Supreme Court dismisses appeal on standing for enforcement of foreign arbitration award against state treasury.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court refused to rule on a legal question regarding the standing of the State Treasury versus a specific government office for enforcing a Danish arbitration award. The applicant sought enforcement against the State Treasury, while the lower court had identified the defendant as a state agency acting merely as a fiscal station. The court declined to decide because the necessary facts regarding the applicable Danish law on standing were not established by the lower courts.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 1214 § 2 k.p.c.; Art. 390 § 1 k.p.c.: In proceedings for enforcement of a foreign arbitration award, the passive standing is determined by the law of the award's country of origin, but the court may decline to rule if the lower instances failed to ascertain the relevant foreign legal provisions.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Postanowienie z dnia 17 lipca 2007 r. III CZP 55/07
W postępowaniu o stwierdzenie wykonalności wyroku zagranicznego
sądu arbitrażowego legitymację procesową bierną ma podmiot, przeciwko
któremu – zgodnie z prawem państwa pochodzenia wyroku – wnioskodawca
może się powołać na ten wyrok w celu jego wykonania.
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Gerard Bieniek
Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "E.P.S.", spółki prawa duńskiego z
siedzibą w N. w Danii przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Urzędu
Morskiego w S. o stwierdzenie wykonalności orzeczenia sądu polubownego, na
posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 lipca 2007 r., na skutek zagadnienia
prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie postanowieniem z
dnia 27 marca 2007 r.:
"Czy dopuszczalne jest stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego
wydanego za granicą przez nadanie temu wyrokowi klauzuli wykonalności w trybie
art. 1214 § 2 k.p.c. w sytuacji, gdy w wyroku tym jako dłużnik wskazana została
wyłącznie państwowa jednostka budżetowa, z której działalnością wiąże się
stwierdzone w tym wyroku roszczenie, a nie został wskazany Skarb Państwa i jego
właściwa jednostka organizacyjna?"
odmówił podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
Rozpoznając zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z
dnia 10 listopada 2006 r. o nadaniu klauzuli wykonalności wyrokowi Sądu
Arbitrażowego w Kopenhadze z dnia 8 marca 2006 r., Sąd Apelacyjny w Szczecinie
powziął poważną wątpliwość odzwierciedloną w treści przytoczonego na wstępie
zagadnienia prawnego, przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.
Wątpliwość powstała dlatego, że w postępowaniu arbitrażowym naprzeciwko
duńskiej spółki "E.P.S." A.S. stanął – jako pozwany – Urząd Morski w S., który w
ciągu tego postępowania nie kwestionował swej legitymacji, natomiast wniosek o
stwierdzenie wykonalności przez nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi sądu
arbitrażowego został skierowany przeciwko Skarbowi Państwa, Dyrektorowi Urzędu
Morskiego w S. Sąd pierwszej instancji, uwzględniając ten wniosek, uznał, że
oznaczenie strony pozwanej jako „Urząd Morski w S.”, najpierw w umowie, a
następnie w orzeczeniu sądu arbitrażowego, było wynikiem błędu, w rzeczywistości
bowiem stroną był Skarb Państwa, a Urząd Morski pełnił jedynie rolę stationis fisci.
Według oceny Sądu Apelacyjnego, sprawa budzi jednak poważne wątpliwości,
które wymagają rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 1
k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kwestia legitymacji procesowej w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności
orzeczenia zagranicznego sądu arbitrażowego, w którym mają zastosowanie
przepisy Konwencji o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń
arbitrażowych z dnia 10 czerwca 1958 r. (Dz.U. z 1962 r. Nr 9, poz. 41 – dalej:
„Konwencja”), nie była dotychczas podejmowana w judykaturze ani szerzej
omawiana w piśmiennictwie, analizowano ją natomiast w odniesieniu do spraw o
wykonanie orzeczeń zagranicznych sądów państwowych. Na tle różnych
unormowań – np. rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r.
w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w
sprawach cywilnych i handlowych (Dz.Urz. WE L 12 z dnia 16 stycznia 2001 r., s. 1,
ze zm.), Konwencji o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach
cywilnych i handlowych, sporządzonej w Lugano dnia 16 września 1988 r. (Dz.U. z
2000 r. Nr 10, poz. 132), a także art. 1150 k.p.c. – uznaje się, że legitymację czynną
ma podmiot mogący powołać się na dane orzeczenie w państwie pochodzenia,
którego dotyczy wniosek o udzielenie exequatur, natomiast legitymację bierną –
podmiot, przeciwko któremu orzeczenie może być powołane, a więc podmiot
obciążony obowiązkiem spełnienia świadczenia objętego orzeczeniem. Chodzi więc
przede wszystkim o wierzyciela i dłużnika, oznaczonych w zagranicznym
orzeczeniu jako strony, ewentualnie ich następców prawnych. Podkreśla się przy
tym, że przymiot wierzyciela i dłużnika oraz następstwo prawne należy oceniać
według prawa państwa pochodzenia orzeczenia, co jest oczywiste, gdyż w innym
wypadku mogłoby dochodzić do różnego traktowania w różnych państwach tego
samego orzeczenia i tych samych podmiotów. Poza tym należy unikać stwierdzania
wykonalności orzeczenia w państwie wykonania na rzecz lub przeciwko osobie, w
odniesieniu do której nie byłoby to możliwe (dopuszczalne) w państwie
pochodzenia.
Przedstawiony sposób rozumowania, ze względu na istotne podobieństwo
problemu, a także identyczność skutków orzeczeń o stwierdzeniu wykonalności,
należy odnieść do toczącego się w Polsce – na podstawie Konwencji oraz
przepisów kodeksu postępowania cywilnego – postępowania o stwierdzenie
wykonalności przez nadanie klauzuli wykonalności zagranicznemu wyrokowi
arbitrażowemu. W związku z tym uzasadniona jest teza, że legitymacja procesowa
bierna w takim postępowaniu przysługuje podmiotowi, przeciwko któremu powód
(wierzyciel) – zgodnie z prawem państwa pochodzenia wyroku – może się powołać
w celu wykonania tego wyroku.
Przy ustalaniu państwa pochodzenia wyroku arbitrażowego należy – ze
względu na różne koncepcje lokalizacji arbitrażu – brać pod uwagę albo państwo, w
którym wyrok wydano, albo państwo, którego prawo stosowano przy prowadzeniu
arbitrażu i wydawaniu wyroku. Prawo tak ustalonego państwa stanie się właściwe
do oceny, kto jest uprawniony do powołania się na konkretny wyrok arbitrażowy lub
przeciwko komu można ten wyrok wykonać, z ewentualnym uwzględnieniem
następstwa prawnego. Innymi słowy, w postępowaniu o stwierdzenie wykonalności,
toczącym się w innym państwie niż państwo pochodzenia wyroku arbitrażowego,
według ustalonego w ten sposób prawa należy oceniać okoliczności decydujące o
istnieniu albo braku legitymacji procesowej czynnej lub biernej stron.
Należy uznać, że prawo państwa pochodzenia wyroku arbitrażowego jest
właściwe również do oceny sytuacji, która zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Na
podstawie tego prawa należy zatem rozstrzygnąć, czy wyrok, w którego sentencji
jako stronę pozwaną wskazano podmiot niemający – w świetle prawa dla niej
właściwego – zdolności prawnej, sądowej lub procesowej, może być powołany w
celu wykonania w stosunku do podmiotu, który w rzeczywistości – w ujęciu
materialnoprawnym – powinien być wskazany w tym wyroku jako strona pozwana.
Nie jest przy tym wykluczone, że gdy strona pozwana, której sprawa dotyczy, jest
podmiotem zagranicznym, prawo państwa pochodzenia wyroku może – np. przez
działanie odpowiednich norm kolizyjnych – uwzględniać w określonym zakresie
prawo państwa pochodzenia tego podmiotu.
W okolicznościach sprawy, w której powstały wątpliwości prawne ujęte w
przedstawionym zagadnieniu, konieczna jest zatem przede wszystkim odpowiedź
na pytanie, czy w państwie pochodzenia wyroku arbitrażowego, którym – ze
względu na miejsce wydania wyroku – jest najprawdopodobniej Królestwo Danii,
przewiduje się, że w razie wydania przez sąd arbitrażowy wyroku zasądzającego
świadczenie od podmiotu zagranicznego (polskiego), niemającego w świetle prawa
własnego zdolności prawnej, sądowej i procesowej, reprezentowanego jednak
przez właściwą stationem fisci, możliwe jest powołanie – w celu wykonania –
wskazanego wyroku przeciwko Skarbowi Państwa. Pozytywna odpowiedź na to
pytanie otworzy drogę do wniosku, że mimo wskazania w wyroku arbitrażowym jako
strony pozwanej Urzędu Morskiego w S., w postępowaniu o stwierdzenie
wykonalności tego wyroku w Polsce procesową legitymację bierną ma Skarb
Państwa, Dyrektor Urzędu Morskiego w S.
W związku z tym, że Sądy obu instancji nie dokonały w omówionym zakresie
odpowiednich ustaleń i nie wyprowadziły stosownych wniosków, rozpoznanie
apelacji, a tym bardziej rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego i
podjęcie uchwały, nie jest możliwe.
Z tych względów postanowiono, jak na wstępie.