Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 55/05 Generato dall'IA

Polish Supreme Court dismisses appeal regarding procedural errors in rulings not subject to separate appeal.

Numero d'incarto III CZP 55/05
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the appellant's claim that the first-instance court violated procedural rules by issuing a revocable order without proper notice. The appellant argued that witness testimony admitted late violated evidence rules, but the respondent contended the appeal was barred because the objection was not raised during the trial. The court ruled that parties lose the right to challenge non-appealable rulings in appeal if they fail to object promptly, preserving the immediacy of error correction.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 162 k.p.c.; Art. 380 k.p.c.: Parties lose the right to raise objections to procedural rulings in appeal if they fail to notify the court of such errors during the proceedings, unless the failure was involuntary.

Parole chiave

Generato dall'IA
procedural error appeal limitation witness testimony court ruling timely objection civil procedure preclusion

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 162 k.p.c.
w sytuacji, gdy w terminie przewidzianym w art. 162 k.p.c. strona
Art. 232 k.p.c.
oraz art. 232 k.p.c. w sytuacji, gdy w terminie przewidzianym w art.
Art. 493 § 1 k.p.c.
jego przeprowadzenie z uchybieniem terminom określonym w art. 493 § 1 i art.
Art. 495 § 3 k.p.c.
instancji postępowania dowodowego z naruszeniem przepisów: art. 495 § 3 k.p.c.
Art. 380 k.p.c.
wpływ na wynik sprawy (art. 380 k.p.c.), choćby na zawarte w nim uchybienia nie
Art. 379 k.p.c.
(art. 379 i 1099 k.p.c.), oraz tych, które zostały wymienione w art.
Art. 1099 k.p.c.
Art. 202 k.p.c.
379 i 1099 k.p.c.), oraz tych, które zostały wymienione w art. 202 zdanie drugie
Art. 240 § 1 k.p.c.
art. 240 § 1 k.p.c.). Jeżeli jednak uchybienie „utrwalone” w postanowieniu nie
Art. 394 k.p.c.
W pierwszej lokują się te, które są zaskarżalne zażaleniem (art. 394
Art. 359 k.p.c.
zażaleniem, ale wiążą sąd, który je wydał (art. 359 k.p.c.), natomiast do trzeciej

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
IV CK 710/03
listopada 2000 r., IV CKN 1064/00, z dnia 30 września 2004 r., IV CK 710/03 i z
III CK 90/04
Supreme Court dismisses appeal on double deposit return, ruling contract terminated by mutual consent.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 27 października 2005 r., III CZP 55/05

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Gerard Bieniek

Sędzia SA Aleksandra Marszałek

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Romana S. przeciwko Ośrodkowi

Rekreacyjnemu "S." S.A. w D. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 27 października 2005 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 11

marca 2005 r.:

"Czy strona traci prawo do skutecznego podniesienia w apelacji zarzutu

naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, które miało

wpływ na treść wydanego wyroku wskutek przeprowadzenia przez sąd pierwszej

instancji postępowania dowodowego z naruszeniem przepisów: art. 495 § 3 k.p.c.

oraz art. 232 k.p.c. w sytuacji, gdy w terminie przewidzianym w art. 162 k.p.c. strona

nie zwróciła sądowi pierwszej instancji uwagi na uchybienia przez sąd tym

przepisom wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu?"

podjął uchwałę:

Strona nie może skutecznie zarzucać w apelacji uchybienia przez sąd

pierwszej instancji przepisom postępowania, polegającego na wydaniu

postanowienia, które może być zmienione lub uchylone stosownie do

okoliczności, jeżeli nie zwróciła uwagi sądu na to uchybienie w toku

posiedzenia, a w razie nieobecności – na najbliższym posiedzeniu, chyba że

niezgłoszenie zastrzeżenia nastąpiło bez jej winy (art. 162 k.p.c.).

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Koszalinie, rozpoznając zarzuty pozwanego Ośrodka

Rekreacyjnego „S.”, S.A. w D. od nakazu zapłaty, którym zasądzono na rzecz

powoda Romana S. kwotę 535 735 zł tytułem zapłaty wynagrodzenia za roboty

budowlane, dopuścił z urzędu – na podstawie art. 232 k.p.c. – dowód z

przesłuchania świadków, mimo że dowód ten uległ prekluzji, gdyż pozwany wniósł o

jego przeprowadzenie z uchybieniem terminom określonym w art. 493 § 1 i art. 495

§ 3 k.p.c. W wyniku tych dowodów Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 30 czerwca

2004 r. uchylił nakaz zapłaty oraz oddalił powództwo co do kwoty 273 024,18 zł,

natomiast w pozostałym zakresie postępowanie umorzył.

W apelacji od tego wyroku powód podniósł m.in. zarzut naruszenia art. 232 w

związku z art. 493 § 1 i art. 495 § 3 k.p.c., ale strona pozwana ripostowała, że

powód utracił prawo powoływania tego zarzutu w postępowaniu apelacyjnym, gdyż

nie zgłosił go przed Sądem pierwszej instancji w terminie określonym w art. 162

k.p.c.

W tych okolicznościach Sąd Apelacyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu do

rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone na wstępie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 162 k.p.c., strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były na

nim obecne – na najbliższym posiedzeniu, zwrócić uwagę sądu na uchybienia

przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu, przy

czym strona, która zastrzeżenia nie zgłosiła, traci prawo powoływania się na to

uchybienie w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy

postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu albo,

że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy. Celem tego

przepisu jest nie tylko ożywienie inicjatywy stron w kierunku doraźnego,

bezzwłocznego usuwania popełnianych przez sąd uchybień, ale również

zapewnienie prawidłowego przebiegu postępowania przez eliminację przyczyn,

które mogłyby stać się w przyszłości podstawą skutecznego zarzutu apelacyjnego.

Chodzi więc także o przyspieszenie postępowania oraz podwyższenie jego

sprawności.

Rola omawianego przepisu, mimo że nie stanowi on we współczesnym

polskim procesie cywilnym szczególnej innowacji (por. art. 179 k.p.c. z 1930 r. oraz

art. 173 według jednolitego tekstu z 1950 r.), w ostatnim okresie znacznie wzrosła,

głównie dlatego, że istotnej zmianie uległ kontekst normatywny. Po pierwsze,

rewizja, oparta na reglamentowanych podstawach, została zastąpiona apelacją

otwartą, pełną, nieograniczoną co do zarzutów, a po wtóre, ustawodawca położył

duży nacisk na wzmocnienie zasady kontradyktoryjności oraz pobudzenie

aktywności stron, czego wynikiem jest m.in. wprowadzenie do kodeksu

postępowania cywilnego przepisów rozszerzających oraz umacniających system

prekluzji materiału procesowego nieprzedstawionego w określonym terminie,

sprzyjający zasadzie koncentracji materiału dowodowego i zmuszający strony do

współdziałania w urzeczywistnianiu sprawnego i szybkiego procesu cywilnego (np.

art. 207 § 2, art. 47912 § 2, art. 47914 § 2, art. 495 § 3 lub art. 5055 k.p.c.).

Jednym z przepisów umacniających te tendencje stał się – obok art. 239 k.p.c.

– właśnie art. 162 k.p.c., przewidujący prekluzję zarzutów dotyczących niektórych

naruszeń prawa procesowego. Z jego treści oraz z jednolitych wypowiedzi

piśmiennictwa i judykatury wynika, że skutkiem niepodniesienia przez stronę

zarzutu naruszenia przepisów postępowania w sposób określony w tym przepisie

jest bezpowrotna utrata tego zarzutu w dalszym toku postępowania, a więc także w

postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia oraz w postępowaniu

apelacyjnym i kasacyjnym, chyba że chodzi o przepisy prawa procesowego, których

naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo że strona nie zgłosiła

zastrzeżeń bez swej winy (np. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia

1935 r., C.II. 2264/34, Zb.Urz. 1935, poz. 293, z dnia 23 października 1936 r., C.II.

1305/36, OSP 1937, poz. 416, z dnia 15 lipca 1947 r., C.III.1102/47, „Państwo i

Prawo” 1948, nr 4, s. 105, z dnia 21 listopada 1950 r., C 353/50, OSN 1951, nr 2,

poz. 47, oraz ostatnio wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 września 1998 r., I PKN

322/98, OSNAPUS 1999, nr 20, poz. 641, z dnia 20 sierpnia 2001 r., I PKN 580/00,

OSNP 2003, nr 14, poz. 332, z dnia 5 stycznia 1999 r., III CKN 83/98, z dnia 10

listopada 2000 r., IV CKN 1064/00, z dnia 30 września 2004 r., IV CK 710/03 i z

dnia 10 grudnia 2004 r., III CK 90/04, nie publ.; por. też dotyczące art. 239 k.p.c.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 października 1969 r., I CR 316/69,

OSPiKA 1971, nr 1, poz. 5 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia

1976 r., II CR 689/75, nie publ.).

Wykładnia art. 162 k.p.c. nie budzi więc zasadniczych wątpliwości, należy

jednak zwrócić uwagę, że treść zagadnienia prawnego przedstawionego do

rozstrzygnięcia dotyczy uchybienia procesowego utrwalonego w postanowieniu

sądu, wydanym – w tym wypadku – z domniemaną obrazą art. 495 § 3 i art. 232

k.p.c. Nie podejmując się oceny, czy rzeczywiście doszło do uchybienia

wymienionym przepisom, bo to wykracza poza zakres kognicji Sądu Najwyższego,

należy stwierdzić, mimo wątpliwości wyrażanych w piśmiennictwie w okresie

obowiązywania kodeksu postępowania cywilnego z 1930 r., że hipotezą art. 162

k.p.c. objęte są także uchybienia popełniane w związku z wydawaniem

postanowień. Należy zważyć, że omawiany przepis nie czyni w tym zakresie

żadnego rozróżnienia, a jest oczywiste, iż właśnie postanowienia stanowią formę

przeważającej części podejmowanych przez sąd czynności procesowych. W

związku z tym wyłączenie postanowień spod działania art. 162 k.p.c., nieznajdujące

w jego treści jakiegokolwiek uzasadnienia, byłoby jednocześnie wyrazem zgody na

odwlekanie stawiania zarzutów formalnych aż do apelacji, a tym samym na

przedłużanie postępowania. W ten sposób art. 162 k.p.c. zostałby pozbawiony

większego znaczenia, a tymczasem – jak podniesiono – jego rola wzrasta.

Postanowienia sądu można – z rozpatrywanego punktu widzenia – podzielić

na trzy grupy. W pierwszej lokują się te, które są zaskarżalne zażaleniem (art. 394

k.p.c.), w drugiej te, które wprawdzie nie podlegają odrębnemu zaskarżeniu

zażaleniem, ale wiążą sąd, który je wydał (art. 359 k.p.c.), natomiast do trzeciej

należą te, które nie są zaskarżalne i nie wiążą sądu, w związku z czym mogą być

zmienione lub uchylone „stosownie do okoliczności”. Jest jasne, że działaniu art.

162 k.p.c. nie mogą podlegać postanowienia zaliczone do grupy pierwszej i drugiej;

w pierwszym przypadku ze względu na odrębny, odwoławczy tryb ich

kwestionowania i wzruszania, w drugim natomiast z tego powodu, że skoro sąd w

„danych okolicznościach” jest związany swoim postanowieniem, to wytykanie

ewentualnych uchybień „w tych okolicznościach” i tak nie mogłoby przynieść skutku.

Tak więc postanowienie wiążące sąd strona może podważać w apelacji, jeśli miało

wpływ na wynik sprawy (art. 380 k.p.c.), choćby na zawarte w nim uchybienia nie

zwróciła uwagi sądu w terminie określonym w art. 162 k.p.c.

Jeśli natomiast chodzi o postanowienia niezaskarżalne i niewiążące sądu, to w

każdej sytuacji i w każdym stanie sprawy istnieje możliwość naprawienia

popełnionego błędu. Sens art. 162 k.p.c. przemawia więc wyraźnie za poddaniem

ich doraźnej kontroli stron, aby sąd mógł natychmiast zareagować na popełniony

błąd. Przykładowo, w wypadku wydania postanowienia dowodowego, sąd – jeżeli

uzna zastrzeżenie strony za trafne – może bezzwłocznie zweryfikować swe

stanowisko wyrażone w tym postanowieniu, a następnie zmienić je lub uchylić (por.

art. 240 § 1 k.p.c.). Jeżeli jednak uchybienie „utrwalone” w postanowieniu nie

zostanie zgłoszone w terminie określonym w art. 162 k.p.c., strona utraci możliwość

powołania się na nie w drodze zarzutu apelacyjnego, a tym samym wyłączona

zostanie także kontrola przewidziana w art. 380 k.p.c.

Przedstawione argumenty prowadzą do konkluzji, że strona nie może

skutecznie zarzucać w apelacji uchybienia przez sąd pierwszej instancji przepisom

postępowania, polegającego na wydaniu postanowienia, które może być zmienione

lub uchylone stosownie do okoliczności, jeżeli nie zwróciła uwagi sądu na to

uchybienie w toku posiedzenia, a w razie nieobecności – na najbliższym

posiedzeniu, chyba że niezgłoszenie zastrzeżenia nastąpiło bez jej winy.

Naturalnie, co jasno wynika z art. 162 k.p.c. i w związku z tym nie wymaga

specjalnego uwypuklenia, obostrzenie to nie może dotyczyć uchybień branych

przez sąd pod rozwagę z urzędu, tj. tych, które powodują nieważność postępowania

(art. 379 i 1099 k.p.c.), oraz tych, które zostały wymienione w art. 202 zdanie drugie

k.p.c.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.