Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 77/03 Generato dall'IA

Supreme Court rules succession to tenancy is not a contractual claim and requires ordinary procedure.

Numero d'incarto III CZP 77/03
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that a claim for succession to a residential tenancy following the tenant's death must be heard in ordinary proceedings, not simplified ones. The Court reasoned that while the right stems from a prior lease, the statutory right to succeed is created autonomously by law rather than directly by the contract itself. Consequently, the necessary normative link between the claim and the lease agreement is absent, disqualifying it from the simplified procedure.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 505-1 pkt 1 k.p.c.; Art. 691 § 1 k.c.: A claim for succession to a tenancy is not a claim arising from a contract because the statutory right is autonomous and lacks a direct normative link to the lease agreement, thus requiring ordinary proceedings.

Parole chiave

Generato dall'IA
tenancy succession simplified procedure ordinary proceedings statutory right normative link residential lease contractual claim

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 505-1 pkt 1 k.p.c.
hipotezą art. 505-1 pkt 1 k.p.c. miały dotyczyć także jedynie świadczeń, to zostałoby
Art. 691 § 1 k.c.
najemcy na podstawie art. 691 § 1 k.c. nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu
Art. 26 pkt 12 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów
nadanym przez art. 26 pkt 12 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r.
Art. 390 k.p.c.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c. rozstrzygnął
art. 56 k.c
przez ustawę (por. np. art. 56 k.c.). Innymi słowy roszczenia wynikające z umowy,
art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c
związane”, zawartym w art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c.
art. 691 § 1 k.c
najemcy na podstawie art. 691 § 1 k.c.
art. 390 k.p.c
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 42/02
W uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 czerwca 2002 r., III CZP 42/02, (OSP

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 20 listopada 2003 r., III CZP 77/03

Sędzia SN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Tadeusz Domińczyk

Sędzia SN Marian Kocon

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Romany B. przeciwko Miastu

Stołecznemu W. o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu, po rozstrzygnięciu w

Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 20 listopada 2003 r., przy udziale

prokuratora Prokuratury Krajowej Jana Szewczyka, zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 17

czerwca 2003 r.:

"Czy sprawa o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu lokalu mieszkalnego w

miejsce zmarłego najemcy jest sprawą wymienioną w art. 505 -1 pkt 1 k.p.c., to jest

sprawą rozpoznawaną w postępowaniu uproszczonym?"

podjął uchwałę:

Sprawa o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu lokalu mieszkalnego w

miejsce zmarłego najemcy podlega rozpoznaniu w postępowaniu "zwykłym".

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy wykładni

art. 505-1 k.p.c. i dotyczy kwestii, czy sprawa o ustalenie wstąpienia w stosunek

najmu po zmarłym najemcy jest sprawą podlegającą rozpoznaniu w postępowaniu

uproszczonym. Sąd Okręgowy powziął tę wątpliwość, rozpoznając apelację

powódki od wydanego w postępowaniu uproszczonym wyroku Sądu pierwszej

instancji, oddalającego powództwo o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu.

Zauważył, że roszczenia objęte hipotezą art. 505 -1 pkt 1 k.p.c. nie zostały zwężone

do świadczeń pieniężnych, gdyż dotyczą także wydania przedmiotu umowy,

wymiany wadliwej rzeczy, jak i ustalenia istnienia bądź nieistnienia stosunku

umownego albo jego ukształtowania (np. na podstawie art. 357 -1 i 358-1 k.c.).

Argumentował, że skoro w tym przepisie mowa o roszczeniu, a nie o świadczeniu

wynikającym z umowy, to brak jest przesłanek do ograniczenia tego pojęcia do

żądania zasądzenia kwoty pieniężnej lub wydania rzeczy. W jego ocenie, za tą

wykładnią przemawia również fakt, że w punkcie drugim tego przepisu wyraźnie

wyodrębniono sprawy o zapłatę określonych świadczeń. Gdyby więc sprawy objęte

hipotezą art. 505-1 pkt 1 k.p.c. miały dotyczyć także jedynie świadczeń, to zostałoby

to wyrażone przez ustawodawcę w inny sposób niż za pomocą ogólnego pojęcia

roszczenia.

Wątpliwość Sądu Okręgowego dotyczy tego, czy do roszczeń, o jakich mowa

w omawianym przepisie, zaliczyć można powództwo o wstąpienie w stosunek

najmu lokalu mieszkalnego oparte na podstawie art. 691 § 1 i 2 k.c., w brzmieniu

nadanym przez art. 26 pkt 12 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw

lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr

71, poz. 773), ze względu na szczególne następstwo prawne po zmarłym najemcy.

Jego zdaniem, pomimo specyfiki tego rodzaju spraw nie ma przeszkód, aby je

rozpoznawać w postępowaniu uproszczonym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W dotychczasowej judykaturze tylko marginalnie rozważano znaczenie

zawartego w art. 505-1 k.p.c. wyrażenia „sprawy o roszczenia wynikające z umów”.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 czerwca 2002 r., III CZP 42/02, (OSP

2003, nr 6, poz. 78) Sąd Najwyższy wyraził zapatrywanie, że sprawa dotycząca

żądania waloryzacji świadczenia pieniężnego jest sprawą wynikającą z umowy, to

znaczy, iż powód może zgłosić takie żądanie tylko dlatego, że łączy go umowa z

pozwanym i spełnione zostały przesłanki wskazane w art. 358-1 § 3 k.c.

Takie ujęcie sugeruje szerokie rozumienie znaczenia sformułowania „sprawy o

roszczenia wynikające z umów”. W każdym razie zawarte w nim wyrażenie „z

umów” pozwala przyjąć, że nie należą do postępowania uproszczonego sprawy, w

których podstawą roszczeń są czyny niedozwolone, bezpodstawne wzbogacenie

oraz fakt istnienia własności rzeczy, współwłasności, lub innych praw rzeczowych,

stanowiący przesłankę obowiązku zapłaty.

Z postępowania uproszczonego niewątpliwie zostały również wyłączone

wszystkie roszczenia wynikające z czynności prawnych innych niż umowy, a więc z

czynności jednostronnych, z prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia, z tytułu

zachowku, a także z zobowiązań, których źródłem jest decyzja administracyjna albo

bezpośrednio przepis ustawy. A contrario można więc przyjąć, że w postępowaniu

uproszczonym powinny być rozpoznawane roszczenia, które wynikają z umów w

tym sensie, że mają „przyczynę” w umowie.

Przystępując

do

szczegółowej

analizy

przedstawionego

zagadnienia

prawnego należy wyjaśnić, czy sprawa o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu po

zmarłym najemcy jest sprawą o roszczenie w rozumieniu art. 505 -1 pkt 1 k.p.c., oraz

rozważyć, czy chodzi tu o roszczenie wynikające z umowy w rozumieniu tego

przepisu.

Co do pierwszej kwestii podnieść należy, że zakres pojęcia roszczenie zależy

od tego, czy przyjmie się, iż przepis art. 505-1 pkt 1 k.p.c. ma na względzie sprawy,

w których dochodzone jest roszczenie w znaczeniu materialnoprawnym, czy też

termin ten został tu użyty w znaczeniu szerszym, obejmującym każde żądanie

zawarte w powództwie.

W judykaturze zwrócono już uwagą, że żądanie ustalenia wstąpienia w

stosunek najmu nie jest roszczeniem w znaczeniu materialnoprawnym lecz

roszczeniem

procesowym

o

ustalenie

istnienia

stosunku

prawnego

(por.

uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 527/00,

OSNC 2002, nr 12, poz. 159). Także w powołanym postanowieniu z dnia 26

czerwca 2002 r., III CZP 42/02 Sąd Najwyższy podkreślił, że w określonych

wypadkach termin „roszczenie” jest użyty w przepisach kodeksu postępowania

cywilnego w znaczeniu najobszerniejszym tj. jako uprawnienie doznające ochrony

prawnej. W ślad za tym stanowiskiem i zapatrywaniem większości doktryny należy

przyjąć, że powództwo o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu po zmarłym

najemcy może być uznane za roszczenie w rozumieniu art. 505 -1 k.p.c., co pozwala

przejść do rozważenia drugiej kwestii.

Konstrukcja prawna wstąpienia z mocy prawa w stosunek najmu po śmierci

najemcy lokalu mieszkalnego przez osoby mu bliskie, zwłaszcza spokrewnione z

nim, znana jest prawu polskiemu od okresu międzywojennego (por. art. 13 ust. 1

ustawy z dnia 11 kwietnia 1924 r. o ochronie lokatorów, jedn. tekst: Dz.U. z 1936 r.

Nr 39, poz. 297). Pomimo licznych jej zmian ustawodawczych, które dotyczyły

przede wszystkim zakresu podmiotowego, tj. kręgu osób uprawnionych do

wstąpienia w stosunek najmu, istota omawianej instytucji pozostaje taka sama i

wyraża się w tym, że z chwilą śmierci najemcy lokalu mieszkalnego osoby

spełniające określone kryteria wstępują z mocy prawa w dotychczasowy stosunek

najmu, łączący zmarłego z wynajmującym. Istnienie najmu w chwili otwarcia spadku

pomiędzy zmarłym najemcą a wynajmującym stanowi zatem jedną z podstawowych

przesłanek skuteczności żądania ustalenia wstąpienia w ten stosunek.

W obecnym stanie prawnym źródłem najmu jest zasadniczo umowa stron, tak

więc przy przyjęciu umownego charakteru stosunku najmu i uwzględnieniu, że jego

istnienie jest przesłanką roszczenia – w znaczeniu przyjętym w art. 505-1 pkt 1

k.p.c. – o wstąpienie w ten stosunek przez osobę trzecią po śmierci

dotychczasowego najemcy, można by założyć, iż takie żądanie ma przyczynę w

umowie.

Od razu podnieść jednak należy, że słabością tego rozumowania jest fakt, że

jakkolwiek źródłem najmu jest obecnie umowa, to jednak nadal istnieją stosunki

najmu powstałe wcześniej na innej podstawie, w szczególności w wyniku wydania

decyzji administracyjnej. Trudno zatem przyjąć, aby sprawy o ustalenie wstąpienia

w te stosunki były sprawami o roszczenia wynikające z umów w rozumieniu art.

505-1 pkt 1 k.p.c.

Trzeba także podkreślić, że uprawnienie do wstąpienia w stosunek najmu

wynika wyłącznie z przepisu ustawy i zostało przyznane podmiotowi nie będącemu

dotychczas stroną stosunku najmu, ale pozostającemu w określonym stosunku

prawnym (ściślej – prawnorodzinnym) lub faktycznym ze zmarłym najemcą. Jest to

zatem autonomiczne i szczególne uprawnienie osób wskazanych w ustawie,

którego realizacja następuje z mocy prawa, co oznacza, że celem wstąpienia w

stosunek najmu osoba uprawniona nie musi podejmować żadnych czynności.

Wprawdzie przesłanką tego roszczenia jest istnienie najmu pomiędzy zmarłym

najemcą a wynajmującym, niemniej to nie stosunek najmu, lecz ustawa kreuje to

uprawnienie.

Poza tym niewątpliwie warunkiem kwalifikacji danego roszczenia jako

wynikającego z umowy jest istnienie normatywnego stosunku wynikania pomiędzy

roszczeniem a umową. Przez sformułowanie „roszczenie wynikające z umowy”

należy więc rozumieć sytuację, w której umowa jest normatywnym podłożem

uprawnienia. Nie chodzi przy tym wyłącznie o roszczenia wynikające tylko z samej

treści określonej umowy, lecz także o roszczenia wynikające z reżimu kreowanego

przez ustawę (por. np. art. 56 k.c.). Innymi słowy roszczenia wynikające z umowy,

to zatem uprawnienia wynikające z ogółu praw i obowiązków stron umowy,

regulowanych nie tylko jej treścią ale także przez przepisy ustawowe dotyczące tej

czynności prawnej.

Przy analizie omawianej kwestii należy także zwrócić uwagę na różnicę

pomiędzy sformułowaniem „sprawy o roszczenia wynikające z umów”, użytym w art.

505-1 pkt 1 k.p.c. a wyrażeniem „sprawy o roszczenia ze stosunku pracy lub z nim

związane”, zawartym w art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c. To kodeksowe rozróżnienie

pomiędzy określeniem „roszczenia ... z umów” a wyrażeniem „roszczenia ze

stosunków” prowadzi do wniosku, że to pierwsze wyrażenie powinno być rozumiane

w sposób węższy. Innymi słowy, dla zastosowania art. 505 -1 pkt 1 k.p.c. musi istnieć

stosunek

wynikania

pomiędzy

roszczeniem

a

umownym

stosunkiem

zobowiązaniowym, podczas gdy według art. 476 § 1 pkt 1 k.p.c., obok stosunku

wynikania roszczenia ze stosunku pracy wystarczające jest istnienie jedynie

związku danego roszczenia z tym stosunkiem.

Mając na względzie powyższe rozważania należy uznać, że sprawa o

ustalenie wstąpienia w stosunek najmu lokalu mieszkalnego w miejsce zmarłego

najemcy na podstawie art. 691 § 1 k.c. nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu

uproszczonym.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c. rozstrzygnął

przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.