Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 53/12 Generato dall'IA

Supreme Court refuses to rule on compulsory mortgage entry due to lack of legal necessity.

Numero d'incarto III CZP 53/12
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland refused to issue a ruling on a legal question regarding the entry of a compulsory mortgage based on a subsequent enforcement title. The creditor sought to register a mortgage on a debt secured by an earlier enforceable title, arguing that the purpose of the later title did not restrict this right. The court determined that the specific statutory provisions cited were not necessary for interpreting the relevant laws in this context. Consequently, the court declined to answer the question as it fell outside its statutory mandate to resolve only necessary legal issues.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 626 § 2 k.p.c.; Art. 109 ust. 1 u.k.w.h.; Art. 793 k.p.c.; Art. 61 § 1 ust. SN: The Supreme Court may refuse to issue a ruling on a legal question if the resolution of the question is not necessary for the interpretation of the law or the resolution of the case.

Parole chiave

Generato dall'IA
compulsory mortgage entry enforcement title purpose legal question refusal statutory interpretation necessity Supreme Court mandate

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 626 § 2 k.p.c.
poza określony w art. 6268 § 2 k.p.c.
Art. 109 ust. 1 u.k.w.h.
Zgodnie z art. 109 ust. 1 u.k.w.h. wierzyciel, którego wierzyte lność
Art. 793 k.p.c.
służyć i ich liczbę porządkową (art. 793 k.p.c.).
Art. 61 § 1 ust. SN
Wobec powyższego Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia
art. 1101 u.k.w.h
Sąd odwoławczy zwrócił uwagę na art. 1101 u.k.w.h., zgodnie z
art. 69 u.k.w.h
dotychczas wpisaną hipoteką winien uwzglednić art. 69 u.k.w.h.
art. 1111 u.k.w.h
byłoby sprzeczne z art. 1111 u.k.w.h.
art. 390 § 1 k.p.c
poważne wątpliwości i przedstawił Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1
art. 1111ust. 2 u.k.w.h
1101 i art. 1111ust. 2 u.k.w.h.
art. 1025 k.p.c
brzmieniu odsyła w tym zakresie do art. 1025 k.p.c., zmienionego także nowelą z

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CZP 53/12

POSTANOWIENIE

Dnia 24 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Jan Górowski

w sprawie z wniosku Przedsiębiorstwa Handlowo-Usługowego I. sp. z o.o.

w Z.

przy uczestnictwie A. K. i J. K.

o wpis hipoteki przymusowej,

na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 24 października 2012 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2012 r.,

"1. Czy wierzytelność określona w sądowym tytule

wykonawczym zabezpieczona w pełnym zakresie hipoteką

przymusową wpisaną w księdze wieczystej przed dniem 20 lutego

2011 r. może być także zabezpieczona hipoteką przymusową na

podstawie wniosku złożonego po dniu 19 lutego 2011 r.?

a w razie pozytywnej odpowiedzi na to pytanie:

2. Czy w takim wypadku maksymalna suma hipoteki powinna

być pomniejszona o dotychczasową wysokość zabezpieczenia

hipotecznego?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Wierzyciel Przedsiębiorstwo Handlowo

Usługowe I. Sp. z o.o. w Z.

wnioskiem z dnia 3 czerwca 2012 r. wniósł o wpis w dziale IV księgi wieczystej X

hipoteki przymusowej w wysokości 202.374,35 zł. W dziale I wskazanej księgi

wieczystej jako właściciele ujawnieni są A. K. i J. K. we wspólności ustawowej

małżeńskiej. Do powyższego wniosku, jako dokumenty mające stanowić podstawę

wpisu, załączono: (1) postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 11 kwietnia 2011 r.,

sygn. akt XII Co 20/11, o nadaniu klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu w

postaci prawomocnego nakazu zapłaty z 27 września 2004 r. wydanego przez Sąd

Okręgowy w sprawie sygn. akt I Nc 347/04 w zakresie należności głównej w kwocie

202.374,35 zł. z odsetkami na rzecz wierzyciela Przedsiębiorstwo Handlowo –

Usługowe I. Sp. z o.o. w Z. jako następcy prawnego wierzyciela I. I. P. spółki z o.o.

w L., (2) tytuł wykonawczy oznaczony numerem II dotyczący tytułu egzekucyjnego

w postaci wskazanego prawomocnego nakazu zapłaty z 27 września 2004 r.

wydanego przez Sąd Okręgowy w sprawie sygn. akt I Nc 347/04 przeciwko

dłużnikom A. K. i J. K., opatrzonego klauzulą wykonalności na rzecz wierzyciela

Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe I. Sp. z o.o. w Z. w której treści wskazano,

że tytuł

został

wydany

w

celu

ustanowienia

hipoteki

przymusowej

na

nieruchomości A. K., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr Y, (3)

postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 26 maja 2011r., sygn. akt XII Co 20/11, o

wydaniu wierzycielowi Przedsiębiorstwu Handlowo – Usługowemu I. Sp. z o.o. w Z.

dalszych tytułów wykonawczych, tj. (a) oznaczonego numerem II, dotyczącego

tytułu egzekucyjnego w postaci wskazanego prawomocnego nakazu zapłaty z 27

września 2004 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w sprawie sygn. akt I Nc 347/04

przeciwko dłużnikom A. K. i J. K., opatrzonego klauzulą wykonalności na rzecz

wierzyciela Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe I. Sp. z o.o. w Z. - w celu

ustanowienia hipoteki przymusowej na nieruchomości A. K., dla której prowadzona

jest księga wieczysta nr Y i (b) oznaczonego numerem III, dotyczącego tytułu

egzekucyjnego

w postaci wskazanego prawomocnego nakazu zapłaty z 27

września 2004 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w sprawie sygn. akt I Nc 347/04

przeciwko dłużnikom A. K. i J. K., opatrzonego klauzulą wykonalności na rzecz

wierzyciela Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe I. Sp. z o.o. w Z. - w celu

ustanowienia

hipoteki przymusowej na nieruchomości A. K. i J. K., dla której

prowadzona jest księga wieczysta nr X.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 lipca 2011 r. oddalił wniosek

o wpis hipoteki stwierdzając, że w księdze wieczystej Kw nr Y, prowadzonej dla

nieruchomości stanowiącej majątek odrębny dłużniczki A. K. na podstawie tytułu

wykonawczego dotyczącego tego samego nakazu zapłaty z 27 września 2004 r.

wydanego przez Sąd Okręgowy w sprawie sygn. akt I Nc 347/04 wpisana jest

hipoteka przymusowa obejmująca należność główną i odsetki. Wskazał, że

uwzględnienie wniosku prowadziłoby do niedopuszczalnego nadzabezpieczenia,

stąd

wierzyciel

powinien

dokonać

repartycji/podziału

hipoteki

między

nieruchomościami dłużnika. W następstwie skargi Sąd Rejonowy postanowieniem z

dnia 5 sierpnia 2001 r oddalił wniosek o wpis hipoteki, uznając że wierzyciel

powinien dokonać repartycji zabezpieczenia (art. 111 1 § 2 ustawy o księgach

wieczystych

i

hipotece),

gdyż

uwzględnienie

wniosku

prowadziłoby

do

niedopuszczalnego nadzabezpieczenia w stosunku do dłużniczki A. K. Sąd

Okręgowy postanowieniem z dnia 15 listopada 2011 r. uchylił powyższe

postanowienie

i

przekazał

sprawę

do

ponownego

rozpoznania

Sądowi

Rejonowemu, wskazując, że Sąd Rejonowy powinien odnieść się do rzeczywistego

żądania wniosku. Sąd odwoławczy zwrócił uwagę na art. 1101 u.k.w.h., zgodnie z

którym wierzyciel może żądać wpisu hipoteki przymusowej na sumę nie wyższą niż

wynikającą z treści dokumentu stanowiącego podstawę jej wpisu do księgi

wieczystej, stwierdzając, że jeżeli z dokumentu nie wynika wysokość sumy hipoteki,

suma hipoteki nie może przewyższać więcej niż o połowę zabezpieczonej

wierzytelności wraz z roszczeniami o świadczenie uboczne określonymi w

dokumencie stanowiącym podstawę wpisu hipoteki na dzień złożenia wniosku o

wpis hipoteki. Wskazał, że sąd ustalając zakres zabezpieczenia wierzytelności

dotychczas wpisaną hipoteką winien uwzglednić art. 69 u.k.w.h. w brzmieniu sprzed

nowelizacji, zgodnie z którym w granicach przewidzianych w odrębnych przepisach

hipoteka

zabezpiecza

także

roszczenia

o

odsetki

nieprzedawnione

oraz

o przyznane koszty postępowania. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 3

stycznia 2012 r. ponownie oddalił wniosek o wpis hipoteki. Podstawą oddalenia

wniosku było przyjęcie, iż wpisanie hipoteki prowadziłoby do nadzabezpieczenia i

byłoby sprzeczne z art. 1111 u.k.w.h. Postanowienie to zaskarżone zostało apelacją

opartą na zarzutach naruszenia art. 1101, 109, 1111, 69 u.k.w.h. Rozpoznając

apelację wnioskodawcy od powyższego postanowienia Sąd Okręgowy powziął

poważne wątpliwości i przedstawił Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 § 1

k.p.c. do rozstrzygnięcia przytoczone zagadnienie prawne. W uzasadnieniu

wskazał, że w sprawie nie miał zastosowania art. 111 1 ust. 1

u.k.w.h., gdyż

wniosek nie dotyczył wpisu hipoteki przymusowej łącznej. Uznał, że zastosowanie

mają przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece w brzmieniu ustalonym

ustawą z dnia 25 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i

hipotece oraz niektórych innych ustaw, przy czym wątpliwość budzi czy wniosek nie

zmierza

do

nadzabezpieczenia

wierzytelności,

aw

rezultacie

czy

jego

uwzględnienie nie będzie naruszało art. 1101 i art. 1111ust. 2 u.k.w.h. Stwierdził, że

w myśl art. 1101 u.k.w.h. wierzyciel może żądać wpisu hipoteki przymusowej na

sumę nie wyższą niż wynikająca z treści dokumentu stanowiacego podstawę jej

wpisu do księgi wieczystej, a jeżeli z dokumentu tego nie wynika wysokość sumy

hipoteki, suma hipoteki nie może przewyższać więcej niż o połowę zabezpieczonej

wierzytelności wraz z roszczeniami o świadczenia uboczne określonymi w

dokumencie stanowiącym podstawę wpisu hipoteki na dzień złożenia wniosku o

wpis hipoteki i wprawdzie podział zabezpieczenia pomiędzy nieruchomości dłużnika

zależy od uznania wierzyciela, ale nie może on uzyskać zabezpieczenia na kilku

nieruchomościach dłużnika przewyższającego górną granicę zabezpieczenia

określoną w art. 1101 u.k.w.h. Wskazał, że regulacje te nie budzą wątpliwości, gdy

wierzyciel

zmierza

do

ustanowienia

hipoteki

przymusowej

na

kilku

nieruchomościach dłużnika na podstawie wniosków złożonych po wejściu w życie

ustawy zmieniającej. Istotny problem powstaje w wypadku, gdy wierzyciel domaga

się zabezpieczenia wierzytelności na kolejnej nieruchomości dłużnika korzystając

już z wcześniej ustanowionego zabezpieczenia hipoteką przymusową zwykłą, gdyż

przepisy przejściowe nie zawierają w tym przedmiocie regulacji. W ramach kognicji

sądu wieczystoksięgowego wysoce utrudnione lub nawet niemożliwe byłoby

określenie

górnej granicy zabezpieczenia

hipotecznego.

Za granicę

tego

zabezpieczenia należałoby wtedy przyjąć różnicę pomiędzy sumą wskazaną w art.

1101 u.k.w.h. a zakresem zabezpieczenia dotychczas wpisanej hipoteki. Zgodnie

bowiem z art. 10 ust. 2 ustawy zmieniającej do hipotek zwykłych powstałych przed

wejściem w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Hipoteka

przymusowa zwykła ustanowiona pod rządami dotychczasowych przepisów

zabezpiecza więc zarówno należność główną jak i należności uboczne wynikające

z tytułu wykonawczego, niezależnie od tego, czy należności uboczne zostały

wymienione w treści wpisu. Zakres zabezpieczenia należności ubocznych

uzależniony jest, wobec treści art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, od chwili

wszczęcia postępowania egzekucyjnego, gdyż art. 69 u.k.w.h. w dotychczasowym

brzmieniu odsyła w tym zakresie do art. 1025 k.p.c., zmienionego także nowelą z

czerwca

2009

r.

O

ile

więc

postępowanie

egzekucyjne

dotyczące

zabezpieczonej hipotecznie wierzytelności zostało wszczęte przed dniem 20 lutego

2011 r. to hipoteka, obok należności głównej, będzie także obejmować swym

zakresem odsetki za dwa ostatnie lata przed przysądzeniem własności, a

przyznane koszty postępowania w wysokości nie przekraczającej jednej dziesiątej

kapitalu. W wypadku, gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte później,

zakresem zabezpieczenia objęte będą odsetki i koszty postępowania bez żadnych

ograniczeń. Prowadzenie ustaleń dotyczących chwili wszczęcia postępowania

egzekucyjnego w powiązaniu z konkretną wierzytelnością wykracza w zasadzie

poza określony w art. 6268 § 2 k.p.c. zakres rozpoznania sprawy przez sąd

wieczystoksięgowy. Ponadto zakres korzystania z przywileju zabezpieczenia

hipotecznego czasami jest możliwy do ustalenia dopiero po zakończeniu

postępowania egzekucyjnego. Może też nawet dojść teoretycznie do sytuacji, że

zakres zabezpieczenia wynikający z dotychczasowej hipoteki będzie przewyższał

maksymalną sumę hipoteki wskazaną w art. 1101 u.k.w.h. Powyższe względy

przemawiają zdaniem Sądu Okręgowego za niedopuszczalnością ustanowienia

hipoteki przymusowej na podstawie wniosku złożonego pod rządami nowych

przepisów, w sytuacji gdy wierzytelność zostala już zabezpieczona wpisem hipoteki

przymusowej

zwykłej

na podstawie

przepisów

dotychczasowych

w

pełnej

wysokości. Za takim rozwiązaniem przemawiać ma także zasadnicza odmienność

obecnej konstrukcji prawnej hipoteki przymusowej w stosunku do dotychczas

wpisanych hipotek przymusowych zwykłych Sąd Okręgowy wskazał także, iż

możliwy

jest

pogląd

przeciwny,

dopuszczający

możliwość

ustanowienia

zabezpieczenia hipotecznego w rozpatrywanej sytuacji. W takim wypadku, ze

względu na różnicę w konstrukcji prawnej nowej i starej hipoteki oraz trudności w

ustalaniu zakresu dotychczasowego zabezpieczenia hipoteką, trzeba by przyjąc, że

granicę zabezpieczenia nową hipoteką ustala się bez uwzględnienia wpisu hipoteki

przymusowej zwykłej wpisanej na podstawie przepisów obowiązujących przed

dniem 20 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy zważył:

Zgodnie z art. 390 § 1 i § 2 k.p.c. jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji

powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd drugiej instancji

może przedstawić je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając

rozpoznanie sprawy, a podjęta w następstwie tej czynności uchwała Sądu

Najwyższego wiąże w danej sprawie. Instytucja pytań prawnych, prowadząca do

związania sądów niższych instancji orzekających w danej sprawie poglądem Sądu

Najwyższego zawartym w podjętej uchwale, jest wyjątkiem od konstytucyjnej

zasady podległości sędziów tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1

Konstytucji RP), dlatego też winna być stosowana w wyjątkowych sytuacjach.

Przedmiotem zagadnienia prawnego przedstawionego na podstawie art. 390 § 1

k.p.c. może być tylko taka poważna wątpliwość prawna, której wyjaśnienie jest

niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z 20 listopada 2008 r., III CZP 113/08, nie publ.). Związek między przedstawionym

zagadnieniem prawnym (i ewentualną uchwałą Sądu Najwyższego) a podjęciem

przez sąd odwoławczy decyzji jurysdykcyjnej co do istoty sprawy musi być

rzeczywisty i istotny, a przepisy prawne, których dotyczy pytanie, mieć

zastosowanie w ustalonym w wystarczającym zakresie stanie faktycznym sprawy.

Przesłanki powyższe nie zostały spełnione, bowiem uwadze Sądu

Okręgowy uszły istotne okoliczności faktyczne i przepisy prawne, mające

znaczenie dla rozstrzygnięcia, które powinny być uwzględnione w pierwszej

kolejności. Jak wskazano wyżej do wniosku o wpis w księdze wieczystej Kw nr

X, prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej majątek wspólny dłużników

małżonków A. K. i J. K., pozostających w ustawowym ustroju wspólności

majątkowej, jako podstawę wpisu załączono dokument w postaci dalszego tytułu

wykonawczego nr II wydanego w celu ustanowienia hipoteki przymusowej na

nieruchomości A. K., stanowiącej jej majątek osobisty, dla której prowadzona

jest księga wieczysta Kw nr Y. Tytuł ten, z przyczyn wskazanych niżej, nie może

być

zastąpiony

innym

dokumentem,

w

szczególności

załączonym

postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 26 maja 2011r., sygn. akt XII Co

20/11, o wydaniu wierzycielowi Przedsiębiorstwu Handlowo – Usługowemu I. Sp.

z o.o. w Z. dalszych tytułów wykonawczych. Orzeczenie powyższe było

samodzielną czynnością sądową, będącą treściowo odpowiednikiem zezwolenia

na wydanie dalszych tytułów. Sam dalszy tytuł wykonawczy jest odrębnym

sformalizowanym, o oznaczonej treści, dokumentem urzędowym stwierdzającym

istnienie i zakres nadającego się do egzekucji roszczenia wierzyciela i

jednocześnie istnienie oraz zakres obowiązku prawnego dłużnika (art. 776, 783

k.p.c.).

Dla

jego

uzyskania,

w odniesieniu

do

tytułu

egzekucyjnego

pochodzącego od sądu, niezbędne było podjęcie określonych czynności

sądowych, w tym wydanie postanowień o nadaniu klauzuli wykonalności i o

wydaniu dalszego tytułu.

W myśl art. 626 8 § 2 k.p.c. sąd rozpoznając wniosek o wpis bada jedynie

treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi

wieczystej. Zgodnie z art. 109 ust. 1 u.k.w.h. wierzyciel, którego wierzyte lność

jest

stwierdzona

tytułem

wykonawczym,

określonym

w

przepisach

o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę

na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Tytułem wykonawczym jest tytuł

egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 776 k.p.c.). W razie

potrzeby prowadzenia egzekucji na rzecz lub przeciwko kilku osobom, albo z

kilku składowych części majątku tego samego dłużnika, sąd oprócz pierwszego

tytułu wykonawczego może wydawać dalsze, oznaczając cel, do którego mają

służyć i ich liczbę porządkową (art. 793 k.p.c.). W nauce prawa jednolicie

przyjmuje się, że wskazanie celu, dla którego wydano dalszy tytuł wykonawczy,

jest wiążące dla wierzyciela i organów egzekucyjnych. Konsekwentnie tytuł

wydany w celu prowadzenia egzekucji w określony sposób lub z określonego

składnika majątku dłużnika nie może stanowić podstawy dla jej prowadzenia w

sposób sprzeczny z treścią postanowienia sądu egzekucyjnego. Jakkolwiek

hipoteka przymusowa nie jest środkiem egzekucyjnym, a postępowanie

wieczystoksięgowe nie może być zrównane z postępowaniem egzekucyjnym, to

- wobec odwołania zawartego w art. 109 ust. 1 u.k.w.h. – wskazana zasada ma

odpowiednie zastosowanie w postępowaniu wieczystoksięgowym dotyczącym

wniosku o wpis takiej hipoteki. Stanowisko, że podstawą wpisu hipoteki

przymusowej może być wyłącznie oryginał tytułu wykonawczego (pierwszy lub

dalszy) wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 grudnia 2005 r., III CZP

101/05, OSNC 2006, nr 11, poz. 180 i postanowieniu z dnia 20 marca 2003 r., III

CKN 205/00, OSNC 2004, nr 6, poz. 93. W postanowieniu z dnia 25 stycznia

2012 r., V CSK 47/11 (OSNC 2012, nr 7-8, poz. 95) Sąd Najwyższy stwierdził

natomiast, że wierzyciel, po uzyskaniu dalszych tytułów wykonawczych na

podstawie art. 793 k.p.c., uprawniony jest do zabezpieczenia hipotekami

przymusowymi zwykłymi jednej wierzytelności na kilku nieruchomościach

dłużnika w zakresie określonym w art. 68 i 69 ustawy o księgach wieczystych i

hipotece. Wprawdzie wskazane orzeczenia wydane zostały w stanie prawnym,

obowiązującym przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 26 czerwca 2009r. o

zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 131, poz. 1075), ale w omawianym zakresie zachowały aktualność.

W tym stanie rzeczy przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece,

o dokonanie

wykładni

których

zwrócił

się

Sąd

Okręgowy,

nie

mogą

mieć zastosowania dla rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku o dokonanie

wpisu hipoteki przymusowej, stąd udzielenie odpowiedzi jest niecelowe.

Rozważanie zagadnień teoretycznych, jeżeli nie jest to niezbędne dla wykładni

określonego przepisu, wykracza poza ustawowe zadania Sądu Najwyższego.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia

23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052, ze zm.)

odmówił podjęcia uchwały.