Supreme Court dismisses appeal on costs, ruling financial hardship alone does not justify exemption under Art. 102 k.p.c.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the defendant's appeal against the lower court's decision to award litigation costs. The defendant, a deaf person, argued that her financial hardship and illness warranted an exemption from costs under Article 102 of the Code of Civil Procedure. The court held that while financial difficulties can justify partial or full exemption, they are insufficient on their own to override the general rule that the losing party must pay the winner's legal fees.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 98 § 1 k.p.c.; Art. 102 k.p.c.: Financial hardship and illness alone do not constitute 'particularly justified cases' for exempting a losing party from litigation costs; the totality of circumstances must be assessed considering social coexistence principles.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZ 74/12
POSTANOWIENIE
Dnia 11 października 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jan Górowski (przewodniczący)
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)
SSN Maria Szulc
w sprawie z powództwa Staromiejskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w K.
przeciwko D. C.
o nakazanie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 11 października 2012 r.,
zażalenia pozwanej na postanowienie o kosztach zawarte
w wyroku Sądu Okręgowego w K.
z dnia 10 czerwca 2011 r.,
oddala zażalenie.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w K. w punkcie pierwszym wyroku z dnia 10 czerwca 2011
r. oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego, a w punkcie drugim
zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 300 zł tytułem kosztów
postępowania odwoławczego.
Pozwana wniosła zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach zamieszczone
w punkcie drugim wyroku Sądu Okręgowego wraz z wnioskiem o przywrócenie
terminu do złożenia tego zażalenia, zarzucając naruszenie art. 102 k.p.c. przez
jego niezastosowanie. Podkreśliła, że jako osoba niedosłysząca nie została
skutecznie pouczona przez Sąd o uprawnieniu do wystąpienia o uzasadnienie
wyroku. Dnia 12 lipca 2012 r. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
i przyznanie pełnomocnika z urzędu w celu złożenia skargi o stwierdzenie
niezgodności
z
prawem
prawomocnego
orzeczenia
oraz
zażalenia
na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Okręgowego. Pełnomocnik
z urzędu został zawiadomiony o wyznaczeniu przez Okręgową Radę Adwokacką
w K. dnia 15 lutego 2012 r., a z aktami sprawy zapoznał się dnia 21 lutego 2012 r.
Zastosowanie w niniejszej sprawie art. 102 k.p.c. pozwana uzasadniła tym, że jej
sytuacja majątkowa jest trudna i choruje ona przewlekle, przy czym również
specyfika i przebieg sprawy wskazują na zasadność zastosowania art. 102 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest
zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie niezbędne koszty procesu, do których
zalicza się – w wypadku strony reprezentowanej przez adwokata – wynagrodzenie,
jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki
jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego
stawiennictwa strony (art. 98 § 3 k.p.c.). Wyjątek od tej reguły przewiduje m.in. art.
102 k.p.c., realizujący zasadę słuszności, stosownie do którego w wypadkach
szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko
część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten pozostawia
sądowi orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu,
jak i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nieobciążania jej
kosztami procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia
2007 r., I CZ 110/07, niepubl.). Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych”
należą zarówno okoliczności związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące
na zewnątrz. Do pierwszych zaliczane są sytuacje wynikające z charakteru żądania
poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie
strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, prekluzja. Drugie natomiast
wyznacza
sytuacja
majątkowa
i
życiowa
strony,
z
tym
zastrzeżeniem,
że niewystarczające jest powoływanie się jedynie na trudną sytuację majątkową,
nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia
pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać
zastosowanie tego wyjątku, powinien być oceniony z uwzględnieniem zasad
współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia
2011 r., I CZ 26/11, niepubl. oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.).
W niniejszej sprawie skarżąca, uzasadniając celowość zastosowania art. 102 k.p.c.,
wskazała na swoją niekorzystną sytuację majątkową i przewlekłą chorobę,
a ponadto na specyfikę i przebieg sprawy. Jak wyżej wskazano, zła sytuacja
finansowa i majątkowa powoda nie może stanowić okoliczności wyłącznie
decydującej o zwolnieniu od obowiązku zwrotu kosztów procesu w pełnym
zakresie. O ile bowiem taki stan może uzasadniać zwolnienie strony - całkowicie
lub częściowo - od kosztów sądowych, co wiąże się z zagwarantowaniem jej prawa
do sądu, to w przypadku kontynuowania przegranego w pierwszej instancji procesu
strona powinna liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony
przeciwnej. Również wskazana w zażaleniu specyfika i przebieg sprawy nie
przekonują do nieobciążania powódki kosztami postępowania. Przyjąć zatem
należało, że powódka nie wykazała okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie
art. 102 k.p.c.
Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji (art. 398 14
w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).
es