Supreme Court allows appeal by ordering payment in installments after rejecting fee waiver request.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the District Court's dismissal of an appeal, ruling that the lower court erred in rejecting the appeal solely because the appellant failed to submit a fee waiver form. The appellant had requested installment payments for the appeal fee due to financial hardship, which the District Court ignored. The Supreme Court held that since the obligation to pay the appeal fee only arose after the fee waiver request was rejected, the appellant's subsequent request for installments validly suspended the payment deadline, thereby preventing the appeal's dismissal under the relevant procedural code.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 130 ust. 2 § 3 k.p.c.; Art. 102 ust. 2 u.k.s.c.; Art. 394 ust. 3 k.p.c.; When a fee waiver request is rejected, the obligation to pay the appeal fee arises, but a subsequent request for installments suspends the payment deadline, preventing dismissal of the appeal under Art. 130 ust. 2 § 3 k.p.c. if the full fee is not paid within the standard period.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZ 4/07
POSTANOWIENIE
Dnia 7 lutego 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Dariusz Zawistowski
SSN Henryk Pietrzkowski
w sprawie z wniosku B. G.
przy uczestnictwie A. A.
o podział majątku wspólnego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 lutego 2007 r.,
zażalenia uczestnika na postanowienie Sądu Okręgowego w Ki.
z dnia 13 września 2006 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 marca 2006 r. Sąd Rejonowy w S. dokonał
podziału majątku wspólnego po ustaniu między uczestnikami postępowania
małżeńskiej wspólności majątkowej. Uczestnik reprezentowany przez adwokata
wniósł od tego postanowienia apelację, w której zawarł wniosek o zwolnienie od
kosztów sądowych. Sąd Rejonowy wezwał go do złożenia oświadczenia
obejmującego szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i
źródłach utrzymania, sporządzonego na właściwym formularzu, w terminie
tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów; wezwanie to
zostało doręczone pełnomocnikowi uczestnika w dniu 13 czerwca 2006 r. (k. 451).
Uczestnik złożył oświadczenie o swojej sytuacji majątkowej, nie uczynił jednak
zadość wymaganiu sporządzenia go na formularzu według ustalonego wzoru. Z tej
przyczyny w dniu 26 czerwca 2006 r. przewodniczący wydał zarządzenie o zwrocie
wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzenie to wraz z wezwaniem do
uiszczenia w terminie tygodniowym opłaty od apelacji w kwocie 1000 zł doręczone
zostało pełnomocnikowi uczestnika w dniu 13 lipca 2006 r. (k. 458). W dniu 20 lipca
2006 r. uczestnik wniósł do Sądu Rejonowego osobiście sporządzone pismo z
prośbą o rozłożenie żądanej opłaty sądowej na dwie raty ze względu na trudną
sytuację materialną. Do pisma tego dołączył dowód uiszczenia pierwszej raty w
kwocie 500 zł oraz oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i
źródłach utrzymania sporządzone na stosownym formularzu (k. 459-463 i k. 467).
W dniu 4 sierpnia 2006 r. uczestnik uiścił drugą ratę opłaty sądowej w kwocie 500
zł, w związku z czym Sąd Rejonowy przedstawił akta Sądowi Okręgowemu w K. (k.
469).
Postanowieniem z dnia 13 września 2006 r. Sąd Okręgowy odrzucił
przedstawioną
apelację.
Stwierdził,
że
niezwłocznie
po
zwrocie
wniosku
o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd Rejonowy powinien odrzucić apelację
uczestnika, ponieważ wniosek zwrócony nie wywołuje żadnych skutków, jakie
ustawa wiąże z wniesieniem takiego wniosku do sądu, a zgodnie z art. 130 2 § 3
k.p.c., sąd odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty wniesione przez adwokata
środki odwoławcze lub środki zaskarżenia podlegające opłacie w wysokości stałej
lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu
zaskarżenia.
W zażaleniu na powyższe postanowienie uczestnik postępowania zarzucił,
że z powodu odrzucenia apelacji został pozbawiony prawa do obrony swoich
interesów przed sądem drugiej instancji, co jest dla niego szczególnie krzywdzące,
gdyż cierpi na poważną i nieuleczalną chorobą psychiczną. W konkluzji żalący
wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 38 ust. 1 w związku z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca
2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze
zm. – dalej: „u.k.s.c.”), apelacja wniesiona przez uczestnika postępowania
podlegała opłacie stałej w kwocie 1000 zł. Zawarty w niej wniosek o zwolnienie od
kosztów sądowych powinien być przez przewodniczącego zwrócony a limine,
ponieważ nie zostało dołączone do niego oświadczenie obejmujące szczegółowe
dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania uczestnika.
Stosownie bowiem do art. 102 ust. 4 u.k.s.c., wniosek o zwolnienie od kosztów
strony reprezentowanej przez adwokata złożony bez dołączenia wspomnianego
oświadczenia przewodniczący zwraca bez wezwania o uzupełnienie braków
formalnych wniosku. Zarządzenie o zwrocie zawartego w apelacji wniosku
o zwolnienie uczestnika od kosztów sądowych zostało w sprawie wydane
i doręczone pełnomocnikowi uczestnika w dniu 13 lipca 2006 r.
Myli się jednak Sąd Okręgowy uznając, że niezwłocznie po zarządzeniu
zwrotu wniosku zachodziły podstawy do odrzucenia apelacji na podstawie art. 130 2
§ 3 k.p.c. Z powołanego przepisu wynika, że sąd odrzuca bez wezwania
o uiszczenie opłaty wniesione przez adwokata środki odwoławcze podlegające
opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę
wartości przedmiotu zaskarżenia. Jak wyjaśnił już Sąd Najwyższy w uchwale z dnia
28 listopada 2006 r., III CZP 98/06 (niepubl.), artykuł 130 2 § 3 k.p.c. traktuje
o „podlegających
opłacie
w
wysokości
stałej
lub
stosunkowej”
środkach
odwoławczych i zaskarżenia „wniesionych” przez adwokata. Reguluje on więc
sytuacje, w których obowiązek uiszczenia opłaty istnieje w chwili wnoszenia danego
środka. Oznacza to, że występujący w sprawie stan faktyczny nie odpowiadał
sytuacji uregulowanej w art. 1302 § 3 k.p.c., obowiązek wniesienia opłaty powstał
bowiem dopiero po zarządzeniu zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów. Przepis
ten nie mógł być zatem zastosowany wprost, a zastosowaniu go przy
wykorzystaniu wykładni rozszerzającej sprzeciwia się jego wyjątkowy charakter.
Stąd stanowisko Sądu Okręgowego, że wniesiona apelacja podlegała odrzuceniu
na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c., ponieważ zawarty w niej wniosek o zwolnienie od
kosztów sądowych należało zwrócić ze względu na niedołączenie do niego
oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c., nie może być uznane za
prawidłowe.
Sytuacja procesowa, która wystąpiła w sprawie po zwrocie zawartego
w apelacji wniosku o zwolnienie od kosztów, jest podobna do sytuacji występującej
po oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie zaś z utrwaloną
praktyką sądową, zgłoszenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych
w sprawie, w której pismo wniesione przez stronę osobiście lub przez jej
pełnomocnika podlega opłacie w postaci wpisu stałego lub stosunkowego,
zobowiązuje sąd w razie odmownego załatwienia tego wniosku do wezwania
o uiszczenie opłaty na zasadach ogólnych (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia
26 lutego 1976 r., III CZP 11/76, OSNCP 1976, nr 7-8, poz. 162 oraz postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1999 r., I CKN 1461/98, OSNC 1999, nr 11,
poz. 196). Stanowisko to zachowało aktualność po wejściu w życie powoływanej już
ustawy z dnia 28 lipca 2005 r., jak przyjął bowiem Sąd Najwyższy w uchwale z dnia
28 listopada 2006 r., III CZP 98/06, w razie oddalenia zawartego w apelacji wniosku
o zwolnienie od kosztów sądowych przewodniczący wzywa do uiszczenia opłaty
należnej od apelacji także wtedy, gdy wniósł ją adwokat (zob. też postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2006 r., I CZ 81/06, niepubl.). Ze względu
na podobieństwo sytuacji występującej po oddaleniu wniosku o zwolnienie od
kosztów sądowych i sytuacji istniejącej po zwrocie tego wniosku należy uznać, że
również w tym ostatnim wypadku przewodniczący powinien wezwać pełnomocnika
do uiszczenia opłaty od apelacji w terminie tygodniowym (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 7 listopada 2006 r., I CZ 69/06, niepubl.).
Zachodzą tym samym podstawy, by stwierdzić, że Sąd Rejonowy,
doręczając pełnomocnikowi uczestnika zarządzenie o zwrocie wniosku o zwolnienie
od kosztów, prawidłowo wezwał go do uiszczenia w terminie tygodniowym opłaty
od apelacji w kwocie 1000 zł. Jednakże, przed upływem tygodniowego terminu
uczestnik złożył pismo z prośbą o rozłożenie żądanej opłaty na raty ze względu na
jego trudną sytuację materialną. Zawarta w tym piśmie prośba była w istocie
wnioskiem o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, lecz Sąd Rejonowy
wniosku tego nie rozpoznał. Zgłoszenie takiego wniosku powoduje natomiast, że
obowiązek uiszczenia opłaty zostaje odsunięty w czasie (zob. uchwałę Sądu
Najwyższego z dnia 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06 i orzecznictwo powołane
w jej uzasadnieniu). Nie było zatem podstaw do odrzucenia apelacji uczestnika na
podstawie art. 1302 § 3 k.p.c.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy na zasadzie art. 39815 § 1 zdanie
pierwsze w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. postanowił, jak w sentencji.
jc