Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 2/10 Generato dall'IA

Discharge of proceedings under CPC Art. 1821 does not trigger security failure under Art. 744. Security remains valid if executed before bankruptcy declaration.

Numero d'incarto III CZP 2/10
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that discharging proceedings under Article 1821 § 1 of the Civil Procedure Code does not automatically cause the security to fail under Article 744 of the same code. The plaintiff argued that any discharge should void the security, but the court found that existing security interests executed before bankruptcy remain valid due to specific provisions in the Bankruptcy Law. Consequently, the court held that the security interest persisted despite the procedural discharge of the underlying claim.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 1821 § 1 k.p.c.; Art. 744 k.p.c.; Art. 146 ust. 3 Pr.u.n.; Art. 236 ust. 2 Pr.u.n. Discharge of proceedings under Art. 1821 § 1 k.p.c. does not cause security failure under Art. 744 k.p.c. if the security was executed before bankruptcy declaration, as such security remains valid and takes priority in bankruptcy proceedings.

Parole chiave

Generato dall'IA
security interest bankruptcy proceedings proceedings discharge priority of claims civil procedure code security failure hypothecary right

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 1821 § 1 k.p.c.
„Czy umorzenie postępowania na podstawie art. 1821 § 1 k.p.c. skutkuje
Art. 744 k.p.c.
upadkiem zabezpieczenia na podstawie art. 744 k.p.c.?”
Art. 146 ust. 3 Pr.u.n.
szczególności art. 146 ust.
Art. 236 ust. 2 Pr.u.n.
Zgodnie z art. 236 ust. 2 Pr.u.n., wierzytelność zabezpieczona
Art. 336 ust. 1 zdanie pierwsze Pr.u.n.
art. 1821 § 1 k.p.c
„Czy umorzenie postępowania na podstawie art. 1821 § 1 k.p.c.
art. 744 k.p.c
upadkiem zabezpieczenia na podstawie art. 744 k.p.c.?”
art. 744 § 1 k.p.c
upadek udzielonego zabezpieczenia, powołując się na art. 744 § 1 k.p.c.
art. 744 § 3 k.p.c
7541 § 3 w związku z art. 744 § 3 k.p.c.).
art. 1821 k.p.c
art. 1821 k.p.c., dodanego na podstawie art.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 28 kwietnia 2010 r., III CZP 2/10

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

Sędzia SN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "F.I.L." S.A. w upadłości likwidacyjnej w

K. reprezentowanej przez syndyka masy upadłości przy uczestnictwie Donaty P.-J.

o stwierdzenie upadku zabezpieczenia, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 28 kwietnia 2010 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 29

grudnia 2009 r.:

„Czy umorzenie postępowania na podstawie art. 1821 § 1 k.p.c. skutkuje

upadkiem zabezpieczenia na podstawie art. 744 k.p.c.?”

podjął uchwałę:

Umorzenie postępowania na podstawie art. 1821 § 1 k.p.c. nie powoduje

przewidzianego w art. 744 k.p.c. upadku zabezpieczenia polegającego na

obciążeniu nieruchomości hipoteką przymusową wpisaną do księgi

wieczystej przed ogłoszeniem upadłości.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Krakowie prawomocnym postanowieniem z dnia 17 lutego

2009 r. zabezpieczył – przed wszczęciem postępowania – roszczenie powódki o

nakazanie pozwanej złożenia oświadczenia woli przez obciążenie nieruchomości

pozwanej hipoteką przymusową do kwoty 305 440 zł. W dniu 23 marca 2009 r.

hipoteka ta została wpisana do księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości

obciążonej.

Postanowieniem z dnia 5 maja 2009 r. Sąd Rejonowy dla KrakowaŚródmieścia ogłosił upadłość pozwanej, obejmującą likwidację jej majątku.

W związku z tym, Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 9 czerwca

2009 r., na podstawie art. 1821 § 1 k.p.c., umorzył postępowanie w sprawie o

nakazanie pozwanej złożenia oświadczenia woli, a postanowieniem z dnia 5

października 2009 r. – na wniosek syndyka masy upadłości pozwanej – stwierdził

upadek udzielonego zabezpieczenia, powołując się na art. 744 § 1 k.p.c.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, rozpoznając zażalenie powódki powziął poważne

wątpliwości, którym dał wyraz w zagadnieniu prawnym przedstawionym do

rozstrzygnięcia. Zauważył, że art. 744 § 1 k.p.c. nie uzależnia upadku

zabezpieczenia od przyczyny umorzenia postępowania, można zatem uznać, że

upadek zabezpieczenia następuje w każdym przypadku umorzenia postępowania, a

zatem również w sytuacji określonej w art. 1821 § 1 k.p.c.

Jednocześnie jednak Sąd Apelacyjny wskazał na argumenty podważające

trafność tego zapatrywania. Przy wykładni art. 744 § 1 w zakresie, w jakim odnosi

się on do przypadku uregulowanego w art. 1821 § 1 k.p.c., nie można pominąć

przepisów ustawy z dnia 23 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze

(jedn. tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm. – dalej: "Pr.u.n."), w

szczególności art. 146 ust. 3, zgodnie z którym postanowienia o udzieleniu

zabezpieczenia, które zostały już wykonane przed ogłoszeniem upadłości, zostają

utrzymane w mocy po jej ogłoszeniu. W rozpoznawanej sprawie umorzenie

postępowania nastąpiło jedynie ze względu na niedopuszczalność dochodzenia

wierzytelności w postępowaniu rozpoznawczym, gdyż powódka może dochodzić

zaspokojenia wierzytelności tylko w ramach postępowania upadłościowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 744 § 1 k.p.c., w razie prawomocnego zwrotu albo odrzucenia

pozwu lub wniosku, oddalenia powództwa lub wniosku albo umorzenia

postępowania, zabezpieczenie upada. Przewidziany w tym przepisie upadek

zabezpieczenia następuje ex lege, bez konieczności wydania w tym przedmiocie

orzeczenia, na wniosek obowiązanego sąd może jednak wydać postanowienie

stwierdzające upadek zabezpieczenia (art. 7541 § 3 w związku z art. 744 § 3 k.p.c.).

W piśmiennictwie trafnie wskazuje się, że orzeczenie takie może być potrzebne

obowiązanemu – tak jak w konkretnym stanie faktycznym – do uzyskania

wykreślenia hipoteki przymusowej z księgi wieczystej.

Sens rozwiązania przyjętego w art. 744 § 1 k.p.c. jest oczywisty. Udzielone

zabezpieczenie nie może trwać, gdy postępowanie, którego przedmiotem było

zabezpieczone roszczenie, zostało prawomocnie zakończone w sposób negatywny

dla uprawnionego. Automatyczny upadek zabezpieczenia następuje w takim

wypadku niezależnie od tego, czy do zakończenia postępowania doszło z przyczyn

procesowych (zwrot pozwu, umorzenie postępowania, odrzucenie pozwu), czy też

merytorycznych (oddalenie powództwa). Wątpliwości budzi natomiast kwestia, czy

skutek ten następuje także w razie umorzenia postępowania na podstawie art. 182 1

§ 1 k.p.c., tj. ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku pozwanego, jeżeli

postępowanie dotyczy masy upadłości, z brzmienia bowiem art. 744 § 1 k.p.c. nie

wynika, aby upadek zabezpieczenia z mocy prawa następował w zależności od

przyczyny umorzenia postępowania.

Poszukując odpowiedzi na to pytanie trzeba mieć na względzie ratione legis

art. 1821 k.p.c., dodanego na podstawie art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 16 listopada

2006 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 235, poz. 1699), która weszła w życie z dniem 20 marca 2007 r.

Wprowadzenie tego przepisu podyktowane zostało – na co wskazuje uzasadnienie

projektu powołanej ustawy – potrzebą uporządkowania skutków ogłoszenia

upadłości podmiotu postępowania cywilnego ze względu na rodzaj upadłości. W

myśl art. 1821 § 1 k.p.c., ogłoszenie upadłości likwidacyjnej wobec pozwanego

wyłącza możliwość kontynuowania przeciwko niemu sprawy dotyczącej majątku

wchodzącego w skład masy upadłości; jedynym sposobem dochodzenia

wierzytelności upadłościowych w takim wypadku jest zgłoszenie ich do masy i

ustalenie przez sędziego komisarza. Przyjmując takie rozwiązanie ustawodawca

znowelizował jednocześnie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c., który nie stanowi już podstawy

zawieszenia postępowania w razie ogłoszenia upadłości likwidacyjnej w stosunku

do strony pozwanej. Przyznał też powodowi prawo ponownego wytoczenia

powództwa – w terminie trzech miesięcy po prawomocnej odmowie uznania

wierzytelności, uchyleniu, prawomocnym zakończeniu albo umorzeniu

postępowania upadłościowego, bądź też zmianie postanowienia o ogłoszeniu

upadłości obejmującej likwidację majątku pozwanego na postanowienie o

ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu – z zachowaniem skutków,

jakie ustawa wiąże z poprzednio wytoczonym powództwem i bez konieczności

powtórzenia postępowania dowodowego (art. 1821 § 2 i 3 k.p.c.).

Z tych unormowań wynika, że umorzenie postępowania w następstwie

ogłoszenia upadłości likwidacyjnej pozwanego ma na celu nie zakończenie

postępowania ze względu na niemożliwość realizacji roszczenia w ogóle, lecz

umożliwienie powodowi skorzystania z innego – właściwego w takim wypadku –

sposobu uzyskania zaspokojenia. Na rzecz takiego rozumienia znaczenia art. 1821

k.p.c. przemawiają dotychczasowe wypowiedzi Sądu Najwyższego dotyczące

wykładni tego przepisu, w których akcentowano wąski – uwzględniający istotę

postępowania upadłościowego – zakres przedmiotowy jego zastosowania, a także

odrębności odróżniające tę podstawę umorzenia postępowania od innych podstaw

przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego (por. wyrok z dnia 16

października 2008 r., III CSK 120/08, nie publ. oraz postanowienia z dnia 14 maja

2009 r., I CSK 14/09, nie publ. i z dnia 16 lipca 2009 r., I CSK 14/09, nie publ. oraz

z dnia 3 kwietnia 2008 r., II CSK 561/07, OSNC-ZD 2009, nr B, poz. 38). Istotna z

punktu widzenia rozważanego zagadnienia prawnego odmienność konieczności

umorzenia postępowania z przyczyny wskazanej w art. 1821 § 1 k.p.c. nie wynika –

jak wspomniano – z niedopuszczalności dochodzenia określonego roszczenia w

ogóle, lecz z potrzeby wdrożenia właściwego sposobu jego zaspokojenia. Ideę tę

realizuje także art. 1821 § 2 k.p.c., umożliwiający powodowi ponowne dochodzenia

roszczenia w drodze procesu, w warunkach bliskich kontynuacji umorzonego

wcześniej postępowania.

Wprowadzając nową podstawę umorzenia postępowania, określoną w art.

182 § 1 k.p.c., ustawodawca nie zsynchronizował tego przepisu z brzmieniem art.

744 § 1 k.p.c., obowiązującym – w swoim zasadniczym kształcie – od 1965 r.,

przytoczone argumenty nakazują jednak przyjąć, że umorzenie postępowania na tej

podstawie nie prowadzi automatycznie do upadku udzielonego zabezpieczenia.

Przyjęcie odmiennego zapatrywania nie dałoby się pogodzić z regułą wyrażoną w

art. 1821 § 2 k.p.c., zgodnie z którą, w przypadku ponownego wytoczenia

powództwa, zachowane zostają skutki, jakie ustawa wiąże z poprzednio

wytoczonym powództwem.

Na rzecz zaprezentowanej wykładni art. 744 § 1 k.p.c. przemawiają również

argumenty wynikające z przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego,

określających wpływ ogłoszenia upadłości na inne postępowania. Istotne znaczenie

ma w tym kontekście art. 146 ust. 3 – w brzmieniu obowiązującym od dnia 2 maja

2009 r., ustalonym ustawą z dnia 6 marca 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo

upadłościowe i naprawcze, ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz

ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. Nr 53, poz. 434) – odnoszący się

wprost do relacji pomiędzy postępowaniem upadłościowym a postępowaniem

zabezpieczającym. Zgodnie z tym przepisem, po ogłoszeniu upadłości

niedopuszczalne jest wykonanie wydanego przed ogłoszeniem upadłości dłużnika

postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia wynikającego z wierzytelności

podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości, z wyjątkiem zabezpieczenia roszczeń

alimentacyjnych oraz roszczeń o rentę z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie

ciała lub rozstrój zdrowia albo utratę żywiciela oraz o zamianę uprawnień objętych

treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę. Z treści tego unormowania wynika

jednoznacznie, że zabezpieczenia, które – co miało miejsce w ustalonym stanie

faktycznym – zostały wykonane przed ogłoszeniem upadłości, pozostają w mocy po

jej ogłoszeniu.

Należy także wskazać na szczególną pozycję w postępowaniu upadłościowym

wierzyciela, którego roszczenie zostało zabezpieczone hipoteką przymusową;

przysługuje mu prawo zaspokojenia z przedmiotu zabezpieczenia przed innymi

wierzycielami. Zgodnie z art. 236 ust. 2 Pr.u.n., wierzytelność zabezpieczona

hipoteką jest umieszczana na liście wierzytelności z urzędu, stosownie zaś do art.

336 ust. 1 zdanie pierwsze Pr.u.n., sumy uzyskane z likwidacji rzeczy,

wierzytelności i praw obciążonych hipoteką przeznacza się – z zachowaniem

przepisów ustawy – na zaspokojenie wierzycieli, których wierzytelności były

zabezpieczone na tych rzeczach lub prawach. Nie ulega wątpliwości, że wierzyciel

zabezpieczony hipoteką nie mógłby skorzystać z prawa odrębnego zaspokojenia,

gdyby umorzenie postępowania na podstawie art. 1821 § 1 k.p.c. powodowało

skutek w postaci upadku zabezpieczenia.

Umorzeniu na podstawie art. 1821 § 1 k.p.c. podlegają tylko postępowania w

sprawach, w których dochodzone roszczenia mogą podlegać procedurze

zgłoszenia i uznawania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, a więc

takie, które w doktrynie określa się mianem wierzytelności upadłościowych.

Roszczenie o zobowiązane do złożenia oświadczenia woli – jak wyjaśnił Sąd

Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2008 r., III CSK 120/08 –

nie należy do tego rodzaju wierzytelności. Wynika z tego, że postanowienie Sądu

Okręgowego w Krakowie z dnia 9 czerwca 2009 r. o umorzeniu postępowania

wydane zostało z naruszeniem art. 1821 § 1 k.p.c., okoliczność ta nie stoi jednak na

przeszkodzie rozstrzygnięciu przedstawionego zagadnienia prawnego. Zagadnienie

to wynikło w toku postępowania o stwierdzenie upadku zabezpieczenia, w ramach

którego zasadność prawomocnego umorzenia postępowania nie podlega już

kontroli.

Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie, jak

w uchwale (art. 390 k.p.c.).