Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 148/07 Generato dall'IA

Supreme Court allows court to assess joint property expenses on separate assets ex officio regardless of evidence timeliness.

Numero d'incarto III CZP 148/07
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that in joint property division cases, the court must ex officio determine expenses made from joint funds for a spouse's separate property. Although the plaintiff missed the deadline to submit expert evidence for construction costs, the court was obligated to assess these expenses based on all available materials. The decision established that procedural deadlines do not bar the court from establishing facts it must determine on its own initiative.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 566 k.p.c.; Art. 684 k.p.c.; Art. 207 § 3 k.p.c.; Art. 13 § 2 k.p.c.: In proceedings for the division of joint property, the court is obliged to determine ex officio the expenses made from joint property for the separate property of one spouse and to rule on their reimbursement, regardless of the parties' evidentiary initiative or procedural deadlines.

Parole chiave

Generato dall'IA
joint property division ex officio determination separate property expenses procedural deadline evidence timeliness court obligation reimbursement ruling

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 566 k.p.c.
między małżonkami rozpoznawane są w postępowaniu nieprocesowym (art. 566567 k.p.c.).
Art. 684 k.p.c.
a ustalenia tego sąd dokonuje z urzędu (art. 684 w związku z art.
Art. 207 § 3 k.p.c.
terminowi wyznaczonemu na podstawie art. 207 § 3 k.p.c. w związku z art.
Art. 13 § 2 k.p.c.
przepisów o procesie (art. 13 § 2 k.p.c.) pozwala na stosowanie w tym
Art. 45 § 1 k.r.o.
osobisty sąd orzeka bez osobnego wniosku, wskazuje natomiast art. 45 § 1 k.r.o.,
Art. 567 § 1 k.p.c.
Konsekwencją tego unormowania jest art. 567 § 1 k.p.c.,
Art. 6 k.p.c.
a ustalenia tego sąd dokonuje z urzędu (art. 684 w związku z art.
art. 207 § 3 k.p.c
terminowi wyznaczonemu na podstawie art. 207 § 3 k.p.c.
art. 13 § 2 k.p.c
przepisów o procesie (art. 13 § 2 k.p.c.) pozwala na stosowanie w tym
art. 566567 k.p.c
między małżonkami rozpoznawane są w postępowaniu nieprocesowym (art. 566567 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 18/70
Najwyższego z dnia 3 kwietnia 1970 r., III CZP 18/70, OSNCP 1971, nr 2, poz.
II CKN 395/97

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 21 lutego 2008 r., III CZP 148/07

Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Hanny L. przy uczestnictwie Andrzeja L.

o podział majątku wspólnego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 21 lutego 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez

Sąd Okręgowy w Lublinie postanowieniem z dnia 24 września 2007 r.:

"Czy w sprawie o podział majątku wspólnego sąd może nie uwzględnić

nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny jednego z byłych małżonków

wyłącznie wskutek nieudowodnienia wysokości nakładów, z powodu uchybienia

terminowi wyznaczonemu na podstawie art. 207 § 3 k.p.c. w związku z art. 13 § 2

k.p.c., czy też powinien wysokość tę ustalić z urzędu bez względu na inicjatywę

dowodową uczestników?"

podjął uchwałę:

W sprawie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności

majątkowej między małżonkami sąd ustala wartość nakładów poczynionych z

majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków bez względu

na inicjatywę dowodową uczestników postępowania.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni Hanna L. wniosła o podział majątku wspólnego po ustaniu

wspólności majątkowej między nią a uczestnikiem Andrzejem L. i przedstawiła do

rozliczenia nakłady, które zostały poczynione z majątku wspólnego na

nieruchomość wchodzącą w skład majątku osobistego uczestnika oraz określiła ich

wysokość. Uczestnik przyznał dokonanie nakładów w postaci zasadzenia drzew i

krzewów o wartości 200 zł i zaprzeczył, by dokonane zostały inne nakłady. Sąd

Rejonowy w Białej Podlaskiej postanowieniem z dnia 23 maja 2007 r. dokonał

podziału majątku wspólnego i uwzględnił dokonanie nakładów przyznanych przez

uczestnika postępowania. Na podstawie zeznań świadków ustalił, że poczynione

zostały także nakłady polegające na wykonaniu prac budowlanych i

wykończeniowych w budynku mieszkalnym, zeznania świadków nie dawały

jednakże podstawy do ustalenie ich wysokości. Wprawdzie wnioskodawczyni –

reprezentowana przez adwokata – wniosła o przeprowadzenie na tę okoliczność

dowodu z opinii biegłego, ale uczyniła to z przekroczeniem terminu wyznaczonego

na podstawie art. 207 § 3 k.p.c. Sąd Rejonowy oddalił wniosek jako spóźniony i jako

przeszkodę do rozliczenia nakładów polegających na wykonaniu prac budowlanych

i wykończeniowych w budynku mieszkalnym uznał nieudowodnienie ich wysokości.

Przy rozpoznawaniu apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu

pierwszej instancji powstało przytoczone na wstępie zagadnienie prawne budzące

poważne wątpliwości, które Sąd Okręgowy w Lublinie przedstawił do

rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sprawy o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej

między małżonkami rozpoznawane są w postępowaniu nieprocesowym (art. 566567 k.p.c.). Jedną z cech charakteryzujących to postępowanie i odróżniających od

postępowania procesowego jest działanie sądu z urzędu. W wypadkach

wskazanych w ustawie sąd może wszcząć postępowanie nieprocesowe z urzędu

(art. 506 zdanie drugie k.p.c.), a także w toku postępowania – gdy ustawa tak

stanowi – w znacznie szerszym zakresie niż w procesie może działać z urzędu.

Niezależnie od tego odpowiednie stosowanie do postępowania nieprocesowego

przepisów o procesie (art. 13 § 2 k.p.c.) pozwala na stosowanie w tym

postępowaniu przepisów dotyczących procesu, które dopuszczają działanie sądu z

urzędu, np. art. 232 zdanie drugie k.p.c., według którego sąd może dopuścić dowód

nie wskazany przez stronę.

Stosownie do art. 45 § 2 k.r.o., zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z

majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków i poczynionych z

majątku osobistego jednego z małżonków na majątek wspólny dokonuje się przy

podziale majątku wspólnego, jeżeli ze względu na dobro rodziny sąd nie nakazał

wcześniejszego zwrotu. Konsekwencją tego unormowania jest art. 567 § 1 k.p.c.,

według którego w postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd rozstrzyga m.in.

o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz

majątku osobistego jednego z małżonków i odwrotnie podlegają zwrotowi.

W doktrynie i w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że sąd orzeka o zwrocie

wydatków i nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny tylko na wniosek

(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1997 r., II CKN

395/97, nie publ.), nie ma natomiast zgodności poglądów co do tego, czy o zwrocie

wydatków i nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty orzeka na wniosek,

czy z urzędu.

Za pierwszym rozwiązaniem przemawia treść art. 567 § 1 k.p.c., który nie

różnicuje orzekania o zwrocie wydatków i nakładów w zależności od tego, z jakiego

majątku ten zwrot ma być dokonany, a w szczególności nie stanowi, że o zwrocie

wydatków i nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty sąd orzeka z

urzędu. Na to, że o zwrocie wydatków i nakładów z majątku wspólnego na majątek

osobisty sąd orzeka bez osobnego wniosku, wskazuje natomiast art. 45 § 1 k.r.o.,

według którego każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione

z majątku wspólnego na jego majątek osobisty i może żądać zwrotu wydatków i

nakładów, które poczynił ze swego majątku osobistego na majątek wspólny.

Z przeciwstawienia „powinności zwrotu” z „możnością żądania zwrotu” wynika, że o

ile w drugim wypadku zwrot jest uzależniony od zgłoszenia żądania (wniosku), o

tyle w pierwszym wypadku jest on obowiązkiem małżonka, którego realizacja nie

wymaga inicjatywy żadnego z małżonków.

Należy poza tym zauważyć, że przedmiotami majątkowymi, które wchodzą w

skład majątku wspólnego (art. 31 § 1 k.r.o.) są – obok rzeczy – prawa, a w

szczególności wierzytelności z tytułu wydatków i nakładów poczynionych z majątku

wspólnego na majątek innej osoby. Gdy tą osobą nie jest jeden z małżonków,

wierzytelności te w sprawie o podział majątku wspólnego podlegają uwzględnieniu

przy ustaleniu składu majątku podlegającego podziałowi (uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 3 kwietnia 1970 r., III CZP 18/70, OSNCP 1971, nr 2, poz. 18),

a ustalenia tego sąd dokonuje z urzędu (art. 684 w związku z art. 567 § 3 k.p.c.).

Uzasadnia to także orzekanie z urzędu o zwrocie wydatków i nakładów

poczynionych z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków,

pomimo że roszczenia o ich zwrot nie uwzględnia się przy ustaleniu składu majątku

wspólnego podlegającego podziałowi i – jak wynika z art. 45 § 1 k.r.o. i art. 567 § 1

k.p.c. – rozstrzygnięcie o zwrocie tych wydatków i nakładów jest w sprawie o

podział majątku wspólnego orzeczeniem dodatkowym.

Za tym, że w sprawie o podział majątku wspólnego o zwrocie wydatków i

nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty (odrębny) jednego z

małżonków sąd orzeka bez osobnego żądania uczestników postępowania,

opowiedział się już Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 października 1997 r.,

II CKN 395/97.

Skoro dla orzeczenia o zwrocie wydatków i nakładów z majątku wspólnego na

majątek osobisty jednego z małżonków nie jest potrzebny osobny wniosek, nie

można uzależnić od inicjatywy dowodowej uczestników postępowania ani ustalenia,

że wydatki i nakłady zostały poczynione, ani też jaka jest ich wartość. W sprawie o

podział majątku wspólnego sąd obowiązany jest z urzędu ustalić, czy i jakie wydatki

i nakłady poczynione zostały z majątku wspólnego na majątek osobisty i jaka jest

ich wartość oraz obowiązany jest orzec o ich zwrocie.

Obowiązek orzeczenia z urzędu nie oznacza jednak, że sąd może prowadzić

dochodzenie w celu wykrycia dowodów na okoliczność, czy i jakie wydatki i nakłady

poczynione zostały z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków

i jaka jest ich wartość. Podstawę do dokonania ustaleń w tym zakresie stanowi cały

materiał zebrany w sprawie. W interesie jednego z małżonków leży najczęściej

wykazanie, że określone wydatki i nakłady zostały poczynione oraz jaka jest ich

wartość, i w jego interesie jest powołanie na tę okoliczność odpowiednich dowodów.

Celem ustalenia, że wydatki i nakłady zostały poczynione oraz jaka jest ich wartość,

sąd powinien przeprowadzić dowody z urzędu tylko wówczas, gdy okoliczności

sprawy wskazują na poczynienie takich wydatków i nakładów, a nie ma dowodów

na tę okoliczność powołanych przez uczestników postępowania i gdy materiał

zebrany w sprawie wskazuje na istnienie odpowiednich środków dowodowych.

Obowiązkiem sądu jest przeciwdziałanie przewlekaniu postępowania (art. 6

k.p.c.), nie ma zatem przeszkód do odpowiedniego stosowania w sprawie o podział

majątku wspólnego art. 207 § 3 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Jego stosowanie w

tym postępowaniu jest wręcz konieczne, gdy mimo że toczy się przez dłuższy czas,

uczestnicy postępowania zgłaszają wciąż nowe twierdzenia, zarzuty i dowody.

Rygorem niewykonania zarządzenia przewodniczącego wydanego na podstawie

art. 207 § 3 k.p.c. nie może być jednak odmowa przeprowadzenia dowodu

powołanego przez uczestnika postępowania po upływie wyznaczonego terminu,

jeżeli jest to dowód dotyczący okoliczności, którą sąd powinien ustalić z urzędu i

jest konieczny do ustalenia tej okoliczności.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej (art. 390 k.p.c.).