Supreme Court dismisses appeal regarding land registry entry based on unchallenged administrative decision from 1980.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a landowner against a land registry entry restricting access to energy infrastructure. The lower courts upheld a 1980 administrative decision granting energy companies access rights, noting the original owner failed to prove non-receipt of the decision or timely appeal. The Court ruled that the land registry lacks jurisdiction to review the administrative act's validity and that the appellant failed to identify the correct legal grounds for cassation review.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości; Kodeks postępowania cywilnego art. 398 § 14 w zw. z art. 13 § 2; Sąd wieczysto-księgowy nie jest uprawniony do badania skuteczności decyzji administracyjnej, a skarżący musi wytyczyć konkretną podstawę kasacyjną.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CSKP 101/21 POSTANOWIENIE Dnia 2 lipca 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)SSN Grzegorz MisiurekSSN Anna Owczarek (sprawozdawca) w sprawie z wniosku Starosty […]przy uczestnictwie T. S.A. w K. i M. S.o wpis w księdze wieczystej nr […],po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 2 lipca 2021 r.,skargi kasacyjnej uczestnika T. S.A. w K.od postanowienia Sądu Okręgowego w K.z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II Ca […], oddala skargę kasacyjną.
UZASADNIENIE
Starosta S. wniósł o dokonanie w dziale trzecim księgi wieczystej KW nr (…) wpisu ograniczenia sposobu korzystania z działki ewidencyjnej nr 3073 na rzecz T. S.A. z siedzibą w K., polegającego na prawie dostępu do przewodów i urządzeń sieci energetycznej 15 Kv wraz ze stacją trafo, celem wykonywania robót związanych z ich konserwacją i utrzymaniem w stanie czynnym. Jako podstawę wpisu wskazał decyzję Naczelnika Gminy S. z dnia 17 listopada 1980 r., nr (…), wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zezwalającą Zakładom Energetycznym Okręgu P. - Zakładowi Energetycznemu w B. na wejście na teren nieruchomości w celu wykonania modernizacji sieci energetycznej oraz budowy nowej linii, znajdującą się w aktach innej księgi wieczystej.
Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w S. dokonał w dniu 28 lutego 2018 r. wpisu zgodnie z wnioskiem. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2018 r. Sąd Rejonowy w S. uchylił wpis, nakazał jego wykreślenie i oddalił wniosek o dokonanie wpisu. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2019 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację uczestnika postępowania T. S.A.Podstawa faktyczna rozstrzygnięć sądów obu instancji była zgodna. Ustalono, że w latach 80-tych XX w. właścicielem nieruchomości, dla której obecnie jest prowadzona księga wieczysta KW nr (…), była J.
M. Jej następczynią prawną jest uczestniczka M. S. Decyzją z dnia 17 listopada 1980 r. nr RZGT.(…), wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Naczelnik Gminy S. zezwolił Zakładom Energetycznym Okręgu P. – Zakładowi Energetycznemu w B. na wejście na teren nieruchomości w celu wykonania modernizacji sieci energetycznej oraz budowy nowej linii. Właścicielowi gruntu przysługiwało prawo wniesienia odwołania od decyzji w terminie czternastu dni. W zasobach archiwalnych Urzędu Gminy S. oraz Urzędu Wojewódzkiego w K. nie odnaleziono dowodu doręczenia decyzji ówczesnemu właścicielowi nieruchomości, brak także danych dotyczących ewentualnego wniesienia odwołania.
Z zaświadczenia Wójta Gminy S. z dnia 10 maja 2016 r. wynika że, mimo niekompletności dokumentów dotyczących postępowania administracyjnego, można zakładać przymiot trwałości i ostateczności decyzji. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 35 cytowanej ustawy skutkiem ostatecznej decyzji mogłoby być ograniczenie prawa własności nieruchomości przez ustanowienie trwałego obowiązku znoszenia przez właściciela stanu ukształtowanego przebiegiem zainstalowanego urządzenia przesyłowego, m.in. poprzez nałożenie obowiązku udostępniania nieruchomości w celu wykonywania czynności konserwacyjnych i usuwania awarii.
Niemniej wnioskodawca nie wykazał, aby decyzja, do której się odwołuje, miała przymiot ostateczności, nie jest w tym zakresie wystarczające zaświadczenie Wójta, gdyż opiera się tylko na własnym przekonaniu, a nie na dokumentach postępowania administracyjnego. Sąd Okręgowy wskazał na częściowo inną przyczynę oddalenia wniosku. Podzielając stanowisko, że nie jest możliwe ustalenie faktu doręczenia decyzji, a w następstwie jej ostateczności podkreślił, iż art. 6268 § 2 k.p.c., który całościowo reguluje przebieg postępowania wieczysto-księgowego, przewiduje badanie jedynie dokumentów dołączonych do wniosku.
Tymczasem dokumenty, na które powołuje się wnioskodawca, znajdują się w aktach postępowań wieczysto-księgowych dotyczących czterech innych ksiąg wieczystych, tj. decyzja Naczelnika Gminy S. z dnia 17 listopada 1980 r. i zaświadczenie Wójta Gminy S. z dnia 10 maja 2016 r. - KW nr (…), dokumenty wykazujące następstwo prawne T. S.A. z siedzibą w K. po Zakładach Energetycznych Okręgu P. - Zakładu Energetycznego w B. - KW nr (…) i KW nr (…). Uznał, że skoro nie jest dopuszczalne w tym postępowaniu przeprowadzenie postępowania dowodowego dotyczącego podstawy wpisu, to zachodzą przeszkody dokonania wpisu zgodnie z wnioskiem.
Uczestnik postępowania T. S.A. złożył skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w całości. Wnosząc o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania powołał obie podstawy kasacyjne (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). W ramach naruszenia prawa materialnego wskazał na błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 124 ust. 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez, skutkujące nieprawidłowym przyjęciem, że decyzja Naczelnika Gminy S. z dnia 17 listopada 1980 r. wraz z zaświadczeniami wydanymi przez wójta tej gminy oraz przez Urząd Wojewódzki w K. nie mogą stanowić podstawy wpisu, gdyż nie jest możliwe stwierdzenie, że decyzja została prawidłowo doręczona zainteresowanym i jest ostateczna.
Podstawa naruszenia przepisów postępowania obejmuje art. 6268 § 2 i art. 6269 k.p.c. w zw. z art. 16 ust. 1 k.p.a. w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 124 ust. 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez niewłaściwe zastosowanie i oddalenie apelacji, mimo istnienia podstaw dokonania wpisu, art. 244 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez niezastosowanie i błędne uznanie, że przedstawione dokumenty urzędowe nie stanowią dowodu tego, co zostało w nich zaświadczone, art. 2 § 2, art. 244 § 1, art. 252 i art. 316 k.p.c. w zw. z art. 391 i art.13 § 2 k.p.c. poprzez uznanie, że decyzje administracyjne podlegają swobodnej ocenie dowodów w postępowaniu cywilnym, a wątpliwości dotyczące prawidłowości ich doręczenia mogą być, mimo związania, wyjaśniane przez sąd.Sąd Najwyższy zważył:Księgi wieczyste są publicznym, jawnym, sądowym rejestrem stanu prawnego nieruchomości.
Sąd wieczysto-księgowy dokonuje wpisu jedynie na wniosek i w jego granicach, chyba że przepis szczególny przewiduje dokonanie go z urzędu. Ograniczona kognicja powoduje, że sąd nie ustala stanu faktycznego, nie rozstrzyga sporu o prawo i nie bada, czy stan prawny po dokonaniu wpisu będzie zgodny ze stanem rzeczywistym tylko ocenia, zgodnie z zasadą legalizmu obowiązującą także w tym postępowaniu, czy dokonany wpis będzie zgodny z prawem. Wniosek podlega oddaleniu w wypadku stwierdzenia braku podstaw albo przeszkód do dokonania wpisu (art. 6269 k.p.c.).
W piśmiennictwie wskazuje się problemy rozróżnienia podstaw odmowy wpisu z uwagi na możliwość krzyżowania się oraz brak możliwości jednoznacznego zdefiniowania wchodzących w rachubę okoliczności faktycznych i prawnych. Niemniej - co do zasady - przyjmuje się, że brak podstaw powinien być zrównany z merytoryczną bezzasadnością wniosku, a wystąpienie „przeszkody” należy wiązać z zaistnieniem takiego zdarzenia, które mimo formalnego wykazania podstawy wpisu nie zezwala z punktu widzenia prawa na jego dokonanie, zatem z okolicznościami natury prawnej determinującymi skuteczność czynności stanowiącej podstawę wpisu.
Przeszkodą taką mogą być również okoliczności znane sądowi z urzędu (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2016 r., III CZP 86/15, OSNC 2016 nr 7-8, poz. 81, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2010 r., II CSK 661/09, OSNC 2011, nr 1, poz. 12). Dla wyjaśnienia „stanu prawnego” może być niezbędne również zbadanie dokumentów załączonych do skargi na czynność referendarza lub apelacji, w granicach wyznaczonych zawartymi w nich zarzutami. Wyłączone jest uwzględnianie dokumentów dołączonych do wniosku o wpis w innej sprawie, bądź w aktach innej księgi wieczystej za wyjątkiem sytuacji, gdy wnioski dotyczące takich wpisów są bezpośrednio powiązane lub uzależnione od treści innych ksiąg (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CSK 83/11, OSNC-ZD 2012, nr C, poz. 60, z dnia 9 grudnia 2010 r., IV CSK 168/10, nie publ., z dnia 31 stycznia 2014 r., II CSK 225/13, OSP 2015, nr 7-8, poz. 75, podobnie postanowienia z tej samej daty II CSK 218/13, II CSK 219/13, II CSK 221/13, z dnia 17 marca 2016 r., II CSK 122/15, z dnia 10 lipca 2020 r., II CSK 719/18).
Za przyjęciem, że przedmiotem badania mogą być tylko dokumenty załączone do wniosku opowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 6 października 2006 r., V CSK 214/06, nie publ., z dnia 19 stycznia 2012 r., IV CSK 218/11 (OSNC-ZD 2013, nr B, poz. 33), z dnia 10 kwietnia 2013 r., IV CSK 551/12 (OSNC-ZD 2014, nr 1, poz.
15) oraz niepublikowanych z dnia 7 marca 2013 r., IV CSK 414/12, z dnia 9 kwietnia 2015 r., II CSK 348/14. Wskazano również na niemożność uwzględnienia takich dokumentów, które miałyby stanowić podstawę wpisu i nie zostały przedstawione wraz z wnioskiem (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2011 r., II CSK 538/10). Skarga kasacyjna pomija całkowicie samodzielną podstawę rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji polegającą na nie przedstawieniu dokumentów, w oparciu o które miał nastąpić wpis, i niedopuszczalnym odwoływaniu się do takich, które znajdują się w aktach innych niepowiązanych ksiąg wieczystych.
Zaniechanie zakwestionowania tej podstawy oddalenia wniosku oznacza pośrednią jej akceptację i uniemożliwia objęcie kontrolą kasacyjną. Jak wielokrotnie wyjaśniał Sąd Najwyższy jego kognicja nie obejmuje poszukiwania podstawy kasacyjnej nie oznaczonej wprost w skardze, gdyż do skarżącego należy wytyczenie kierunku i przedmiotu kontroli kasacyjnej (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 1997 r., II CKN 13/97, OSNC 1997, nr 8, poz. 114, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2005 r., V CK 847/04).Jakkolwiek zatem podstawy kasacyjne są w części uzasadnione, skarga nie może być uwzględniona.
Podzielić należy zarzut naruszenia art. 16 ust. 1 k.p.a. w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, gdyż sąd wieczysto-księgowy nie jest uprawniony do badania skuteczności doręczenia decyzji administracyjnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2017 r., I CSK 179/16, z dnia 18 grudnia 2020r., I CSK 285/20). Niezrozumiałe jest wskazanie w skardze na naruszenie art. 124 ust. 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który nie był podstawą decyzji administracyjnej z dnia 17 listopada 1980 r. ani rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji.
Wobec związania orzeczeniem w zakresie wskazującym rzeczywistą, nie zakwestionowaną podstawę oddalenia apelacji uczestnika T. S.A. zbędne i niecelowe jest odnoszenie do zarzutów skargi kasacyjnej, dotyczących uchybienia treści przepisów art. 244 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., art. 252 i art. 316 k.p.c. w zw. z art. 391 i art.13 § 2 k.p.c.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu (art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). jw