Supreme Court quashes appeal dismissal due to premature rejection of fee waiver request lacking required financial disclosure.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court quashed the appellate court's dismissal of the appellant's cassation appeal because the court prematurely rejected a request for fee waiver without verifying statutory prerequisites. The appellant had submitted a new waiver request after a previous partial waiver was revoked, but the appellate court immediately denied it under the 'repeated request' rule without first demanding the detailed financial declaration required by law. The court held that the appellate judge erred by failing to issue a formal summons for the appellant to complete the required financial statement before applying the rejection clause, thereby invalidating the subsequent dismissal of the appeal for non-payment.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 102 ust. 1, 2, 4 u.k.s.c.; Art. 107 ust. 2 u.k.s.c.; Art. 112 ust. 4 u.k.s.c.; Art. 130 k.p.c.; Art. 3986 § 2 k.p.c.: A court must first verify that a request for fee waiver meets statutory disclosure requirements and issue a summons to complete the statement before rejecting it as a repeated request or dismissing the appeal for non-payment.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CZ 12/17 POSTANOWIENIE Dnia 13 kwietnia 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Karol Weitz (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Monika KobaSSN Roman Trzaskowski w sprawie z powództwa F. S.przeciwko U. P.o zapłatę,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnejw dniu 13 kwietnia 2017 r.,zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnegoz dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt I ACa (...), uchyla zaskarżone postanowienie w części odrzucającej skargę kasacyjną (pkt 2) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego.
UZASADNIENIE
Powód F. S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 9 listopada 2015 r., sygn. akt I ACa (...), w sprawie przeciwko pozwanej U. P. W odpowiedzi na wezwanie o uiszczenie opłaty od skargi kasacyjnej w kwocie 100 000 zł wniósł o zwolnienie go od tej opłaty. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2016 r. wniosek ten został oddalony. Ponowny wniosek powoda o zwolnienie od opłaty, oparty na nowych okolicznościach, został częściowo uwzględniony na mocy postanowienia z dnia 26 lipca 2016 r. w ten sposób, że Sąd Apelacyjny zwolnił powoda od opłaty od skargi kasacyjnej ponad kwotę 40 000 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił.
Powód w terminie uiścił tytułem części opłaty od skargi kasacyjnej kwotę 40 000 zł.Wskutek informacji uzyskanych od pozwanej Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2016 r. zarządził dochodzenie w celu ustalenia stanu majątkowego powoda (art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, jedn. tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. 623 ze zm., dalej: „u.k.s.c.”), zobowiązując powoda do wyjaśnienia braku wskazania w oświadczeniu majątkowym szeregu składników majątkowych oraz przedłożenia innych dokumentów.
W wyniku tego dochodzenia Sąd postanowieniem z dnia 30 listopada 2016 r. cofnął powodowi częściowe zwolnienie od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. W dniu 23 grudnia 2016 r. doręczono powodowi wezwanie do uzupełnienia opłaty od skargi kasacyjnej przez zapłatę kwoty 60 000 zł w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi.W dniu 30 grudnia 2016 r., powód, działając samodzielnie, wniósł ponownie o częściowe zwolnienie go od opłaty od skargi kasacyjnej w zakresie kwoty 60 000 zł, uzasadniając wniosek tym, że nie było podstaw do cofnięcia mu zwolnienia.Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2017 r.
Sąd Apelacyjny odrzucił wniosek powoda z dnia 30 grudnia 2016 r. o zwolnienie od pozostałej części opłaty od skargi kasacyjnej (pkt 1) i odrzucił skargę kasacyjną (pkt 2). Sąd wskazał, że przyczyną odrzucenia skargi kasacyjnej było jej nieopłacenie (art. 3986 § 2 k.p.c.). Podkreślił jednocześnie, że złożony przez powoda wniosek z dnia 30 grudnia 2016 r. o zwolnienie go od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej – jako wniosek ponowny – w myśl art. 112 ust. 4 u.k.s.c. nie miał wpływu na termin do uiszczenia tej opłaty.Według Sądu wniosek powoda z dnia 30 grudnia 2016 r. podlegał odrzuceniu, gdyż był wnioskiem ponownym w przedmiocie zwolnienia powoda od opłaty od skargi kasacyjnej i został oparty na tych samych okolicznościach, które legły u podstaw pierwotnego oddalenia jego wniosku o zwolnienie go od opłaty od skargi kasacyjnej oraz ostatecznego cofnięcia przyznanego mu częściowego zwolnienia od tej opłaty (art. 107 ust. 2 u.k.s.c.).
Nie mógł więc – w myśl art. 112 ust. 4 u.k.s.c. – mieć wpływu na bieg terminu do uiszczenia przez powoda brakującej części opłaty do skargi kasacyjnej, który to termin upłynął w dniu 30 grudnia 2016 r.Przesądzało to, że powód we wskazanym terminie nie uiścił opłaty od skargi kasacyjnej, a tym samym uzasadniało jej odrzucenie (art. 3986 § 2 k.p.c.).Zażalenie na postanowienie z dnia 11 stycznia 2017 r. w części odrzucającej skargę kasacyjną (pkt 2) wniósł powód. Zarzucił naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. w zw. z art. 110 u.k.s.c. oraz art. 3986 § 2 k.p.c. w zw. z art. 107 ust. 2 u.k.s.c.
Wniósł o uchylenie postanowienia w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawny Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Ponadto, na podstawie art. 380 w zw. z art. 3941 § 3, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. wniósł o objęcie badaniem przez Sąd Najwyższy postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 3 listopada 2016 r., na mocy którego cofnięto powodowi częściowe zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej, oraz postanowienia tego Sądu z dnia 11 stycznia 2017 r. w zakresie, w którym odrzucono w nim jego ponowny wniosek o częściowe zwolnienie go od tej opłaty, tj. w zakresie kwoty 60 000 zł (pkt 1).Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Najwyższy w postępowaniu wywołanym zażaleniem na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną rozpoznaje, na wniosek zawarty w zażaleniu, niepodlegające odrębnemu zaskarżeniu postanowienia sądu drugiej instancji w przedmiocie zwolnienia kosztów od kosztów sądowych (odrzucające lub oddalające wniosek o takie zwolnienie), jeżeli przyczyną odrzucenia skargi kasacyjnej było jej nieopłacenie (art. 380 w zw. z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c., por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2000 r., I CZ 259/99, nie publ., z dnia 17 stycznia 2003 r., I CZ 193/02, nie publ., z dnia 17 kwietnia 2013 r., V CZ 127/12, nie publ., z dnia 15 kwietnia 2015 r., IV CZ 2/15, nie publ.).
Należy przyjąć, że dotyczy to także ewentualnego postanowienia sądu drugiej instancji o cofnięciu wcześniej przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych, jeśli w jego konsekwencji doszło do odrzucenia skargi kasacyjnej wskutek jej nieopłacenia przez skarżącego.Sąd Apelacyjny odrzucając wniosek powoda o zwolnienie go od nieuiszczonej części opłaty od skargi kasacyjnej na podstawie art. 107 ust. 2 u.k.s.c. zaniechał jego kontroli pod kątem spełnienia wymagań wynikających z art. 102 ust. 1 i 2 u.s.k.c. Do wniosku tego nie zostało zaś załączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania powoda.
Informacji tych nie zawiera również sam wniosek, gdyż powód ograniczył się w jego treści do polemiki z przesłankami, na podstawie których Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 30 listopada 2016 r. cofnął przyznane mu wcześniej częściowe zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej.Kontrola wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych pod kątem przesłanek określonych w art. 102 ust. 1 i 2 u.k.s.c. z logicznego punktu widzenia poprzedza zbadanie, czy wniosek ten nie podlega odrzuceniu, oraz jego ocenę merytoryczną. Dopiero, gdy przesłanki te są spełnione, możliwe jest bowiem ustalenie, czy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest wnioskiem ponownym (art. 107 ust. 1 i art. 112 ust. 4 u.k.s.c.), a jeśli tak, to czy oparto go na tych samych okolicznościach, które stanowiły uzasadnienie poprzedniego wniosku, który został oddalony, i wobec tego podlega odrzuceniu (art. 107 ust. 2 i art. 112 ust. 4 u.k.s.c.).Odrzucenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, który nie spełnia wymagań określonych w art. 102 ust. 1 i 2 u.k.s.c., jest przedwczesne i jako takie nieprawidłowe, co pośrednio potwierdza art. 102 ust. 4 u.s.k.c. W razie, gdy wniosek składa strona samodzielnie, należy wezwać ją do jego uzupełnienia przez złożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust. 2 zd. 1 u.k.s.c.
Zastosowanie powinien tu mieć – z mocy art. 102 ust. 2 zd. 2 u.k.s.c. – przepis art. 130 k.p.c.Skoro Sąd Apelacyjny zaniechał wezwania powoda do uzupełnienia jego wniosku z dnia 30 grudnia 2016 r. przez złożenie oświadczenia określonego w art. 102 ust. 2 zd. 1 u.k.s.c., lecz od razu odrzucił go na podstawie art. 107 ust. 2 u.k.s.c., to dopuścił się w ten sposób naruszenia art. 102 ust. 2 zd. 2 u.k.s.c. Przyjęcie, że odrzucenie wniosku było przedwczesne powoduje, że przedwczesne było również odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu jej nieopłacenia przez powoda.
Naruszony więc został również art. 3986 § 2 k.p.c. Przesądza to o zasadności zażalenia powoda na zaskarżone postanowienie z dnia 11 stycznia 2017 r. w części odrzucającej jego skargę kasacyjną od wyroku z dnia 9 listopada 2015 r. Rozpatrywanie podniesionych w zażaleniu zarzutów w pozostałym zakresie jest bezprzedmiotowe.Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815 § 1 zd. 1 w zw. z art. 3941 § 3 oraz art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., orzekł, jak w sentencji. aj r.g.