Supreme Court dismisses supervisory board's standing to appeal registry data changes under Association Law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the supervisory board's request to intervene in proceedings regarding changes to an association's registry data. The court found that the supervisory board is no longer a participant in registration or data change proceedings following legislative amendments that removed pre-registration oversight. Consequently, the board lacks the legal standing to challenge the registry court's decisions on such matters.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 8 ust. 5 Prawo o stowarzyszeniach; Art. 510 § 1 k.p.c.: The supervisory board is not a participant in proceedings concerning changes to an association's registry data and therefore lacks standing to appeal such decisions.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZP 65/18 UCHWAŁA Dnia 30 stycznia 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Wojciech KatnerSSN Grzegorz MisiurekProtokolant Katarzyna Bartczak w sprawie z wniosku (…) Klubu (…) w upadłości z siedzibą w S.przy uczestnictwie Prezydenta Miasta S. i Prezydenta Miasta S.o zmianę danych w rejestrze stowarzyszeń Krajowego Rejestru Sądowego,po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnymw dniu 30 stycznia 2019 r.zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w G.
postanowieniem z dnia 19 marca 2018 r., sygn. akt XII Ga (…), "1. Czy organ nadzorujący sprawujący nadzór nad działalnością stowarzyszenia w rozumieniu art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. 2017.210 t.j.) jest zainteresowanym w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c. w sprawie o zmianę danych w rejestrze stowarzyszeń Krajowego Rejestru Sądowego, a w konsekwencji - czy jest legitymowany do zaskarżenia apelacją postanowienia sądu rejestrowego o ich ujawnieniu w rejestrze? 2. Przyjmując możliwość istnienia po stronie organu nadzorującego legitymacji w opisanej w pkt 1 sytuacji "czy legitymowany do zaskarżenia apelacją postanowienia sądu rejestrowego jest organ nadzoru właściwy ze względu na dotychczasową siedzibę stowarzyszenia, czy też organ nadzoru właściwy ze względu na siedzibę stowarzyszenia ujawnioną w rejestrze stowarzyszeń Krajowego Rejestru Sądowego w związku z zaskarżonym postanowieniem sądu rejestrowego? 3.
Czy wynikające z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U.2017.210 t.j.) uprawnienie przedstawiciela stowarzyszenia do prowadzenia bieżących spraw stowarzyszenia obejmuje uprawnienie do zwołania walnego zebrania członków stowarzyszenia w celu wyboru zarządu w sytuacji, gdy kadencja zawieszonego w czynnościach zarządu stowarzyszenia już wygasła, a sąd rejestrowy ustanowił kuratora obowiązanego do zwołania walnego zebrania członków stowarzyszenia w celu wyboru zarządu, na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 wyżej wymienionej ustawy?" podjął uchwałę:
Organ sprawujący nadzór nad działalnością stowarzyszenia (art. 8 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach, jedn. tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 210 ze zm.) nie jest uczestnikiem postępowania w sprawie o zmianę danych w Krajowym Rejestrze Sądowym.
UZASADNIENIE
We wniosku z dnia 3 lipca 2017 r. (…) Klub (…) w S. w upadłości zażądał ujawnienia w rejestrze stowarzyszeń Krajowego Rejestru Sądowego zmian dotyczących siedziby, statutu, organu nadzoru oraz członków zarządu i komisji rewizyjnej.Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. Sąd Rejonowy […] w G. dokonał żądanych wpisów, wśród których była m.in. zmiana siedziby stowarzyszenia z „miejscowości S., gmina S., powiat S., województwo (…)” na „miejscowość S., gmina S., powiat S., województwo (…)”, a także zmiany organu sprawującego nadzór z „Prezydent Miasta S.” na „Prezydent Miasta S.”.Apelację od tego postanowienia wniósł Prezydent Miasta S. jako organ nadzoru, zarzucając naruszenie art. 10 ust. 1 oraz art. 21 i 26 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r.
– Prawo o stowarzyszeniach (jedn. tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 210 – dalej: „Pr.stow.”). Skarżący podniósł w szczególności, że zwyczajne walne zebranie członków stowarzyszenia odbyte w dniu 25 czerwca 2017 r., podczas którego dokonano zmian podlegających obecnie wpisowi, zostało zwołane z naruszeniem przepisów statutu. Zarzucił, że przedstawiciel stowarzyszenia E.J. była uprawniona jedynie do prowadzenia bieżących spraw stowarzyszenia, z wyłączeniem kompetencji do zwołania walnego zebrania, które ma tylko zarząd lub kurator.
Skarżący zarzucił również, że w prokuraturze toczy się postępowanie przygotowawcze dotyczące „fałszerstwa wyborczego” w stowarzyszeniu.Wnioskodawca wniósł o odrzucenie apelacji Prezydenta Miasta S., zarzucając, że nie ma on legitymacji czynnej, gdyż na mocy zaskarżonego postanowienia przeniesiono siedzibę stowarzyszenia do S. W związku z tym nie ma już żadnych kompetencji nadzorczych w stosunku do wnioskodawcy i utracił „zdolność do uczestnictwa w niniejszym postępowaniu”. Jednocześnie wnioskodawca wniósł o wezwanie do udziału w sprawie Prezydenta Miasta S. jako organu nadzorczego.O odrzucenie apelacji wniósł także Prezydent Miasta S. , ale wniosek ten później wycofał.Przy rozpoznawaniu apelacji Sąd Okręgowy w G. powziął poważne wątpliwości, które sformułował w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.
Wątpliwość podstawowa dotyczy w ogóle tego, czy organ sprawujący na podstawie art. 8 ust. 5 Pr.stow. nadzór nad działalnością stowarzyszenia – niezależnie od tego, czy jest to Prezydent Miasta S., czy Prezydent Miasta S. – jest zainteresowanym w rozumieniu art. 510 § 1 k.p.c. w sprawie o zmianę danych w rejestrze stowarzyszeń, a w konsekwencji czy może wnieść apelację od postanowienia sądu rejestrowego w tym przedmiocie. Sąd Okręgowy odwołał się do ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1923 – dalej:
„ustawa z dnia 25 września 2015 r.” lub „ustawa nowelizująca”). Wprowadzone zmiany wskazują – choć w ocenie Sądu Okręgowego są także podstawy do odmiennego wniosku – że od chwili wejścia w życie wymienionej ustawy organ nadzoru nie jest już i nie może być uczestnikiem postępowania o wpis i wykreślenie stowarzyszenia do rejestru, a także w sprawach dotyczących zmian w statucie.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Pozycja stowarzyszeń zmieniała się, a w ostatnim 30-leciu przeszła głęboką ewolucję, zapoczątkowaną uchwaleniem nowej ustawy, zastępującej rozporządzenie z dnia 27 października 1932 r.
– Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr 94, poz. 808 ze zm.), wydane w czasie reform ustrojowych dokonywanych w latach 30. ubiegłego wieku. Rozporządzenie to, niezmieniane co do swych zrębów przez kilkadziesiąt lat, oparte na dominacji czynnika administracyjnego, a w szczególności Ministra Spraw Wewnętrznych, który prowadził rejestr stowarzyszeń oraz decydował o ich powstaniu i działaniu, obowiązywało także w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (por. dekret z dnia 5 sierpnia 1949 r. o zmianie niektórych przepisów prawa o stowarzyszeniach, Dz.U.
Nr 45, poz. 335). Kontrola sądowa nad stowarzyszeniami oraz organami nadzoru, w tym nad powiatową władzą administracyjną, była wyłączona, stowarzyszenia pozostawały więc pod bezpośrednim wpływem władzy wykonawczej, dbającej o takie ukształtowanie ich struktury, które byłoby zgodne z porządkiem prawnym oraz interesem państwowym i społecznym. Pierwiastek zrzeszeniowy – koncentrujący się w wolności obywateli i ich prawie do zrzeszania się – był w działających wówczas stowarzyszeniach zredukowany i pozostawał na dalszym planie.Prawo o stowarzyszeniach z 1989 r., uchwalone na fali przemian ustrojowych, zostało oparte – także w opozycji do Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r.
– na innej aksjologii; chodziło przede wszystkim o poszerzenie wolności obywateli, eliminację opresyjności działań kontrolnych państwa oraz przekazanie nadzoru nad stowarzyszeniami władzy sądowniczej. Podkreślano, że nadzór nad stowarzyszeniami ma służyć nie ograniczaniu wolności, lecz gwarancjom korzystania z niej, jednak na zasadzie swoistej reminiscencji ustrojowej w ustanowioną sądową kontrolę nad stowarzyszeniami wkomponowano administracyjny czynnik kontrolny sprawowany przez organy samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 13 ust. 2 Pr.stow. w uchwalonym brzmieniu, organ nadzorujący miał prawo wypowiedzieć się co do zasadności wniosku o rejestrację (także o wpis danych) oraz mógł z własnej inicjatywy, ale za zgodą sądu przystąpić do toczącego się postępowania w charakterze uczestnika.
Wymieniony przepis, jako przepis szczególny w stosunku do art. 510 k.p.c., stwarzał autonomiczną legitymację formalną organu nadzoru, poddaną kontroli sądu rejestrowego. Z art. 13 ust. 2 sprzężony był art. 15 Pr.stow., przewidujący wyznaczenie – gdy okazało się to niezbędne – posiedzenia wyjaśniającego z udziałem organu nadzoru, jeżeli przystąpił do sprawy.Z przytoczonych unormowań, a także z przepisów rozdziału 3 Prawa o stowarzyszeniach pt. „Nadzór nad stowarzyszeniami” wynikało, że organy nadzoru zostały zaangażowane zarówno we wstępną kontrolę stowarzyszeń – sprawowaną przy ich powstawaniu i rejestracji – jak i kontrolę następczą, sprawowaną nad działalnością istniejących już stowarzyszeń (art. 25 i nast.
Pr.stow.). Kontrola wstępna obejmowała badanie zgodności statutu z przepisami prawa oraz zdatności założycieli do utworzenia stowarzyszenia i udziału w nim, natomiast kontrola następcza skupiała się wyłącznie na zgodności działania stowarzyszenia z przepisami prawa i postanowieniami statutu.Istotna zmiana tego modelu nastąpiła wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1923), w wyniku uchylenia art. 13 ust. 2 i art. 15 oraz modyfikacji art. 16 i 17.
Zmiany te wskazują jednoznacznie, że organy nadzoru zostały odsunięte od kontroli wstępnej stowarzyszeń; ustawodawca zdecydował, że rejestracja stowarzyszenia – podobnie jak innych osób prawnych typu zrzeszeniowego – odbywa się bez udziału organu nadzorczego i jest oparta wyłącznie na kontroli sądowej. Chodzi przy tym nie tylko o zrównanie wszystkich tych osób, ale przede wszystkim o poszerzenie zastrzeżonej w art. 58 Konstytucji wolności zrzeszania się oraz o wydatne skrócenie postępowania rejestrowego. Taki wniosek wynika wprost z wymowy normatywnej dokonanych zmian, znajdując wsparcie w materiałach legislacyjnych, w których podkreślono, że „zmiana jest konsekwencją rezygnacji z udziału w postępowaniu rejestrowym organu nadzorującego i stanowi realizację zgłaszanych od wielu lat postulatów strony społecznej.
Projektodawca uznał, że po 25 latach funkcjonowania organizacji pozarządowych w nowej rzeczywistości ustrojowej nie ma konieczności utrzymywania nadzoru prewencyjnego ze strony właściwych organów administracyjnych, polegającego na możliwości zgłaszania uwag do dokumentów dołączanych do wniosku o rejestrację stowarzyszenia” (Sejm VII kadencji, druk nr 3019). Zdaniem ustawodawcy, w wyniku odsunięcia organu nadzorującego od postępowania rejestrowego dojdzie również do efektywnego skrócenia terminu załatwienia sprawy.W tej sytuacji nie może być wątpliwości, że na skutek uchylenia art. 13 ust. 2 i art. 15 Pr.stow.
– przy jednoczesnym wprowadzeniu obowiązku doręczania postanowień o rejestracji organom nadzorczym wraz ze statutem, listą założycieli i podjętymi uchwałami (art. 16 ust. 4 Pr.stow.) oraz przy utrzymaniu w mocy przepisów rozdziału 3 „Nadzór nad stowarzyszeniami”, przewidujących wiele instrumentów kontrolnych, prowadzących także do rozwiązania stowarzyszenia – jedyną formą nadzoru jest obecnie nadzór następczy. Taki sposób unormowania w pełni urzeczywistnia przewidzianą w art. 58 Konstytucji zasadę wolności zrzeszania się, która wprawdzie dopuszcza odmowę rejestracji stowarzyszenia oraz przewiduje orzeczenie zakazu jego działalności, nie pozwala natomiast na kreatywne oddziaływanie czynnika administracyjnego na etapie powstawania stowarzyszenia i jego rejestrowania.Oznacza to, że z chwilą wejścia w życie ustawy zmieniającej z dnia 25 września 2015 r. organ sprawujący nadzór nad działalnością stowarzyszenia nie jest uczestnikiem postępowania rejestrowego oraz w sprawie o zmianę danych w Krajowym Rejestrze Sądowym.
W związku z wyraźnym zakazem ustanowionym w art. 6943 § 2 k.p.c. nie może także uzyskać statusu uczestnika na podstawie art. 510 § 2 k.p.c., niezależnie od tego, że wynik postępowania rejestrowego nie dotyczy jego „praw własnych”.Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.aj