Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 4/13 Generato dall'IA

Supreme Court rejects referral question on judicial review of final land ownership acts in land registry disputes.

Numero d'incarto III CZP 4/13
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court refused to accept a referral question regarding whether courts can review the finality of administrative land ownership acts during land registry correction proceedings. The lower court raised this issue because the administrative act was deemed flawed due to procedural defects and lack of participation by one party. The court ruled that the legislature did not intend for courts to assess the finality of such acts in this specific context, leaving the matter to separate civil proceedings.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa; Art. 8 § 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych; Art. 390 § 1 k.p.c.: Courts cannot exercise finality control over administrative land ownership acts in land registry correction proceedings; such acts are binding if declared final by the competent administrative organ.

Parole chiave

Generato dall'IA
land registry correction administrative finality land ownership act judicial review scope procedural defect referral question civil proceedings

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
(art. 63 ust. 2) sąd może w procesie o usunięcie niezgodności między
Art. 8 § 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych
Według obowiązującego nadal art. 8 § 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r.
Art. 390 § 1 k.p.c.
Wobec braku przesłanek określonych w art. 390 § 1 k.p.c., należało odmówić
Art. 16 k.p.a.
za ostateczną w rozumieniu art. 16 k.p.a. było prawidłowe.
Art. 109 § 1 k.p.a.
naruszenie art. 109 § 1 i art.
Art. 110 k.p.a.
109 § 1 i art. 110 k.p.a. Prowadzi to do wniosku, że sąd jest
Art. 172 k.c.
podstawie art. 172 k.c., czy art.
art. 390 k.p.c
się do Sądu Najwyższego na podstawie art. 390 k.p.c.
art. 16 § 1 k.p
jeden podmiot) skutkuje uznaniem decyzji za ostateczną (art. 16 § 1 k.p.a.; por.
art. 28 k.p
ostateczna, stronie postępowania administracyjnego (art. 28 k.p.a.), nie biorącej

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 48/82
22 listopada 1982 r., III CZP 48/82, OSNC 1983, nr 4, poz.
III CZP 69/94
1994 r., III CZP 69/94, OSNC 1994, nr.
III CKN 962/00
III CKN 962/00, LEX nr 78268, postanowienie z dnia 30 czerwca 2000 r., III CKN
III CKN 268/00
Supreme Court dismissed appeal; land registry court lacks power to review administrative procedure participation.
I CKN 1079/97
IV SA 1758/97
1999 r., IV SA 1758/97), to i tak brak podstaw do podjęcia uchwały.
II CKN 413/00
z dnia 27 czerwca 2001r., II CKN 413/00, LEX nr 52635 i z dnia 8 czerwca 2005 r.,
I CK 701/04
Supreme Court allows appeal to correct land registry entry for ex-spouses as equal co-owners under statutory regime.
III CZP 68/05
Supreme Court dismisses legal question regarding rainwater runoff from roofs as premature for payment dispute.
III CZP 1/06
Supreme Court refused to rule on VAT applicability to annual perpetual use fees due to lack of legal basis for shifting tax consequences.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CZP 4/13

POSTANOWIENIE

Dnia 21 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSA Monika Koba

w sprawie z powództwa S. S. i J. S.

przeciwko T. Ł.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 21 marca 2013 r.,

na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 29 listopada 2012 r.,

"Czy po wejściu w życie ustawy z dnia 19 października 1991 r.

o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa

(art. 63 ust. 2) sąd może w procesie o usunięcie niezgodności między

stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej

a rzeczywistym stanem prawnym dokonywać kontroli ostateczności

decyzji administracyjnej w postaci Aktu Własności Ziemi wydanego

w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu

własności gospodarstw rolnych w sytuacji, gdy właściwy organ

administracji stwierdził ostateczność tej decyzji?"

odmawia podjęcia uchwały.

Uzasadnienie

Powódki w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym

stanem prawnym domagały się podziału działki ewidencyjnej nr 478 wpisanej do

księgi wieczystej nr 1864/3 na działkę 478/1 „odpowiadającą dawnej parceli

gruntowej 928 stanowiącej własność pozwanego” i działkę 478/2 „odpowiadającą

dawnej parceli gruntowej 932 stanowiącej własność poprzednika prawnego

powódek - ojca K. J. wpisaną wcześniej do Kw 4101” oraz „przeniesienia działki

478/2 do nowej księgi wieczystej i wpisania prawa własności tej działki na rzecz

powódek po ½ części.

Wyrokiem z dnia 31 maja 2012 r., Sąd Rejonowy uwzględnił powództwo w

całości. W uzasadnieniu wskazał, że poprzednicy prawni pozwanego – A. J. i K. J.

nie spełnili przesłanek określonych w art. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o

uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze zm.).

Zaopatrzony w klauzulę ostateczności akt własności ziemi z dnia 16 lipca 1979 r.,

tj. dokument poświadczający nabycie przez dziadków pozwanego nieruchomości

jest w najwyższym stopniu wadliwy. Został on wydany w postępowaniu

administracyjnym, w którym nie sprawdzono dotychczasowego stanu prawnego i

posiadania nieruchomości oraz nie zapewniono uczestnictwa w nim

K. J., nie

doręczając mu odpisu tej decyzji. A. J. choć znał dane swego brata, nie podał ich

Naczelnikowi.

Wyrok ten zaskarżony został przez pozwanego apelacją i w toku jej

rozpoznawania

Sąd

Okręgowy

powziął

wątpliwość,

którą

przedstawił

do

rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w formie przytoczonego na wstępie

zagadnienia prawnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 390 § 1 zd. 1 k.p.c., jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji

powstanie zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd może

przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, odraczając

rozpoznanie sprawy. Zawarte w przytoczonym przepisie wymagania, którym

powinno odpowiadać zagadnienie prawne zostały dookreślone w judykaturze.

Przede wszystkim musi budzić ono poważne wątpliwości, bowiem zwykłe

wątpliwości sąd drugiej instancji obowiązany jest rozwiązywać we własnym

zakresie (por. np. postanowienie SN z dnia 12 października 2005 r., III CZP 68/05,

niepublikowane). Przedstawienie go jest niedopuszczalne, gdy stanowisko sądu

drugiej instancji jest pozbawione poważnych wątpliwości, a sądowi „pytającemu”

w istocie

nie

chodzi

o

ich

wyjaśnienie,

lecz

o

nadanie

legitymacji

zaprezentowanemu poglądowi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

13 czerwca 2006 r., II UZP 6/06, niepublikowane).

Poza tym w judykaturze wyjaśniono, że podstawowym warunkiem zwrócenia

się do Sądu Najwyższego na podstawie art. 390 k.p.c. jest to, aby sąd, który

przedstawia określone zagadnienie prawne wyraźnie wskazał, że istnieją

argumenty przemawiające za każdym z możliwych rozwiązań. Jeżeli natomiast ich

brak, to nie ma podstaw do udzielenia odpowiedzi. Celem przedstawienia

zagadnienia prawnego

nie jest bowiem to, aby Sąd Najwyższy wspierał

zaprezentowane w nim stanowisko (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 10 lutego 2006 r., III CZP 1/06, niepublikowane). Przedstawione wątpliwości

należy sformułować i umotywować w sposób usprawiedliwiający wahania sądu

w opowiedzeniu się za określoną koncepcją prawną spośród mogących wchodzić

w rachubę różnych rozwiązań (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

30 listopada 2005 r., III CZP 97/05 niepublikowane).

Sąd przedstawiający do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powinien więc

uzasadnić, na czym polegają jego wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne

oraz wykazać, że pozostają w związku przyczynowym z rozstrzygnięciem sprawy.

Podkreślić należy, że muszą to być własne poglądy sądu i nie jest więc

wystarczające ograniczenie się do zaprezentowania polemiki ze stanowiskiem sądu

pierwszej instancji, czy też stron postępowania (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 27 maja 2010 r., III CZP 32/10, z dnia 29 października 2009 r.,

III CZP 79/09, z dnia 24 lutego 2009 r., III CZP 144/08, i z dnia 14 grudnia 2007 r.,

III CZP 116/07, wszystkie niepublikowane).

Za

odmową

podjęcia

uchwały

przemawia

przede

wszystkim

to,

że rozstrzygnięcie przedstawionego przez Sąd Okręgowy zagadnienia prawnego

nie jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy i tym samym brak jest wymaganej

przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rozstrzygnięciem przedstawionej

kwestii a wynikiem postępowania.

Należy bowiem zauważyć, że przedmiotem zagadnienia prawnego jest

wyłącznie pytanie o dopuszczalność badania przez sąd powszechny ostateczności

decyzji administracyjnej. Zarówno jednak w doktrynie prawa administracyjnego, jak

i w orzecznictwie (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Adminiostracyjnego z dnia

16 lipca 2002 r., II SA 2230/00, M. Praw. 2002, nr 20, s. 916) zgodnie przyjmuje się,

że pominięcie udziału w postępowaniu określonego podmiotu jako strony

i doręczenie decyzji ostatniej ze stron postępowania (jeśli stroną jest więcej niż

jeden podmiot) skutkuje uznaniem decyzji za ostateczną (art. 16 § 1 k.p.a.; por. np.

wyroki Wojewódzkiego Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2007 r.,

IV SA/Wa 1647/07 i w Łodzi z dnia 24 marca 2011 r., II SA/Łd 44/11).

Według tego stanowiska, po upływie terminu, w którym decyzja stała się

ostateczna, stronie postępowania administracyjnego (art. 28 k.p.a.), nie biorącej

w nim udziału przysługuje jedynie wniosek o wznowienie postępowania na

podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 16 lipca 2002 r., II SA 2230/00, M. Prawn. 2002, nr 20,

s.916, z dnia 29 października 1998 r., I SA 519/98, LEX nr 45122 oraz wyrok

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 maja 2005 r.,

II SA/Gd 1784/03, LEX nr 220249).

Zgodnie jednak z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r.

o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 57, poz.

299 ze

zm., dalej: „ustawa“) do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie

przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności

gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r., Nr 16, poz. 91) nie stosuje

się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia

postępowania,

stwierdzenia

nieważności

i

uchylenia

lub

zmiany

decyzji.

Tym samym bezprzedmiotowe byłoby zawieszanie niniejszego postępowania

cywilnego na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c., zgodnie z którym sąd może

zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniej

decyzji organu administracji publicznej.

W obecnym stanie prawnym, tj. wobec istnienia dwuinstancyjnego

sądownictwa administracyjnego brak dostatecznych argumentów do dopuszczenia

w trybie tzw. incydentalnej kontroli badania przez sąd powszechny ostateczności

decyzji administracyjnych. Poza tym gdyby nawet założyć jej dopuszczalność,

to skoro decyzja staje się ostateczna z upływem terminu na złożenie odwołania

przez tą ze stron postępowania biorącą udział w sprawie, której doręczono decyzję

jako ostatniej, jej przeprowadzenie nie mogłoby doprowadzić do innego

rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia ostateczności aktu własności ziemi z dnia

16 lipca 1979 r. wydanego przez Naczelnika Gminy w B. Już z tego względu brak

jest związku przyczynowego pomiędzy rozstrzygnięciem zagadnienia prawnego, a

rozstrzygnięciem sprawy.

Dodać należy, że

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 stycznia

2006 r., II CK 335/06 (ZNSA 2007, nr 1, s. 75) oceniał odmienny stan faktyczny,

gdyż w tamtej sprawie brak było prawidłowego doręczenia decyzji, których próbę

doręczenia podjęto. Sfałszowany został bowiem podpis co najmniej jednej ze stron

postępowania administracyjnego, która była jednak uczestnikiem postępowania

administracyjnego. Wobec braku prawidłowego doręczenia nie zaczął biegu termin

na złożenie odwołania, a stwierdzenie ostateczności było oczywiście błędne.

Dla Sądu Okręgowego, opierającego się na poglądach

doktryny

i judykaturze nie budziła wątpliwości kwestia, że sporny akt własności nie był

nieistniejący i nie mógł stanowić tzw. decyzji bezwzględnie nieważnej. Nie miał też

zastrzeżeń co do stanowiska, że wyłączenie przez art. 63 ust. 2 ustawy stosowania

do wydanych na podstawie ustawy uwłaszczeniowej aktów własności ziemi

przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia

postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia decyzji nie doprowadziło do

otwarcia

możliwości sądowej kontroli tych aktów administracyjnych. Podkreślił

nawet, że wskazane unormowanie było zamierzonym działaniem ustawodawcy,

który pomimo licznych błędów i to nawet rażących, popełnionych przez organy

administracyjne przy wydawaniu aktów własności ziemi zdecydował się – w celu

zapewnienia stabilności prawa własności nieruchomości rolnych oraz pewności

obrotu prawnego – na wyłączenie kontroli administracyjnej i sądowej tychże aktów

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1992 r., III CZP 73/92, OSNC

1992, nr 11, poz. 201, oraz uzasadnienie wyroków Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 22 lutego 2000 r., SK 13/98, OTK 2000, nr 1, poz. 5 oraz z dnia 15 maja

2000 r., SK 29/99, OTK z 2000, nr 4, poz. 110).

Przedstawiając nieliczne wyjątki, nieodnoszące się do stanu faktycznego

sprawy, nie miał też wątpliwości, co do tego, że poza nimi sąd jest związany

wynikającym z treści takiego aktu własności, poświadczeniem nabycia przez

wskazany w nim podmiot prawa własności objętych nim nieruchomości (por. np.

uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2007 r., III CZP

46/07 OSNC 2008, nr 3, poz. 30).

Według obowiązującego nadal art. 8 § 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r.

o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu

własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 11, poz. 81), od dnia wejścia tej ustawy

w życie, tj. od dnia 6 kwietnia 1982 r. uprawnienia do rozpoznawania odwołań od

decyzji organu administracji państwowej stopnia podstawowego w sprawach

o nabycie własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego przeszły do

kompetencji sądów. Do postępowania przed przekazaniem odwołania właściwemu

sądowi, do terminu jego wniesienia, podstawy oraz formy stosuje się przepisy

kodeksu postępowania administracyjnego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

22 listopada 1982 r., III CZP 48/82, OSNC 1983, nr 4, poz. 50). W wypadku, gdy

do dnia wejścia w życie omawianej ustawy nie zostało rozpoznane i rozstrzygnięte

odwołanie strony od decyzji organu administracyjnego pierwszej instancji, albo

wpłynęło ono po tym dniu, akta sprawy wraz z odwołaniem organ administracyjny

przekazuje sądowi, ale dopiero po stwierdzeniu, „że odwołanie jest dopuszczalne

i zostało wniesione w terminie, tzn. nadaje się ono do merytorycznego

rozpoznania”. Skoro więc badania wstępne ustawodawca pozostawił organowi

administracyjnemu, to nie można z takiego uregulowania wyprowadzić wniosku,

że przekazał sądowi ocenę, czy uznanie decyzji - przez organ administracyjny –

za ostateczną w rozumieniu art. 16 k.p.a. było prawidłowe.

Przedstawione względy nie pozwalają na dokonanie takiej wykładni art. 8

§ 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r., która dopuszczałaby kontrolę sądową decyzji

administracyjnej, jaką jest w omawianym wypadku akt własności ziemi z punktu

widzenia jej prawidłowości i ostateczności, a więc ocenę, jakie skutki wywołuje

naruszenie art. 109 § 1 i art. 110 k.p.a. Prowadzi to do wniosku, że sąd jest

związany aktem własności ziemi, jeżeli został on uznany przez właściwy organ

administracyjny za ostateczny (por. np. uchwalę Sądu Najwyższego z dnia 18 maja

1994 r., III CZP 69/94, OSNC 1994, nr. 12, poz. 233, wyrok z dnia 5 marca 2003 r.,

III CKN 962/00, LEX nr 78268, postanowienie z dnia 30 czerwca 2000 r., III CKN

268/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 10).

Gdyby nawet była dopuszczalna cząstkowa kontrola sądowa decyzji

administracyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1999 r., I CKN

1079/97, OSNC 1999, nr 11, poz.189) i przyjąć koncepcję, że strona, która nie

brała udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji i nie złożyła

odwołania w terminie biegnącym dla strony, której jako ostatniej doręczono decyzję

może złożyć odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego

wniesienia (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia

1999 r., IV SA 1758/97), to i tak brak podstaw do podjęcia uchwały. W takim

wypadku złożone przez stronę odwołanie od aktu własności ziemi na podstawie

art. 8 § 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. rozpatrywane byłoby przez sąd

powszechny w odrębnym postępowaniu. Postępowanie o uzgodnienie stanu księgi

wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może zastępować innych spraw

cywilnych np. o zasiedzenie, czy uwłaszczenie (por. np. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 27 czerwca 2001r., II CKN 413/00, LEX nr 52635 i z dnia 8 czerwca 2005 r.,

I CK 701/04, LEX nr 190656). Innymi słowy w procesie o uzgodnienie sąd nie może

badać, czy zainteresowany nabył własność nieruchomości z mocy prawa na

podstawie art. 172 k.c., czy art. 1 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw

rolnych.

W końcu można zauważyć, że wniosek o zasiedzenie przedmiotu sporu

został cofnięty i postępowanie w tej sprawie Sąd umorzył, a zatem nie ma

przeszkód procesowych do wystąpienia z takim żądaniem ponownie.

Wobec braku przesłanek określonych w art. 390 § 1 k.p.c., należało odmówić

podjęcia uchwały.

jw