Supreme Court overturned appeal dismissal due to plaintiff paying fixed court fee for property rights claim.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the appellate court's dismissal of the plaintiff's appeal regarding trademark and unfair competition claims. The plaintiff had paid a fixed court fee equal to the final entry amount, arguing the dispute involved property rights despite mixed claims. The court ruled that the fee paid was correct for property rights cases and the lower court erred by re-evaluating the fee calculation.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 12, 13 u.k.s.c.-2005; Art. 1302 § 3 k.p.c.: Fixed court fees apply to property rights appeals regardless of value, and failure to pay triggers sanctions only if the party neglected the obligation.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZ 15/08
POSTANOWIENIE
Dnia 23 kwietnia 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
SSN Gerard Bieniek
w sprawie z powództwa A.(...) sp. z o.o. w P.
przeciwko "W.(...)" S.A. w K.
o ochronę znaku towarowego i zaniechanie czynów nieuczciwej konkurencji,
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 kwietnia 2008 r.,
zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 26
października 2007 r., sygn. akt I ACa (…),
uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Powódka „A.(...)” spółka z o.o. w P. wnosiła o zakazanie pozwanej „W.(...)” S.A. w
K. wprowadzania do obrotu wyrobów cukierniczych o nazwie „m.(...)” w opakowaniach
imitujących opakowania strony powodowej oraz nakazanie opublikowania w podanym
terminie ogłoszenia o oznaczonej treści we wskazanych dziennikach. W związku z
oznaczeniem wartości przedmiotu sporu kwotą 150 000 zł przewodniczący wezwał
powódkę do wyjaśnienia, w jaki sposób określiła tę wartość, a po wyjaśnieniu, że miała
na względzie szacunkową wartość utraconych korzyści, ustalił wpis tymczasowy w
kwocie 1000 zł.
Wyrokiem z dnia 4 maja 2006 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo i ustalił
wpis ostateczny na kwotę 1000 zł. Powódka, reprezentowana przez radcę prawnego,
wniosła apelację, od której uiściła opłatę sądową w wysokości 1000 zł. Postanowieniem
z dnia 27 października 2006 r. Sąd Apelacyjny odrzucił tę apelację, uznając, że nie
została należycie opłacona. Stwierdził, że do apelacji mają zastosowanie przepisy
ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr
167, poz. 1398 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.-2005”), że żądanie zakazania czynu nieuczciwej
konkurencji,
polegającego
na
wprowadzaniu
do
obrotu
opisanych
wyrobów
cukierniczych, miało charakter majątkowy, a żądanie opublikowania stosownych
ogłoszeń w prasie charakter niemajątkowy oraz że apelacja w zakresie dotyczącym
pierwszego z wymienionych żądań podlegała opłacie stosunkowej, a w zakresie
dotyczącym drugiego – opłacie stałej.
W
zażaleniu
powódka
zakwestionowała
zasadność
odrzucenia
apelacji,
podnosząc, że Sąd Okręgowy, przy ustalaniu wpisu ostatecznego na kwotę 1000 zł,
uznał, że pozew obejmował dwa żądania o charakterze niemajątkowym, albo dwa
żądania o charakterze majątkowym, których wartości nie dało się ustalić w chwili
wszczęcia sprawy. Uiszczając od apelacji opłatę w wysokości wpisu ostatecznego
działała w zaufaniu do rozstrzygnięcia tego Sądu.
Postanowieniem z dnia 8 marca 2007 r. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone
postanowienie. Stwierdził, że opłatę stałą pobiera się w sprawach o prawa niemajątkowe
oraz we wskazanych w ustawie niektórych sprawach o prawa majątkowe, w wysokości
jednakowej, niezależnie od wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu
zaskarżenia, natomiast opłatę stosunkową w sprawach o prawa majątkowe (art. 12 i 13
u.k.s.c.-2005). Od pisma wniesionego w sprawie o prawa majątkowe, w której wartości
przedmiotu sprawy nie da się ustalić w chwili jej wszczęcia, przewodniczący określa
opłatę tymczasową w granicach od 30 zł do 1000 zł. W orzeczeniu kończącym
postępowanie w pierwszej instancji sąd określa wysokość opłaty ostatecznej, która jest
bądź opłatą stosunkową, obliczoną od wartości przedmiotu sporu ustalonej w toku
postępowania, bądź opłatą określoną przez sąd, jeżeli wartości tej nie dało się ustalić. W
tym wypadku opłatę ostateczną sąd określa w kwocie nie wyższej niż 5000 zł, mając na
względzie społeczną doniosłość rozstrzygnięcia i stopień zawiłości sprawy (art. 15
u.k.s.c.-2005). Podstawowe znaczenie dla ustalenia, jakiemu rodzajowi opłaty sądowej
podlega pismo, ma więc charakter sprawy, w której jest ono wnoszone. Stwierdzenie, że
jest to sprawa o prawa niemajątkowe przesądza, iż należną opłatą jest opłata stała,
jeżeli zaś sprawa jest sprawą o prawa majątkowe, trzeba ustalić najpierw, czy istnieje
przepis przewidujący dla niej opłatę stałą, a w braku takiego przepisu rozstrzygnąć, czy
w chwili wszczęcia tej sprawy da się ustalić wartość przedmiotu sporu. Jeżeli w sprawie
o prawa majątkowe da się w chwili jej wszczęcia ustalić wartości przedmiotu sporu, to
zarówno pozew, jak i inne pisma podlegają opłacie stosunkowej, w razie natomiast
niemożności ustalenia tej wartości, przewodniczący określa należną od pozwu opłatę
tymczasową, a sąd – w orzeczeniu kończącym postępowanie w pierwszej instancji –
albo opłatę stosunkową, albo opłatę ostateczną. Ustalona przez sąd w toku
postępowania wartość przedmiotu sporu stanowi także wartość przedmiotu zaskarżenia
kwestionowanego w całości wyroku sądu pierwszej instancji i podstawę obliczenia
opłaty stosunkowej od wniesionej apelacji. Podobnie, określona przez sąd pierwszej
instancji w razie niemożności ustalenia wartości przedmiotu sporu opłata ostateczna
wyznacza wysokość wpisu od apelacji skarżącej w całości wyrok sądu pierwszej
instancji (art. 25 i 26 k.p.c., art. 18 ust. 2 u.k.s.c.-2005). Żadnego z roszczeń
dochodzonych przez powódkę – ani opartego na art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16
kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr
153, poz. 1503 ze zm.) roszczenia o zakazanie niedozwolonych działań, ani opartego na
art. 18 ust. 1 pkt 3 tej ustawy roszczenia o złożenie stosownego oświadczenia woli nie
można zaliczyć do praw niemajątkowych objętych hipotezą art. 12 i 26 ust. 1 pkt 6
u.k.s.c.-2005. Dochodząc tych roszczeń należy zatem, zgodnie z art. 19 § 2 k.p.c.,
określić w pozwie wartość przedmiotu sporu. Jeżeli powód wywiąże się z tego
obowiązku prawidłowo, od pozwu i innych pism należy się opłata stosunkowa, jednak na
ogół w chwili wszczęcia sprawy o te roszczenia niemożliwe jest określenie ich wartości,
czyli wartości przedmiotu sporu. W takim razie powód powinien powołać się na tę
okoliczność, a przewodniczący – jeżeli to powołanie jest uzasadnione – ustala opłatę
tymczasową. Do ustalenia opłaty tymczasowej może też dojść w wyniku sprawdzenia
oznaczonej przez powoda wartości przedmiotu sporu. Tak było również w poprzednim
stanie prawnym pod rządem art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach
sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm. –
dalej: „u.k.s.c.-1967”) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17
grudnia 1996 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U.
Nr 154, poz. 753 ze zm.), który zgodnie z art. 149 ust. 1 u.k.s.c.-2005 miał zastosowanie
do chwili wydania wyroku przez Sąd Okręgowy.
W niniejszej sprawie nastąpiło sprawdzenie oznaczonej w pozwie wartości
przedmiotu sporu i ustalenie w odniesieniu do roszczeń dochodzonych od pozwanej
spółki wpisu tymczasowego w wysokości 1000 zł, tj. w wysokości maksymalnej według
powołanego § 3 rozporządzenia (2 x 500 zł). Na taką samą kwotę został też, zgodnie z
obowiązującym wówczas prawem, ustalony w wyroku Sądu Okręgowego wpis
ostateczny i jego wysokość określa należną opłatę od apelacji wniesionej przez stronę
powodową. Skoro w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie obowiązującej
obecnie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych stosuje się do czasu
zakończenia postępowania w danej instancji dotychczasowe przepisy o kosztach
sądowych, ustalona według tych przepisów opłata ostateczna w wyroku sądu pierwszej
instancji powinna wyznaczać też wysokość opłaty od apelacji, do której, w myśl art. 149
ust. 1 u.k.s.c.-2005, ma zastosowanie ta ustawa. Należny od apelacji strony powodowej
wpis w kwocie równej wysokości opłaty ostatecznej ustalonej w zaskarżonym wyroku
jest opłatą „w wysokości stałej” w rozumieniu art. 1302 § 3 k.p.c. Nieuiszczenie tej opłaty
w terminie przez stronę powodową, reprezentowaną przez radcę prawnego, mogło
zatem pociągać za sobą sankcję przewidzianą w tym przepisie, ale strona powodowa
obowiązkowi poddanemu tej sankcji nie uchybiła. Z tych względów Sąd Najwyższy na
podstawie at. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone
postanowienie.
Postanowieniem z dnia 26 października 2007 r. Sąd Apelacyjny ponownie
odrzucił apelację powódki od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 4 maja 2006 r.
Stwierdził, że powódka oznaczyła w pozwie wartość przedmiotu sporu kwotą 150 000 zł,
że Sąd Okręgowy nie zakwestionował tej kwoty i nie sprawdził wartości przedmiotu
sporu ani w żaden sposób nie próbował jej zweryfikować. Powódka natomiast,
oznaczając precyzyjnie wartość przedmiotu sporu, zajmowała słuszne stanowisko, że
dochodzone roszczenia mają charakter majątkowy. Nie dawała w żaden sposób do
zrozumienia, by określenie wartości przedmiotu sporu było niemożliwe lub choćby
utrudnione w rozumieniu art. 31 ust. 1 u.k.s.c.-1967. Jedynym motywem pobrania przez
Sąd Okręgowy wpisu tymczasowego w kwocie 1000 zł, a następnie ustalenia wpisu
ostatecznego na tym samym poziomie był mylny pogląd o niemajątkowym charakterze
dochodzonych roszczeń. Wnosząc apelację, profesjonalny pełnomocnik powódki
prawidłowo określił wartość przedmiotu zaskarżenia kwotą 150 000 zł, jednak w miejsce
opłaty stosunkowej w kwocie 7 500 zł uiścił opłatę w kwocie 1000 zł. Powódka nie może
skutecznie powoływać się na wprowadzenie jej w błąd przez Sąd Okręgowy, gdyż
okoliczność ta nie uchyla obowiązku dokonania czynności w sposób prawidłowy, a
jedynie może być podstawą przywrócenia terminu. Tymczasem powódka, która w dniu
3 października 2007 r. otrzymała postanowienie Sądu Najwyższego i dowiedziała się, że
w sprawie obowiązuje opłata stosunkowa, nie wystąpiła z takim wnioskiem. Sąd
Okręgowy nigdy nie wyartykułował, że traktuje niniejszą sprawę jako sprawę o prawa
majątkowe, w której wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić. Ustalenie wpisu
ostatecznego jako w sprawie o prawa niemajątkowe jest bezprzedmiotowe i nie może
być uznane za wiążące dla ustalenia opłaty należnej od apelacji. Jeżeli powódka
uważała, że sprawa ma charakter majątkowy i w apelacji wskazała konkretną wartość
przedmiotu zaskarżenia, powinna uiścić opłatę stosunkową. Skoro tego nie uczyniła
apelacja, zgodnie z art. 1302 § 3 k.p.c., podlega odrzuceniu.
W zażaleniu na to postanowienie powódka zarzuciła naruszenie przepisu art.
1302 § 3 k.p.c. przez jego błędne zastosowanie. Podniosła, że Sąd Najwyższy wyraźnie
stwierdził, iż należny od apelacji wpis w kwocie równej wysokości opłaty ostatecznej
ustalonej w zaskarżonym wyroku jest opłatą w wysokości stałej w rozumieniu art. 1302 §
3 k.p.c. oraz że nieuiszczenie tej opłaty w terminie mogłoby pociągać za sobą sankcję
przewidzianą w tym przepisie, ale strona powodowa obowiązkowi poddanemu tej sankcji
nie
uchybiła.
Niezrozumiałe
jest
zatem, zdaniem
powódki, stanowisko
Sądu
Apelacyjnego, że powinna uiścić nową opłatę lub wystąpić z wnioskiem o przywrócenie
terminu do dokonania czynności procesowej. Skoro rozstrzygnięcie zawarte w wyroku
Sądu Okręgowego zrodziło wątpliwości co do wysokości opłaty należnej od apelacji,
Sąd Apelacyjny – w kontekście rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego – powinien wezwać
powódkę do uzupełnienia opłaty, jeżeli takie wnioski wyprowadził z uzasadnienia
postanowienia z dnia 8 marca 2007 r. W konkluzji żaląca wniosła o uchylenie
zaskarżonego postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 386 § 6 w związku z art. 398 21 i art. 3941 § 3 k.p.c., ocena prawna
zawarta w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2007 r. była
dla Sądu Apelacyjnego wiążąca. W powołanym postanowieniu natomiast Sąd
Najwyższy zajął stanowisko nie tylko w kwestii majątkowego charakteru dochodzonych
roszczeń, lecz także w kwestii wysokości opłaty sądowej należnej od apelacji wniesionej
przez stronę powodową od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 4 maja 2006 r. Stwierdził,
że w rozpoznawanej sprawie nastąpiło sprawdzenie oznaczonej w pozwie wartości
przedmiotu sporu i ustalenie w odniesieniu do roszczeń dochodzonych od pozwanej
spółki wpisu tymczasowego w wysokości 1000 zł, tj. w wysokości maksymalnej według §
3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie
określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 154, poz. 753 ze zm.).
Na taką samą kwotę został też, zgodnie z obowiązującym wówczas prawem, ustalony w
wyroku Sądu Okręgowego wpis ostateczny i jego wysokość określa należną opłatę od
apelacji wniesionej przez stronę powodową. W końcowym fragmencie uzasadnienia Sąd
Najwyższy ponownie podkreślił, że należny od apelacji strony powodowej wpis w kwocie
równej wysokości opłaty ostatecznej ustalonej w zaskarżonym wyroku jest opłatą „w
wysokości stałej” w rozumieniu art. 1302 § 3 k.p.c., że nieuiszczenie tej opłaty w terminie
przez stronę powodową, reprezentowaną przez radcę prawnego, mogło pociągać
sankcję przewidzianą w tym przepisie, ale strona powodowa obowiązkowi poddanemu
tej sankcji nie uchybiła.
Nie powinno budzić wątpliwości, że Sąd Najwyższy uznał uiszczoną przez stronę
powodową opłatę od apelacji w kwocie odpowiadającej wysokości ustalonego w wyroku
Sądu Okręgowego z dnia 4 maja 2006 r. wpisu ostatecznego za prawidłową.
Skonstatował równocześnie, że nie było podstaw do zastosowania sankcji przewidzianej
w art. 1302 § 3 k.p.c., ponieważ strona powodowa obowiązkowi poddanemu tej sankcji
nie uchybiła. W tej sytuacji – ze względu na regulację zawartą w art. 386 § 6 w związku
z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. – niedopuszczalne było ponowne rozstrzyganie o opłacie
należnej od wniesionej apelacji i to sprzecznie z oceną dokonaną przez Sąd Najwyższy.
Podejmując ten problem ponownie, Sąd Apelacyjny naruszył zatem przepisy art. 386 § 6
w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., w świetle których był związany oceną prawną
Sądu Najwyższego.
Być może ponowna kontrola prawidłowości opłacenia apelacji była wynikiem
błędnego odczytania uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca
2007 r. W takim wypadku uszło jednak uwagi Sądu Apelacyjnego, że wątpliwości co do
charakteru dochodzonych roszczeń, a tym samym co do sposobu określenia należnej
opłaty były udziałem nie tylko Sądu Okręgowego, o czym świadczy postanowienie
odrzucające apelację z dnia 27 października 2007 r. Uszło też uwagi Sądu
Apelacyjnego, że Sąd pierwszej instancji po wniesieniu pozwu sprawdził oznaczoną w
pozwie wartość przedmiotu sporu, przewodniczący wezwał bowiem stronę powodową
do wyjaśnienia, w jaki sposób określiła wartość przedmiotu sporu kwotą 150 000 zł, a po
wyjaśnieniu w piśmie z dnia 19 września 2005 r., że miała na względzie szacunkową
wartość utraconych korzyści, ustalił wpis tymczasowy. Zawarte zatem w uzasadnieniu
zaskarżonego postanowienia stwierdzenie, że Sąd pierwszej instancji nie sprawdził
wartości przedmiotu sporu ani w żaden sposób nie próbował jej zweryfikować, nosi
cechy dowolności.
Wezwanie powoda w sprawie o prawa majątkowe, w której oznaczył on w pozwie
kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, do wyjaśnienia sposobu obliczenia tej
wartości, a następnie, po złożeniu wyjaśnień, określenie na podstawie art. 31 ust. 1
u.k.s.c.-1967 (obecnie: art. 15 ust. 1 u.k.s.c.-2005) wpisu tymczasowego jest wyrazem
oceny przewodniczącego, że wartości przedmiotu sprawy w chwili jej wszczęcia nie da
się ustalić.
Skoro
zgodnie
z
wiążącym
poglądem
Sądu
Najwyższego,
wyrażonym
w uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 marca 2007 r., strona powodowa uiściła należną
opłatę od apelacji, zaskarżone postanowienie podlegać musi uchyleniu.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 zdanie pierwsze w
związku z art. 3941 § 3 k.p.c. postanowił, jak w sentencji.