Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZP 102/06 Generato dall'IA

Supreme Court rules claim for double deposit return expires one year after new Civil Code entry into force.

Numero d'incarto III CZP 102/06
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that a claim for the return of a double deposit, arising before a 2003 Civil Code amendment but asserted after it, expires one year after the new law's entry into force. The court rejected the argument for a ten-year limitation period, applying the principle that shorter limitation terms begin counting from the date the new statute becomes effective. This decision ensures legal certainty by preventing the automatic expiration of many claims immediately upon the new law's implementation.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 390 § 3 k.c.; Art. XXXV pkt 2 p.w.k.c.: When a new statute shortens the limitation period for a claim arising before its entry into force, the limitation period begins to run from the date the new statute becomes effective.

Parole chiave

Generato dall'IA
limitation period Civil Code amendment double deposit return intertemporal law legal certainty preliminary contract statutory interpretation

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 390 § 3 k.c.
nowelizacji art. 390 § 3 k.c. dokonanej ustawą z dnia 14 lutego 2003 r.
art. XXXV pkt 2 p.w.k.c.
art. XXXV pkt 2 p.w.k.c.).
Dz.U. Nr 49, poz. 408
(Dz.U. Nr 49, poz. 408), powstałe przed jej wejściem w życie, przedawnia się z
Dz.U. Nr 16, poz. 94
– Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94), gdyż w
art. 390 § 3 k.c
nowelizacji art. 390 § 3 k.c.
art. 390 k.c
umowy przyrzeczonej przypadły pod rządami art. 390 k.c.
art. 390 k.p.c
Z tych względów Sąd Najwyższy podjął niniejszą uchwałę (art. 390 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 21 listopada 2006 r., III CZP 102/06

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Jan Górowski

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Andrzeja S. przeciwko "L." sp. z o.o. z

siedzibą w K. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 21 listopada 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd

Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 25 lipca 2006 r.:

1. "Czy do biegu terminu przedawnienia roszczenia o zwrot podwójnego

zadatku wynikającego z umowy przedwstępnej, zawartej przed wejściem w życie

nowelizacji art. 390 § 3 k.c. dokonanej ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. (Dz.U. Nr 49,

poz. 408) i powstałego przed tą nowelizacją, znajduje zastosowanie przepis art. 390

§ 3 k.c. w brzmieniu ustalonym wyżej powołaną nowelą czy też przepisy

dotychczasowe przewidujące 10-letni termin przedawnienia;

2. w razie przyjęcia, że zastosowanie znajduje art. 390 § 3 k.c. po nowelizacji

– od kiedy rozpoczyna się roczny bieg terminu przedawnienia?''

podjął uchwałę:

Roszczenie o zwrot podwójnego zadatku wynikające z umowy

przedwstępnej zawartej przed wejściem w życie ustawy z dnia 14 lutego

2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 49, poz. 408), powstałe przed jej wejściem w życie, przedawnia się z

upływem roku od dnia wejścia w życie tej ustawy (art. 390 § 3 k.c. w związku z

art. XXXV pkt 2 p.w.k.c.).

Uzasadnienie

Przedstawione zagadnienie prawne powstało przy rozpoznawaniu apelacji

powoda Andrzeja S. wniesionej od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa-

Podgórza z dnia 25 stycznia 2006 r., którym oddalone zostało żądanie zapłaty

podwójnego zadatku skierowane przez powoda do „L." spółki z o.o..

W stanie faktycznym sprawy zawarcie umowy przedwstępnej i termin zawarcia

umowy przyrzeczonej przypadły pod rządami art. 390 k.c. w poprzednim brzmieniu.

Zmiana tego przepisu weszła w życie w dniu 25 września 2003 r., odstąpienie zaś

od umowy przez poprzednika prawnego powoda i zgłoszenie żądania zwrotu

zadatku w podwójnej wysokości miało miejsce w dniu 2 sierpnia 2005 r., a więc po

wejściu w życie wspomnianej zmiany. Przepis art. 390 § 3 k.c. w brzmieniu

obowiązującym poprzednio nie regulował terminu przedawnienia roszczenia o zwrot

zadatku, a jedynie termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych oraz

roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej, w związku z czym przyjmowano, że

termin ten wynosi – zgodnie z ogólnymi uregulowaniami – dziesięć lat. Po

dokonanej zmianie art. 390 § 3 k.c. przewidziany jest roczny termin przedawnienia

dla wszystkich roszczeń wynikających z umowy przedwstępnej. Ze względu na fakt,

że zmiana stanu prawnego nastąpiła już po rozpoczęciu biegu terminu

przedawnienia, możliwe są do obrony, zdaniem Sądu Okręgowego, dwa

stanowiska. Zgodnie z pierwszym należy stosować art. 390 § 3 k.c. w poprzednim

brzmieniu i przyjąć, że roszczenie powoda przedawnia się z upływem lat dziesięciu,

a według drugiego poglądu należy stosować art. 390 § 3 k.c. w obowiązującym

brzmieniu i przyjąć roczny termin przedawnienia, przy czym bieg terminu

przedawnienia należałoby liczyć od dnia wejścia w życie nowego uregulowania. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W dniu 25 września 2003 r. weszła w życie zmiana art. 390 § 3 k.c. dokonana

ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 49, poz. 408). W brzmieniu tego przepisu obowiązującego w

dniu zawarcia przez strony umowy przedwstępnej roszczenia określone w art. 390 §

1 i 2 k.c., a więc roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej oraz roszczenie o

naprawienie szkody, jaką strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy

przyrzeczonej, ulegały przedawnieniu z upływem roku od dnia, w którym umowa

przyrzeczona miała być zawarta. Jeżeli sąd oddalił roszczenie o zawarcie umowy

przyrzeczonej, roszczenie o naprawienie szkody ulegało przedawnieniu z upływem

roku od dnia, w którym orzeczenie stało się prawomocne. W myśl art. 390 § 3 k.c. w

nowym brzmieniu, z upływem roku przedawniają się roszczenia z umowy

przedwstępnej, bez szczegółowego wskazania, o jakie roszczenia chodzi. Ze

względu na brak w ustawie nowelizującej kodeks cywilny przepisów

intertemporalnych, można powziąć wątpliwość, jaki termin znajduje zastosowanie

do roszczenia o zwrot wręczonego przy zawarciu umowy przedwstępnej.

Przedstawiona kwestia nie była dotychczas przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu

Najwyższego, w piśmiennictwie natomiast wyrażono pogląd, że skutki

intertemporalne nowelizacji należy oceniać kierując się treścią art. XXXV p.w.k.c.,

co oznacza, że roszczenia wynikające z umowy przedwstępnej, podlegające

uprzednio przedawnieniu na zasadach ogólnych, obecnie ulegają przedawnieniu w

terminie rocznym. Bieg tego terminu rozpoczyna się z dniem wejścia w życie

zmienionego art. 390 § 3 k.c., jeżeli jednak przedawnienie określonego roszczenia

nastąpiłoby według przepisów dotychczasowych wcześniej, zastosowanie znajduje

termin uprzednio obowiązujący.

Wyrażona w przedstawionym zagadnieniu prawnym wątpliwość jest aktualna

przy założeniu, że nowelizacja art. 390 § 3 k.c. przyniosła zmianę stanu prawnego

w omawianym zakresie. Takie założenie, przyjmowane powszechnie, jest także

uzasadnione w świetle poglądów wyrażanych pod rządem art. 390 § 3 k.c. w

poprzednim brzmieniu. Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 1973 r., III CRN 281/73, OSNCP 1974, nr 11,

poz. 194 oraz z dnia 11 stycznia 2006 r., III CK 357/05, nie publ.), jak i w doktrynie

przyjmowano, że roczny termin przedawnienia określony w art. 390 § 3 k.c. dotyczy

jedynie roszczeń wymienionych w paragrafach poprzedzających, a więc roszczeń o

zawarcie umowy przyrzeczonej oraz odszkodowawczego. Wyrażano przekonanie,

że zawarte w art. 390 § 3 k.c. odstępstwo od ogólnych terminów przedawnienia

powinno być wykładane ściśle, iż nie ma podstaw do dokonywania wykładni

rozszerzającej tego przepisu. Dopiero nowelizacja analizowanego uregulowania

spowodowała, że obecnie prawie powszechnie wyrażany jest w doktrynie pogląd, iż

roczny termin przedawnienia przewidziany w art. 390 § 3 k.c. dotyczy wszystkich

roszczeń wynikających z umowy przedwstępnej, w tym także roszczenia o zwrot

zadatku.

Pogląd ten należy podzielić. Przemawia za nim w pierwszej kolejności

wykładnia gramatyczna. Rocznemu przedawnieniu podlegają roszczenia „z umowy

przedwstępnej”, a zatem wszelkie roszczenia, które znajdują swoje źródło w takiej

umowie bądź jej niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu. Poza tym wskazać

należy względy funkcjonalne, gdyż już w poprzednim stanie prawnym podnoszono,

że w zasadzie brak jakichkolwiek racji przemawiających za różnicowaniem

terminów przedawnienia roszczeń o zawarcie umowy przyrzeczonej oraz

odszkodowawczego i innych roszczeń wynikających z umowy przedwstępnej, w tym

roszczenia o zwrot zadatku.

Po przesądzeniu wstępnej kwestii należy przejść do zagadnienia

przedstawionego przez Sąd Okręgowy, zaczynając od stwierdzenia, że w ustawie z

dnia 14 lutego 2003 r. brak przepisów intertemporalnych. W takiej sytuacji należy

sięgnąć do reguł prawa międzyczasowego zawartych w ustawie z dnia 23 kwietnia

1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94), gdyż w

doktrynie panuje zgodność co do tego, że w braku regulacji kwestii

intertemporalnych w nowej ustawie, trzeba sięgać do analogicznego stosowania

przepisów wprowadzających kodeks cywilny (analogia z ustawy). W razie

dokonania zmiany terminów przedawnienia, analogiczne zastosowanie znajdzie art.

XXXV p.w.k.c. W sytuacji, gdy nowa ustawa skraca termin przedawnienia,

roszczenie ulegnie przedawnieniu w myśl zasady dalszego stosowania ustawy

dawnej albo zgodnie z zasadą bezpośredniego stosowania ustawy nowej, w

zależności od tego, który z terminów upływa wcześniej. W razie stosowania ustawy

nowej bieg terminu przedawnienia liczony jest od początku, od dnia wejścia w życie

tej ustawy.

Pogląd ten jest trafny i był już aprobowany przez Sąd Najwyższy (por. uchwały

z dnia 28 lutego 1994 r., III CZP 9/94, OSP 1995, nr 1, poz. 3 i z dnia 12 czerwca

2002 r., III CZP 35/02, OSNC 2003, nr 6, poz. 77). Sąd Najwyższy zauważył, że w

zakresie określenia terminów przedawnienia zastosowanie znajduje zasada

bezpośredniego działania ustawy nowej, jednak dla uniknięcia sytuacji, w której z

chwilą wejścia w życie nowej ustawy wiele roszczeń uległoby automatycznie

przedawnieniu, powyższa zasada została skorygowana w art. XXXV pkt 2 p.w.k.c.

Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli termin przedawnienia według przepisów

kodeksu cywilnego (w rozpoznawanej sprawie według przepisów obowiązujących

po nowelizacji) jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg

przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego

(przepisu kodeksu cywilnego w nowym brzmieniu). Jeżeli jednak przedawnienia

rozpoczęte przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego (przepisu w nowym

brzmieniu) nastąpiłoby wcześniej przy uwzględnieniu terminu przedawnienia

określonego w ustawie dawnej, przedawnienie następuje z upływem tego

wcześniejszego terminu.

Przyjęciu powyższego rozwiązania nie sprzeciwia się okoliczność, że

stosunek prawny wykreowany umową przedwstępną ma charakter nietrwały, a do

takich stosunków powinna znaleźć zastosowanie zasada dalszego działania ustawy

dawnej, przedawnienie roszczenia jest bowiem rozłożone w czasie i bardziej

zasadne jest stosowanie do niego reguł międzyczasowych właściwych dla

zobowiązań trwałych, w tym zasady bezpośredniego działania ustawy nowej.

Ponadto decyzję ustawodawcy o skróceniu terminu przedawnienia należy traktować

jako wyraz jego przekonania, że krótszy termin przedawnienia jest właściwszy w

określonej sytuacji. Przemawia to za zastosowaniem go także w sytuacjach, w

których bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed wejściem w życie nowej

regulacji. Zasada, że krótszy termin przedawnienia biegnie od chwili wejścia w życie

nowego przepisu sprawia, iż bezpieczeństwo prawne wierzyciela nie zostaje

zagrożone.

Stosowanie zasady uregulowanej w art. XXXV p.w.k.c. czyni oczywistym

przyjęcie, że termin przedawnienia określony w nowym przepisie rozpoczyna swój

bieg od chwili wejścia w życie tego przepisu.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął niniejszą uchwałę (art. 390 k.p.c.).