Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 74/08 Generato dall'IA

Supreme Court rules grandparent visitation cases are single-judge matters, not parental authority restriction cases.

Numero d'incarto III CZP 74/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that grandparent visitation disputes must be heard by a single judge rather than a panel. The lower court had raised the question of whether such cases fall under parental authority restrictions, which typically require a jury. The court distinguished visitation from authority deprivation, citing the specific procedural status of contact disputes under the Civil Procedure Code. Consequently, the court held that these matters do not trigger the jury requirement and remain within the single-judge jurisdiction.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 509 k.p.c.; Art. 579 k.p.c.; Art. 113 § 1 k.r.o.: Matters regarding the regulation of contact between grandparents and grandchildren are not cases of restriction of parental authority and are therefore to be heard by a single judge without a jury.

Parole chiave

Generato dall'IA
grandparent visitation parental authority restriction single judge jurisdiction jury requirement civil procedure code contact regulation family law procedure

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 509 k.p.c.
Mając to na względzie, a także wyjątkowy charakter art. 509 k.p.c., należy
Art. 579 k.p.c.
Art. 113 § 1 k.r.o.
rodzicielskiej, konieczne jest orzeczenie sądu wydane na podstawie art. 113 § 1
Art. 755 § 1 k.p.c.
nie wyłącza na podstawie art. 755 § 1 k.p.c.
Art. 390 § 1 k.p.c.
Gliwicach przedstawił Sądowi Najwyższemu – na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. –
art. 509 k.p.c
Mając to na względzie, a także wyjątkowy charakter art. 509 k.p.c., należy
art. 390 § 1 k.p.c
Gliwicach przedstawił Sądowi Najwyższemu – na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.
art. 113 § 1 k.r.o
rodzicielskiej, konieczne jest orzeczenie sądu wydane na podstawie art. 113 § 1
art. 113 k.r.o
wymaga odrębnego orzeczenia przez sąd (art. 113 k.r.o.) Rodzicom przysługuje
art. 755 § 1 k.p.c
nie wyłącza na podstawie art. 755 § 1 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 70/66
składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1968 r., III CZP 70/66
III CZP 42/88
czerwca 1988 r., III CZP 42/88 (OSNC 1989, nr 10, poz.
III CZP 98/05
Supreme Court rules that a temporary ban on parental contact is permissible under protective order rules even without prior custody deprivation.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 23 lipca 2008 r., III CZP 74/08

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Sędzia SN Jan Górowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Barbary S. i Edwarda S. przy

uczestnictwie Katarzyny W. i Krzysztofa S. o ustalenie kontaktów z małoletnimi

Bartoszem i Magdaleną rodzeństwem S., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 23 lipca 2008 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 17

kwietnia 2008 r.:

„Czy sprawa o uregulowanie kontaktów dziadków z wnukami, a także

rodziców z dziećmi, jest sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej w rozumieniu

art. 509 k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Sprawę o uregulowanie kontaktów dziadków z wnukami sąd pierwszej

instancji rozpoznaje w składzie jednego sędziego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 31 lipca 2007 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach –

rozpoznając sprawę w składzie jednoosobowym – ustalił kontakty wnioskodawców

małżonków Barbary i Edwarda S. z małoletnimi wnukami rodzeństwem Bartoszem

S. i Magdaleną S., przyznając im prawo zabierania małoletnich z miejsca

zamieszkania w określonym czasie o określonej porze.

Przy rozpoznaniu apelacji uczestniczki Katarzyny S. Sąd Okręgowy w

Gliwicach przedstawił Sądowi Najwyższemu – na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. –

przytoczone na wstępie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odpowiedź na pytanie, czy sfera osobistej styczności z dzieckiem wchodzi w

zakres władzy rodzicielskiej, budzi w judykaturze kontrowersje. W uchwale pełnego

składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1968 r., III CZP 70/66

(OSNCP 1968, nr 5, poz. 77) wyrażono pogląd, że prawo do utrzymywania

kontaktów z dzieckiem nie należy do sprawowania władzy rodzicielskiej, gdyż do

zakazania styczności osobistej z dzieckiem, rodzicom pozbawionym władzy

rodzicielskiej, konieczne jest orzeczenie sądu wydane na podstawie art. 113 § 1

k.r.o. Pogląd ten został podtrzymany w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 14

czerwca 1988 r., III CZP 42/88 (OSNC 1989, nr 10, poz. 156), w której wskazano,

że sfera osobistej styczności z dzieckiem pozostaje poza władzą rodzicielską, a

więc nie wpływa na jej uszczuplenie, pozbawienie zaś lub ograniczenie kontaktów

wymaga odrębnego orzeczenia przez sąd (art. 113 k.r.o.) Rodzicom przysługuje

uprawnienie do osobistej styczności z dzieckiem, które jest ich prawem osobistym i

niezależnym od władzy rodzicielskiej. W ślad za tym stanowiskiem w

dotychczasowej praktyce sprawy o uregulowanie kontaktów rozpoznawane były w

składzie jednoosobowym.

Odmienny pogląd został wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 8 marca 2006 r., III CZP 98/05 (OSNC 2006, nr 12, poz. 158),

w której stwierdzono, że art. 113 k.r.o. nie wyłącza na podstawie art. 755 § 1 k.p.c.

zabezpieczenia zakazującego rodzicom niepozbawionym władzy rodzicielskiej

osobistej styczności z dzieckiem. Zaspokojenie naturalnej i podstawowej potrzeby

dziecka styczności z rodzicami stanowi element starań rodziców o sprawy dziecka,

utrzymywanie więc osobistej styczności z dzieckiem warunkuje prawidłowość

działań wychowawczych, jest niezbędne dla właściwego wykonywania władzy

rodzicielskiej i stanowi jej składnik. Zdaniem Sądu Najwyższego, w czasie trwania

władzy rodzicielskiej nie występuje odrębne od niej prawo do kontaktów osobistych,

a zasada odrębności osobistej styczności od władzy rodzicielskiej dotyczy okresów

przed jej powstaniem i po jej ustaniu.

Przedstawione poglądy judykatury, dotyczące sfery materialnej władzy

rodzicielskiej, i wynikające z nich rozbieżności dotyczące pojmowania zakresu tej

władzy, nie mogą mieć decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii o

charakterze ściśle procesowym, regulowanej przepisami kodeksu postępowania

cywilnego. Zgodnie z tymi przepisami, sąd w procesie rozpoznaje w składzie

jednego sędziego i dwóch ławników sprawy z zakresu prawa pracy oraz sprawy ze

stosunków rodzinnych, z wyjątkiem spraw o alimenty. Inne sprawy rozpoznaje w

składzie jednego sędziego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 47 § 1

i 3 k.p.c.). Zasada składu jednoosobowego, ugruntowana ustawą z dnia 1 marca

1996 r. o zmianie kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta

Rzeczypospolitej – prawo upadłościowe i prawo o postępowaniu układowym,

kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189), ma

odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym (art. 13 § 2 k.p.c.).

Artykuł 509 k.p.c., znowelizowany ustawą z dnia 15 marca 2007 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy Kodeks postępowania karnego

oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 112, poz. 766), stanowi, że

sprawy o przysposobienie, o pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej w

pierwszej instancji są rozpoznawane przez sąd w składzie jednego sędziego i

dwóch ławników. Z tego przepisu wynika, że w postępowaniu nieprocesowym w

sprawach ze stosunków pomiędzy rodzicami i dziećmi ustawodawca odstąpił od

składu jednoosobowego na rzecz składu ławniczego. Unormowanie to ma jednak

charakter wyjątkowy, a zatem nie może być interpretowane rozszerzająco; skład

ławniczy jest więc właściwy tylko w sprawach o – verba legis – „pozbawienie lub

ograniczenie władzy rodzicielskiej”. W związku z tym inne sprawy dotyczące władzy

rodzicielskiej, np. sprawę o przywrócenie tej władzy, rozpoznaje jeden sędzia bez

udziału ławników.

Artykuł 579 k.p.c., otwierający oddział 2 „Sprawy z zakresu stosunków między

rodzicami a dziećmi”, ulokowany w rozdziale 2 „Inne sprawy rodzinne oraz sprawy

opiekuńcze”, wyróżnia – jako odrębne w znaczeniu procesowym – sprawy o

przyznanie, powierzenie, wykonywanie, ograniczenie, zawieszenie, pozbawienie i

przywrócenie władzy rodzicielskiej, a także sprawy o zakazanie osobistej styczności

z dzieckiem. Z tego przepisu wyraźnie wynika, że ustawodawca, systematyzując

sprawy z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli rozpoznawane w

postępowaniu nieprocesowym, oraz harmonizując ich podział z przepisami kodeksu

rodzinnego i opiekuńczego (por. zwłaszcza art. 113 § 1), nadał sprawom o

zakazanie osobistej styczności z dzieckiem – przez ich wyodrębnienie z ogółu

spraw o ograniczenie władzy rodzicielskiej – samodzielny status procesowy.

Mając to na względzie, a także wyjątkowy charakter art. 509 k.p.c., należy

zatem przyjąć, że sprawy o zakazanie osobistej styczności z dzieckiem,

nienależące w ujęciu procesowym do zakresu spraw o ograniczenie władzy

rodzicielskiej, ani tym bardziej – co oczywiste – do zakresu spraw o pozbawienie tej

władzy, są rozpoznawane w składzie jednego sędziego bez udziału ławników. Z

kolei z wykładni logicznej wynika, że do spraw, o których mowa, należy zaliczyć

także m.in. sprawy o uregulowanie kontaktów wnuków z dziadkami, gdyż w istocie

rzeczy ich przedmiotem jest ograniczenie – dla dobra dziecka – osobistej styczności

dzieci z rodzicami na rzecz umożliwienia osobistej styczności wnuków z dziadkami.

W konsekwencji, sprawa o uregulowanie kontaktów dziecka z bliskimi, niebędąca w

rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego sprawą o ograniczenie władzy

rodzicielskiej, podlega w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji

rozpoznaniu w składzie jednoosobowym.

Z tych względów podjęto uchwałę, jak na wstępie.