Supreme Court refused to rule on a legal issue regarding compulsory mortgage registration after the appeal was already decided.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court refused to issue a binding ruling on a legal question raised by the Court of Appeal regarding the application of compulsory mortgage registration rules. The lower court sought clarification on whether specific procedural articles applied after a participant's death, but the appeal judgment had already been rendered. The Court determined that the requested legal issue did not affect the merits of the appeal and was merely an attempt to review a subsequent ex officio order.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 390 § 1 k.p.c.; Art. 390 § 2 k.p.c.; The Supreme Court may only rule on legal issues necessary for the substantive resolution of the appeal, not to review ex officio decisions made after the appeal judgment.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZP 52/07
POSTANOWIENIE
Dnia 18 października 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)
SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)
SSN Krzysztof Strzelczyk
Protokolant Bożena Nowicka
w sprawie z wniosku U. L. sp. z o.o. w S.
przy uczestnictwie K. B. i małoletniej H. N. - spadkobierczyni uczestnika L. B.
reprezentowanej przez matkę B. B.
o wpis hipoteki przymusowej,
na posiedzeniu jawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 18 października 2007 r.,
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego
przez Sąd Okręgowy w S.
postanowieniem z dnia 26 stycznia 2007 r.,
"Czy przepis art. 174 § 2 k.p.c. ma zastosowanie w postępowaniu
wieczystoksięgowym w związku z art. 13 § 2 k.p.c.?"
odmawia podjęcia uchwały.
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 7 grudnia 2004 r. oddalił
wniosek o wpis hipoteki przymusowej. Uwzględniając apelację wnioskodawcy Sąd
drugiej instancji reformatoryjnym postanowienie z dnia 4 czerwca 2005 r. zmienił
zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nakazał wpisać hipotekę przymusową
kaucyjną na udziale do ½ nieruchomości należącym do K. B. i L. B. na prawach
wspólności ustawowej. Przesyłka zawierająca odpis tego postanowienia Sądu
drugiej instancji i adresowana do uczestnika L. B. zwrócona została z adnotacją
poczty: „adresat zmarł”. Z nadesłanego Sądowi aktu zgonu wynikało, że śmierć
uczestnika nastąpiła 1 maja 2005 r. Wobec powyższego Sąd Okręgowy
postanowieniem z dnia 9 maja 2006 r. zawiesił postępowanie w sprawie na
podstawie art. 174 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Po przedstawieniu przez
wnioskodawcę postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 5 września 2006 r. (sygn.
…1847/05),
stwierdzającego
nabycie
spadku
po
L. B.,
Sąd
Okręgowy
postanowieniem z dnia 27 grudnia 2006 r. podjął postępowanie apelacyjne
z udziałem
spadkobierczyni
zmarłego
uczestnika,
tj.
małoletniej
H.
N. reprezentowanej przez matkę B. B. i dopiero wówczas powziął poważne
wątpliwości. Sprowadzają się one do zagadnienia prawnego, czy przepisy art. 6261
§ 2 k.p.c. i art. 62612 § 2 i 3 k.p.c. nakazuję poprzestać jedynie na doręczeniu
spadkobierczyni zmarłego uczestnika postępowania odpisu postanowienia Sądu
Okręgowego z dnia 30 czerwca 2005 r. wraz z pouczeniem o możliwości
zaskarżenia go skargą kasacyjną, czy też należałoby zastosować przepis art. 174 §
2 k.p.c. wobec zgłoszenia się w toku postępowania apelacyjnego następcy
prawnego zmarłego uczestnika postępowania. Sąd drugiej instancji uzasadnia
swoje wątpliwości tym, że przyjęcie, iż art. 6261 § 3 stanowi lex specialis
w stosunku do art. 174 § 2 k.p.c. uniemożliwia zastosowanie tego ostatniego
przepisu i tym samym uchylenie z urzędu postanowienia Sądu Okręgowego z dnia
30 czerwca 2005 r., pomimo, że uczestnik postępowania zmarł przed datą wydania
tego orzeczenia. Przeciwny pogląd oznacza, że wymienione postanowienie
należałoby uchylić z urzędu, ponieważ w sprawie zaistniały zdarzenia wymienione
w art. 174 § 2 k.p.c., wywodzi Sąd Okręgowy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przystępując do rozpoznania przedstawionego zagadnienia prawnego Sąd
Najwyższy w pierwszej kolejności zobowiązany jest zbadać, czy spełnione
zostały formalnoprawne wymogi do przedstawienia zagadnienia prawnego, a w
konsekwencji czy zaistniały przesłanki do podjęcia uchwały. W niniejszej sprawie
nie wystąpiły przesłanki zastosowania art. 390 § 1 k.p.c.
Przedmiotem
zagadnienia
prawnego
przedstawionego
Sądowi
Najwyższemu do rozpoznania może być jedynie taka poważna wątpliwość prawna
i to powstała przy rozpoznawaniu apelacji lub zażalenia (art. 397 § 2 k.p.c.), której
wyjaśnienie w formie uchwały jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy.
W orzecznictwie
wskazuje
się
wręcz
na
konieczność
istnienia
związku
przyczynowego między przedstawionym zagadnieniem prawnym a podjęciem
decyzji co do istoty sprawy oraz na to, że Sąd drugiej instancji jest zobowiązany
wskazać,
dlaczego
rozstrzygnięcie
tego
zagadnienia
jest
niezbędne
dla
rozpoznania środka odwoławczego (v. postanowienie SN z dnia 14 listopada
2006 r., III CZP 84/06, LEX nr 23235).
W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje. Sąd drugiej instancji
rozpoznał
już
bowiem
apelację
wnioskodawcy
i
uwzględnił
ją
wydając
reformatoryjne postanowienie z dnia 30 czerwca 2005 r. (k. 141 akt), które
uprawomocniło się. W dalszej kolejności Sąd ten, wskutek powzięcia wiadomości
o śmierci uczestnika postępowania L. B., zawiesił postępowanie w sprawie
postanowieniem z dnia 9 maja 2006 r., wydanym na podstawie art. 174 § 1 k.p.c. w
zw. z art. 13 § 2 k.p.c. (k. 162 akt). Dopiero po podjęciu zawieszonego
postępowania postanowieniem z dnia 27 grudnia 2006 r. (k. 172 akt). Sąd drugiej
instancji powziął poważną wątpliwość co do prawidłowości wydanego wcześniej
postanowienia z dnia 9 maja 2006 r. zawieszającego postępowanie w sprawie oraz
co do podstawy prawnej jego wydania. Innymi słowy, podjęte przez Sąd Okręgowy
działanie, z powołaniem się na oparcie go na przepisie art. 390 § 1 k.p.c., jest więc
w istocie próbą doprowadzenia do zweryfikowania przez Sąd Najwyższy
prawidłowości wydanego już z urzędu postanowienia o zawieszeniu postępowania
w sprawie na podstawie art. 174 § 1 k.p.c. Takie zamierzenie w żadnym razie nie
może być utożsamiane z potrzebą zaistniałą na etapie rozpoznania środka
odwoławczego
w
postaci
apelacji,
która
już
wcześniej
została
przecież
merytorycznie rozpoznana i uwzględniona prawomocnym postanowieniem. Funkcją
instytucji przewidzianej w art. 390 § 1 k.p.c. nie jest bynajmniej następcze
weryfikowanie czy kontrolowanie przez Sąd Najwyższy trafności czy poprawności
orzeczenia wydanego już z urzędu przez Sąd drugiej instancji, lecz służenie temu
Sądowi merytoryczną pomocą na etapie rozpoznania środka odwoławczego, a więc
na etapie poprzedzającym wydanie orzeczenia rozstrzygającego o zasadności tego
środka. W orzecznictwie jednoznacznie przyjmuje się, że podjęcie przez Sąd
Najwyższy na podstawie art. 390 § 2 k.p.c. wiążącej w danej sprawie uchwały
stanowi wyjątek od zasady samodzielnego rozstrzygania całej sprawy przez
sąd właściwy, a zatem przesłanka stosowania art. 390 § 1 k.p.c. musi być ściśle
wykładana. Oznacza to, że wymieniony przepis przewiduje wyraźne ograniczenie
jego
stosowania,
wyrażające
się
wymogiem
zaistnienia
związku
między przedstawionym zagadnieniem prawnym a potrzebą rozstrzygnięcia
środka odwoławczego.
Nie
wszystkie
wyłaniające się w rozpoznawanej
sprawie
bowiem
wątpliwości
usprawiedliwiają
prawne
podejmowanie
uchwały na podstawie art. 390 k.p.c., lecz tylko takie, które kształtowałyby
podstawę prawną rozstrzygnięcia (v. postanowienie SN z dnia 22 lutego 2007,
III CZP 163/06, LEX nr 260397). Jest oczywistym, że w niniejszej sprawie nie może
być mowy o istnieniu takiego związku między przedstawionym zagadnieniem
prawnym a rozstrzygnięciem środka odwoławczego, ponieważ środek odwoławczy
w postaci apelacji został już wcześniej rozstrzygnięty, a więc wątpliwości Sądu
Okręgowego nie wiążą się z jego merytorycznym rozstrzygnięciem, a z oceną
poprawności
później
wydanego
z
urzędu
postanowienia
o
zawieszeniu
postępowania w sprawie na podstawie art. 174 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
Tymczasem przepis art. 390 § 1 k.p.c. dopuszcza przedstawianie zagadnień
prawnych wyłącznie do merytorycznego rozstrzygnięcia, a nie do „uzupełnienia”
(v. postanowienie SN z dnia 13 kwietnia 2000 r., III CZP 2/00, OSNC 2000 r.,
nr 11, poz. 200; postanowienie SN z dnia 19 września 2001 r., III CZP 28/00,
niepubl.; postanowienie z dnia 25 października 2006 r., III CZP 73/06, LEX nr
209211). Innymi słowy, przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia
zagadnienie prawne powinno być niezbędne dla mającego dopiero zapaść
merytorycznego rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie (v. postanowienie SN
z dnia 19 stycznia 2007 r., III CZP 144/06, LEX nr 260985), a zatem nie może ono
służyć Sądowi drugiej instancji jako środek zmierzający do dokonania przez Sąd
Najwyższy kontroli poprawności orzeczenia wydanego już z urzędu przez Sąd
odwoławczy. Zgodnie bowiem z art. 390 § 1 k.p.c. tylko takie zagadnienie prawne
może być przedmiotem zapytania, którego wyjaśnienie jest niezbędne i ma wpływ
na rozpoznanie środka odwoławczego i merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy
(postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2005 r., III UZP 14/05, OSNP 2006, nr 17-18,
poz. 283; postanowienie SN z dnia 28 lutego 2006 r., III CZP 3/06, LEX nr 180673;
postanowienie SN z dnia 9 czerwca 2005 r., III CZP 31/05, LEX nr 180857;
postanowienie SN z dnia 12 grudnia 2005 r., III CZP 68/05, LEX nr 175457). Sąd
drugiej instancji powinien przy tym wskazać, dlaczego rozstrzygnięcie takie jest
niezbędne dla rozpoznania środka odwoławczego (postanowienie SN z dnia
30 maja 2003 r., III CZP 30/03, LEX nr 109444).
Wskazane
powyżej
okoliczności
sprawy,
związane
z
chronologią
i przedmiotem wydanych orzeczeń oraz jednoznaczną wykładnią art. 390 § 1 k.p.c.
zaprezentowaną w dotychczasowej judykaturze, uzasadniają odmowę podjęcia
uchwały na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r., o Sądzie
Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.).