Supreme Court quashes appeal ruling for remand, allowing second instance to complete evidence gathering on asset division.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the District Court's decision to remand the asset division case for a new trial. The appellant argued this violated procedural law because the first instance had already conducted extensive evidence gathering. The court ruled that partial evidence sufficiency does not mandate a remand, allowing the second instance to complete its own fact-finding within the existing record.
Regesto Legislator
Generato dall'IAart. 386 § 4 k.p.c.; art. 381 k.p.c.: The second instance court is not bound by procedural errors in the first instance unless the entire evidentiary process was incomplete or the essence of the case was overlooked, permitting the court to complete its own fact-finding based on existing materials.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZ 3/14
POSTANOWIENIE
Dnia 7 lutego 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)
SSN Barbara Myszka
SSN Marta Romańska (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku T. B.
przy uczestnictwie R. B. i M. sp. z o.o. z siedzibą
w K.
o podział majątku dorobkowego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 7 lutego 2014 r.,
zażalenia wnioskodawczyni
na postanowienie Sądu Okręgowego w K.
z dnia 6 września 2013 r.,
uchyla zaskarżone orzeczenie, pozostawiając rozstrzygnięcie
o
kosztach
postępowania
zażaleniowego
kończącym postępowanie w sprawie.
Uzasadnienie
w
orzeczeniu
Postanowieniem z 6 września 2013 r., wydanym po rozpoznaniu apelacji
uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w W. z 25 września 2012 r. w
sprawie z wniosku T. B. przy uczestnictwie R. B. i M. spółka z o.o. o podział
majątku wspólnego, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę
przekazał Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
W zażaleniu na postanowienie z 6 września 2013 r. wnioskodawca zarzuciła,
że zostało ono wydane z naruszeniem przepisu art. 386 § 4 k.p.c. poprzez
nieuzasadnione uchylenie postanowienia Sądu pierwszej instancji i przekazanie
sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w sytuacji, gdy nie zaszła żadna
z dwóch przesłanek wymaganych tym przepisem dla wydania orzeczenia
kasatoryjnego,
tj.
sprawa
nie
wymagała
przeprowadzenia
postępowania
dowodowego w całości ani też nie doszło do nierozpoznania przez Sąd Rejonowy
istoty sprawy.
Wnioskodawca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz
o zasądzenie od uczestnika na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego
ewentualnie pozostawienie Sądowi Okręgowemu rozstrzygnięcia o kosztach
postępowania w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Obowiązujący model postępowania cywilnego zakłada, że druga instancja
jest instancją merytoryczną, w ramach której rozpoznanie sprawy powinno nastąpić
ex novo i prowadzić do wydania rozstrzygnięcia kończącego spór pomiędzy
stronami. Sąd drugiej instancji rozpoznając sprawę dokonuje własnych ustaleń
faktycznych,
bazując
na
materiale
zebranym
w
pierwszej
instancji,
prowadząc w razie potrzeby własne postępowanie dowodowe oraz stosuje
właściwe przepisy prawa materialnego. Takie podejście do zakresu rozpoznania
i orzekania w postępowaniu apelacyjnym znajduje potwierdzenie w orzecznictwie.
W uchwale składu siedmiu sędziów z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07
(OSNC 2008, nr 6, poz. 55), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sąd drugiej instancji
rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej
zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty
dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak
z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
2. Zgodnie z art. 386 § 2 i § 4 k.p.c. uchylenie wyroku (postanowienia co do
istoty sprawy w postępowaniu nieprocesowym, w związku z art. 13 § 2 k.p.c.)
połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej
instancji może nastąpić w razie stwierdzenia nieważności postępowania przed
sądem pierwszej instancji i zniesienia postępowania w zakresie dotkniętym
nieważnością, nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji
oraz wtedy,
gdy wydanie
wyroku
wymaga
przeprowadzenia
postępowania
dowodowego w całości.
Art. 3941 § 11 k.p.c. – w brzmieniu obowiązującym od 3 maja 2012 r.,
a nadanym mu ustawą z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381) –
stanowi, że zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia
przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania mu sprawy
do ponownego rozpoznania. Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej
instancji ma służyć skontrolowaniu, czy zostało ono prawidłowo wydane w jednej
z wymienionych wyżej sytuacji. Przy jego rozpoznawaniu Sąd Najwyższy nie bada
istoty sprawy, tego, co w świetle zgłoszonego żądania i jego podstawy faktycznej
stanowiło przedmiot postępowania, lecz jedynie ocenia, czy stwierdzone przez sąd
odwoławczy okoliczności są tymi, które w świetle art. 386 § 2 i § 4 k.p.c.
usprawiedliwiają wydanie wyroku kasatoryjnego, zamiast - co powinno być regułą wyroku reformatoryjnego. Środek odwoławczy unormowany w art. 394 1 § 11 k.p.c.,
przy całej swojej specyfice, pozostaje zażaleniem, nie służy zatem ocenie
prawidłowości
czynności
procesowych
sądu
podjętych
w
celu
wydania
rozstrzygnięcia co do istoty sprawy ani także zaprezentowanego przez ten sąd
poglądu na temat wykładni prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie.
Kontrola Sądu Najwyższego o tak określonych granicach nie zmierza
do oceny zasadności żądania pozwu (wniosku) ani także apelacji i nie polega na
merytorycznym badaniu stanowiska prawnego sądu drugiej instancji.
3. Po zmianie art. 386 § 4 k.p.c. z dniem 1 stycznia 2000 r. nawet potrzeba
znacznego uzupełnienia postępowego dowodowego nie może stanowić podstawy
do wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego; może nią być - jak
wynika jednoznacznie z obecnego brzmienia tego przepisu, oprócz nierozpoznania
przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy - tylko konieczność przeprowadzenie
postępowania dowodowego w całości.
W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania Sądów obu instancji było
żądanie dokonania podziału majątku wspólnego wnioskodawcy i uczestnika. Sąd
Rejonowy zgromadził dane na temat składu, wartości tego majątku, roszczeń
podlegających rozliczeniu w postępowaniu i uznał, że istnieją podstawy do
stanowczego rozstrzygnięcia o podziale niektórych składników majątku wspólnego
stron. Rozstrzygnięcie to zostało poprzedzone wyjaśnieniem kwestii spornych
w bardzo rozbudowanym postępowaniu dowodowym, na którego kształt i przebieg
obie strony miały wpływ. Aktualnie nie ma żadnych podstaw do stawiania tezy,
że postępowanie dowodowe, choćby w zakresie tych składników majątku, których
dotyczy postanowienie częściowe, nie zostało przeprowadzone w całości, a tylko
taka okoliczność mogłaby usprawiedliwiać wydanie orzeczenia kasatoryjnego przez
Sąd drugiej instancji. Jeśli Sąd ten uważa, że niektóre spośród nieruchomości
objętych podziałem wchodzą w skład przedsiębiorstwa, na którego prowadzenie
powoływał się uczestnik, to nie ma żadnych przeszkód ku temu, by po stosownym
uzupełnieniu postępowania dowodowego albo po ponownym przeanalizowaniu
materiału dowodowego zebranego już w aktach sprawy i dokonaniu jego oceny,
we własnym zakresie ustalił, czy taka sytuacja ma miejsce i których nieruchomości
dotyczy. Orzeczenie działowe wydawane w postępowaniu nieprocesowym musi
realizować standardy systemowe obowiązujące w prawie rzeczowym, ale o tym,
czy będzie zaspakajało indywidulany interes strony postępowania decyduje jej
postawa procesowa manifestowana przede wszystkim w postępowaniu przed
sądem pierwszej instancji, na którą składa się aktywność w zgłaszaniu twierdzeń
i dowodów zmierzających dla ich wykazania oraz współdziałanie z sądem
w wyjaśnianiu okoliczności spornych, w tym przede wszystkim terminowe
wykonywanie zarządzeń wydawanych po to, by postępowanie miało sprawny
przebieg. Możliwości uzupełnienia materiału dowodowego w postępowaniu
działowym toczącym się przed sądem drugiej instancji oceniane muszą być przez
pryzmat przesłanek ustalonych w art. 381 k.p.c.
Skoro trafne okazały się zarzuty zażalenia, to – na podstawie art. 39415 § 1
zdanie pierwsze k.p.c. w zw. z 3941 § 3 i art. 108 § 2 oraz art. 39821 k.p.c. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie, pozostawiając Sądowi drugiej
instancji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego.
jw