Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CZ 96/24 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses divorce appeal; single-judge panel during pandemic was legally valid per emergency law.

Numero d'incarto III CZ 96/24
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the appellant's appeal against the appellate court's decision to vacate a divorce judgment due to a procedural error. The appellate court found the trial court's composition of one judge and two lay judges violated the emergency law requiring a single-judge panel during the pandemic. The Supreme Court ruled that the emergency regulation allowed for a three-judge professional panel and that the appellant's claim of a violation of fair trial rights was unfounded.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 15 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19; Art. 379 § 4 k.p.c.: During the epidemic, the court may decide in a panel of three judges; a composition with lay judges is invalid, but the mere use of a three-judge professional panel does not violate the principle of continuity of the adjudicating body.

Parole chiave

Generato dall'IA
emergency law composition divorce proceedings validity pandemic judicial panel lay judges invalidity continuity of adjudicating body procedural voidness single judge requirement riattivazione del procedimento

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 15 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych, oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Sąd drugiej instancji wskazał, że sprawa została rozpoznana w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, podczas gdy zgodnie z art. 15 zzs1 ust.
Art. 379 § 4 k.p.c.
Skład sądu orzekającego był zatem sprzeczny z przepisami prawa, co skutkowało nieważnością postępowania (art. 379 § 4 k.p.c.).3.
Art. 378 § 1 k.p.c.
Sąd Apelacyjny zobowiązany był do wzięcia pod uwagę zaistnienie przesłanek nieważności postępowania z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.).
Art. 386 § 2 k.p.c.
386 § 4 k.p.c.) lub gdy zachodzi nieważność postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.).8.
Art. 3941 § 3 k.p.c.
z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy oddalił zażalenie.(G.N.-J.)ł.n ‎
Art. 398 § 14 k.p.c.
Z przytoczonych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c.
art. 379 § 4 k.p.c
Skład sądu orzekającego był zatem sprzeczny z przepisami prawa, co skutkowało nieważnością postępowania (art. 379 § 4 k.p.c.).3.
art. 47 k.p.c
4 wymienionej ustawy z dnia 2 marca 2020 r., art. 47 k.p.c., art.
art. 45 ust. 1 Konstytucji RP
i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez przyjęcie, że rozpoznanie sprawy w składzie 3-osobowym miało wpływ na wynik sprawy;
art. 3941 § 11 k.p.c
Zażalenie unormowane w art. 3941 § 11 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

III CZ 96/24 POSTANOWIENIE 18 grudnia 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Krzysztof Grzesiowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 18 grudnia 2024 r. w Warszawie‎zażalenia J.K.‎na wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie‎z 21 grudnia 2023 r., I ACa 171/23,‎w sprawie z powództwa J.K.‎przeciwko M.B.‎przy udziale Prokuratora Okręgowego w Rzeszowie‎o rozwód, oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 21 grudnia 2023 r. Sąd Apelacyjny uchylił w całości wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 4 stycznia 2023 r., zniósł postępowanie po dniu 17 sierpnia 2021 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

2. Sąd drugiej instancji wskazał, że sprawa została rozpoznana w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, podczas gdy zgodnie z art. 15 zzs1 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych, oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374), sąd winien rozpoznać sprawę w składzie jednego sędziego. Skład sądu orzekającego był zatem sprzeczny z przepisami prawa, co skutkowało nieważnością postępowania (art. 379 § 4 k.p.c.).3. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła powódka, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie:

1) art. 15 zzsl ust. 1 pkt. 4 wymienionej ustawy z dnia 2 marca 2020 r., art. 47 k.p.c., art. 45 ust. 1 oraz 182 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 2 i 49 Traktatu o Unii Europejskiej, przez przyjęcie, że składem właściwym do rozpoznania sprawy był, poczynając od dnia 3 lipca 2021 r., skład jednego sędziego;

2) art. 15 zzsl ust. 1 pkt. 4 wymienionej ustawy z dnia 2 marca 2020 r, art. 47 k.p.c. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez przyjęcie, że rozpoznanie sprawy w składzie 3-osobowym miało wpływ na wynik sprawy;

3) art. 15 zzsl ust. 1 pkt. 4 wymienionej ustawy z dnia 2 marca 2020 r. w zw. z art. 47 k.p.c., przez przyjęcie, że sprawie zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz zniesienia postępowania po dniu 17 sierpnia 2021 r. i przekazania sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, w sytuacji gdy w efekcie uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez ten sam sąd w składzie 3-osobowym (sędzia i dwóch ławników).4. Powołując się na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5. Zażalenie unormowane w art. 3941 § 11 k.p.c. jest szczególnym rodzajem środka zaskarżenia, albowiem nie służy ocenie prawidłowości czynności sądu odwoławczego podjętych w celu wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy ani także zaprezentowanego przez ten sąd poglądu na temat wykładni prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie. Kontrola dokonywana przez Sąd Najwyższy w tych granicach nie zmierza ani do oceny zasadności wniosku w postępowaniu nieprocesowym, ani także apelacji i nie polega na merytorycznym badaniu stanowiska sądu drugiej instancji, co do przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.

Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne tego sądu ma służyć jedynie poddaniu kontroli, czy zostało ono prawidłowo wydane. Sąd Najwyższy ocenia, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy okoliczności są tymi, które w świetle art. 386 § 2 i 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. usprawiedliwiają wydanie orzeczenia kasatoryjnego, a nie reformatoryjnego, i – w zależności od wyniku – albo oddala zażalenie, albo uchyla zaskarżone postanowienie.6. Należy podkreślić, że środek odwoławczy unormowany w art. 3941 § 11 k.p.c. pozostaje zażaleniem, a przy jego rozpoznawaniu Sąd Najwyższy nie bada istoty sprawy, a mianowicie tego, co w świetle zgłoszonego żądania i jego podstawy faktycznej stanowiło przedmiot postępowania.

Przewidziane bowiem w art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie jest skierowane przeciwko uchyleniu przez sąd drugiej instancji orzeczenia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.7. Uchylenie orzeczenia przez sąd odwoławczy połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji może nastąpić wyłącznie w razie nierozpoznania istoty sprawy przez ten sąd albo gdy wydanie orzeczenia wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.) lub gdy zachodzi nieważność postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.).8.

Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że Sąd Apelacyjny prawidłowo zinterpretował przesłanki orzeczenia kasatoryjnego ujęte w art. 386 § 2 k.p.c. Sąd Apelacyjny właściwie ocenił, że skład sądu w momencie rozpoznania sprawy i wydania wyroku był niezgodny z obowiązującymi wówczas przepisami prawa. Na gruncie wówczas obowiązujących przepisów z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych, oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w pierwszej i drugiej instancji sąd winien rozpoznawać sprawy w składzie jednego sędziego.

Nie zachodziła możliwość ustalenia składu ławniczego, co miało miejsce w niniejszej sprawie, a jedynie ukonstytuowania składu trzech sędziów na zarządzenie prezesa sądu (art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 powołanej ustawy). Prawidłowo ocenił Sąd Apelacyjny, że w świetle tej regulacji poszerzenie składu sądu mogło polegać jedynie na powierzeniu rozpoznania sprawy składowi trzech sędziów zawodowych. Skład ławniczy jest bowiem zawsze oznaczany z odwołaniem się do wyrazu „ławnik”.

9. W rozważanej kwestii wypowiadał się Sąd Najwyższy w uchwale z 14 grudnia 2023 r., III CZP 32/23, w której uznał, że „w sprawach o rozwód, zarówno niezakończonych do 3 lipca 2021 r., jak i wszczętych w okresie od 3 lipca 2021 r. do 14 kwietnia 2023 r., sąd pierwszej instancji orzeka w składzie jednego sędziego, chyba że prezes sądu zarządził rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów. W razie rozpoznania takiej sprawy w składzie jednego sędziego i dwóch ławników zachodzi nieważność postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.)”. Stanowisko to podziela Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie.

10. Niezasadny jest także zarzut skarżącej, jakoby Sąd Apelacyjny ocenił, iż rozpoznanie sprawy na gruncie przytoczonej regulacji w składzie 3-osobowym miało wpływ na wynik sprawy. Sąd Apelacyjny nie czynił bowiem ustaleń w tym kierunku, ograniczając się do stwierdzenia, iż wobec rozpoznania sprawy w składzie ławniczym skład orzekający był sprzeczny z przepisami prawa, w tym samym zachodziła nieważność postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. Sąd Apelacyjny zobowiązany był do wzięcia pod uwagę zaistnienie przesłanek nieważności postępowania z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c.).

Jak przy tym ustalił Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 14 czerwca 2023 r., II CSKP 1407/22, w świetle art. 386 § 2 k.p.c. „ustawodawca nie wymaga w razie stwierdzenia nieważności postępowania, by sąd dostrzegł potencjalny wpływ uchybień procesowych na wynik sprawy; uchylenie zaskarżonego orzeczenia i zniesienie postępowania przewidziane jest jako obligatoryjne (verba legis – w razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok…)”.11. Niezasadne jest również twierdzenie skarżącej, iż w sprawie doszło do naruszenia powołanych przez nią przepisów Konstytucji i prawa unijnego.

Sąd Najwyższy już wielokrotnie zajmował stanowisko, że sama ingerencja w zasadę ciągłości (niezmienności) składu orzekającego w czasie zagrożenia epidemiologicznego nie jest z zasady niedopuszczalna i nie ogranicza prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (zob. postanowienia SN: z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 77/22; z 15 lutego 2024 r., I CSK 413/23, i z 22 października 2024 r., I CSK 3322/23).

12. Sąd Apelacyjny trafnie zatem uznał, że konsekwencją stwierdzenia przesłanek nieważności postępowania była konieczność uchylenia wyroku Sądu Okręgowego i zniesienie postępowania w części dotkniętej stwierdzona wadliwością. Na wniosek ten nie mogła mieć wpływu okoliczność, iż powołana wyżej ustawa z dnia 2 marca 2020 r. już nie obowiązuje.13. Z przytoczonych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy oddalił zażalenie.(G.N.-J.)ł.n ‎