSNC 2018, nr 7-8, poz. 67), w których przyjęto, że do egzekucji z nieruchomości rolnej wszczętej przed dniem 30 kwietnia 2016 r. nie stosuje się ograniczeń w nabywaniu nieruchomości rolnych wynikających z art. 2a u.k.u.r. w brzmieniu ustalonym przez art. 7 pkt 4 4 ustawy wstrzymującej.Argumenty przytoczone w uzasadnieniu powołanych uchwał, dostrzegające racje celowościowe, systemowe i aksjologiczne, muszą być uwzględnione przy rozstrzyganiu zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy.
Trudno byłoby pogodzić z celem reguły intertemporalnej wyrażonej w art. 12 ustawy wstrzymującej wykładnię zakładającą, że wykonanie układu zawartego przez wierzycieli i zatwierdzonego przez sąd przed wejściem w życie tej regulacji może nastąpić dopiero po spełnieniu nowych, obostrzonych rygorów.Należy zauważyć, że - zgodnie z art. 2a ust. 3 pkt 4 u.k.u.r. - wymaganie posiadania statusu rolnika indywidualnego nie dotyczy nabycia nieruchomości rolnej w toku postępowania restrukturyzacyjnego w ramach postępowania sanacyjnego, a więc postępowania realizującego cel zbieżny z postępowaniem upadłościowym z możliwością zawarcia układu.
Nie ma racjonalnych argumentów do wprowadzenia takiego rozwiązania w ustawie zmieniającej i jednocześnie wyłączenia przepisem przejściowym możliwości jego zastosowania na gruncie przepisów dotychczasowych.Udzielenie odpowiedzi przeczącej na pierwsze pytanie postawione przez Sąd Okręgowy uczyniło bezprzedmiotowym rozstrzyganie zagadnienia ujętego w pytaniu drugim.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.aj