Supreme Court dismisses appeal against appellate court's remand for failure to consider unjust enrichment claim.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appellant's complaint against the Gdańsk Court of Appeal's decision to remand the case for retrial. The appellant argued that the first-instance court failed to examine the claim for unjust enrichment after finding the mortgage contract void. The court ruled that the appellate court's remand did not constitute a failure to adjudicate the essence of the case because it correctly identified the need to evaluate the claim under unjust enrichment law.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 386 § 4 k.p.c.; Art. 378 § 1 k.p.c.: A failure to consider an alternative legal basis for a claim does not constitute a failure to adjudicate the essence of the case if the appellate court recognizes the necessity of such examination.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
III CZ 301/22 POSTANOWIENIE 6 czerwca 2023 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)SSN Grzegorz MisiurekSSN Karol Weitz (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 6 czerwca 2023 r. w Warszawie,zażalenia A. Z.na wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańskuz 11 maja 2022 r., I ACa 5/22,w sprawie z powództwa Banku (…) spółki akcyjnej w W.przeciwko A. Z.o zapłatę, uchyla zaskarżony wyrok pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 19 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy Elblągu w sprawie z powództwa Banku (…) SA. w G. przeciwko A. Z. oddalił powództwo. Sąd ustalił, że A. Z. 20 lutego 2008 r. zawarła z powodem umowę o kredyt hipoteczny w kwocie 178 449,56 zł indeksowany do franka szwajcarskiego. Sąd ocenił, że powołana umowa jest nieważna na mocy art. 58 w związku z art. 3531 k.c., wobec czego podniesione przez powoda roszczenie o zapłatę nie ma podstaw prawnych.Apelację od wyroku z 19 listopada 2021 r. wniósł powód. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 11 maja 2022 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Elblągu do ponownego rozpoznania.
Sąd Apelacyjny ocenił, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, gdyż uznając, że umowa jest nieważna, nie dokonał oceny żądania powoda o zapłatę pod kątem zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, chociaż powód w piśmie procesowym z 3 lipca 2020 r. wyraźnie wskazał jako możliwą alternatywną podstawę swojego żądania przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu i wyjaśnił, w czym upatruje bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej oraz przedstawił szeroki wywód prawny na poparcie swojego stanowiskaWedług Sądu Apelacyjnego, uznanie przez sąd przesłankowo nieważności stosunku prawnego, z którego powód wywodzi żądanie zapłaty, nie może skutkować automatycznie oddaleniem tego żądania, co oznacza, że doszło do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c.Zażalenie na wyrok z 11 maja 2021 r. wniosła pozwana, zarzucając naruszenie art. 385 § 4 k.p.c. i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jeżeli Sąd drugiej instancji ocenił, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy i na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony apelacją wyrok sądu pierwszej instancji oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi, kognicja Sądu Najwyższego rozpoznającego zażalenie wniesione na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. obejmuje zbadanie, czy zaistniała w sprawie sytuacja procesowa należy do kategorii sytuacji polegających na nierozpoznaniu istoty sprawy (por postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, OSNC 2013, Nr 4, poz. 54; z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 166/12, niepubl.; z dnia 5 lipca 2013 r., IV CZ 65/13, niepubl.; z dnia 5 marca 2015 r., V CZ 126/14, niepubl.).Powołana przez Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku okoliczność w postaci braku rozważenia czy roszczenie powoda nie jest uzasadnione w świetle przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu umowy nie daje podstaw do przyjęcia, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy.W systemie apelacji pełnej sąd drugiej instancji kontynuuje – w granicach zaskarżenia – merytoryczne rozpoznawanie sprawy (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 r., Nr 6, poz. 55).
W związku z tym jest władny i zobligowany samodzielnie dokonać oceny skutków prawnych uznania umowy za nieważną i tym samym rozważyć możliwość oceny roszczenia powoda w świetle przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, jeśli uważa, że jest to konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie ma mowy o nierozpoznaniu istoty sprawy, gdy - według sądu drugiej instancji - sąd pierwszej instancji nie dokonał wyczerpującej oceny roszczenia w świetle miarodajnych norm materialnoprawnych. Jeśli Sąd drugiej instancji uważa, że konieczne jest rozważenie dodatkowych aspektów oceny prawnej zasadności roszczenia, to powinien uczynić to samodzielnie i poszerzyć ocenę dokonaną już przez sąd pierwszej instancji, ponieważ takie jest jego zadanie jako sądu rozpoznającego sprawę (art. 378 § 1 k.p.c.).W okolicznościach sprawy doszło to rozbieżności w ocenie prawnej roszczenia powoda między Sądami pierwszej i drugiej instancji.
Sąd pierwszej instancji przyjął, że roszczenie powoda jest niezasadne wobec nieważności łączącej strony umowy, zaś Sąd drugiej instancji tej oceny nie podzielił i dostrzegł potrzebę rozważenia, czy roszczenia powoda nie da się wywieść z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Taka rozbieżność w ocenach prawnych nie świadczy w żadnym razie o nierozpoznaniu istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji. Gdy sąd drugiej instancji, rozpoznając sprawę (art. 378 § 1 k.p.c.), zmienia lub uzupełnia ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji względnie uzupełnia dokonaną przez sąd pierwszej instancji ocenę prawną dochodzonego roszczenia, wymaganie zaskarżalności orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP) i dwuinstancyjności postępowania sądowego (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP) nie zostaje naruszone (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 marca 2003 r., SK 8/02, OTK-A 2003, Nr 3, poz. 20 , postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 2013 r., Ts 216/12, OTK-B 2013, Nr 5, poz. 498).Z tych względów, na podstawie art. 39815 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. [ał]