Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 79/09 Generato dall'IA

Supreme Court quashes lower court ruling on adverse possession due to failure to examine prior owners' rights.

Numero d'incarto III CSK 79/09
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the lower court's decision granting adverse possession to the applicant, ordering a retrial. The applicant claimed ownership based on possession since 1980, but the lower court failed to consider whether the original owners had already acquired title through adverse possession before the applicant took possession. The court ruled that the lower court violated procedural rules by not examining this critical factual possibility, which could have affected the applicant's good faith status and the timing of the acquisition.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 172 § 1 k.c.; Art. 176 § 1 k.c.; Art. 610 § 1 k.p.c.; Art. 670 § 1 k.p.c.; Art. 677 § 1 k.p.c. The court must examine all relevant facts regarding prior ownership claims when adjudicating adverse possession, and failure to consider whether previous possessors acquired title first constitutes a procedural violation.

Parole chiave

Generato dall'IA
adverse possession good faith possession procedural violation prior ownership claim Supreme Court quashing

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 172 § 1 k.c.
stanowi art. 172 § 1 k.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji Kodeksu cywilnego,
Art. 176 § 1 k.c.
§ 2 w związku z art. 176 § 2 k.c., art.
Art. 610 § 1 k.p.c.
176 § 2 k.c., art. 610 § 1 w związku z art.
Art. 670 § 1 k.p.c.
610 § 1 w związku z art. 670 § 1 k.p.c.,
Art. 677 § 1 k.p.c.
art. 172 § 1 k.c
stanowi art. 172 § 1 k.c.
art. 7 k.c
wnioskodawczy zarzucił naruszenie art. 7 k.c.
art. 176 § 2 k.c
§ 2 w związku z art. 176 § 2 k.c., art.
art. 670 § 1 k.p.c
610 § 1 w związku z art. 670 § 1 k.p.c.,
art. 391 § 1 k.c
328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
I CR 362/83
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1983 r., I CR 362/83,
III CZP 108/91
I CKU 55/96
z dnia 16 października 1997 r., I CKU 55/96, niepubl.; z dnia 7 października 2005 r.,
IV CK 133/05
Supreme Court quashes lower court decision for failure to state reasons regarding good faith acquisition of easement.
III CSK 229/08
Supreme Court quashes appeal ruling on adverse possession of shared ownership due to lack of owner intent.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 79/09

POSTANOWIENIE

Dnia 4 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z wniosku L.K.

przy uczestnictwie R.W., W.M. i D.C.

o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 grudnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w K.

z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2008 r. Sąd Rejonowy w W. stwierdził, że

wnioskodawca z dniem 30 czerwca 1990 r. nabył przez zasiedzenie własność

nieruchomości położonej w C., o powierzchni 0,1836 ha, oznaczonej na mapie

sporządzonej przez geodetę R.O. nr 462/2, dla której powadzona jest przez

wymieniony Sąd Rejonowy księga wieczysta Kw nr [...].

Sąd ustalił, że w C. znajdują się sąsiadujące ze sobą działki oznaczone

numerami 462 i 463. Działka nr 462, o łącznej powierzchni 1,44 ha, składa się z

zabudowanego domem siedliska o powierzchni 0,1836 ha i z części ornej o

powierzchni 1,2564.

W protokołach dokonanych w 1964 r. pomiarów gruntów w celu

sporządzenia ewidencji gruntowej wymienionej wsi omyłkowo ujawniono, że działkę

nr 462 posiada B.M., a działkę nr 463 – J.J., mimo że pierwszą z nich faktycznie

władał J.J., a drugą – B.M.

W dniu 29 listopada 1975 r. został wydany akt własności ziemi nr RWG-[...] i

nr RWG-[...]. Na podstawie pierwszego z nich W. i B. małż. M. nabyli z mocy prawa

własność m.in. działki nr 462, a w drugim stwierdzono, że J. i Z. małż. J. nabyli z

mocy prawa m. in. działkę nr 463. Faktycznie w latach siedemdziesiątych działkę nr

462 posiadali Z. i J.J., w jej zabudowanej części zamieszkiwali, a pozostałą

wykorzystywali rolniczo. W tym samym czasie działką nr 463 władali W. i B.M.

Na podstawie umowy zawartej przed Naczelnikiem Gminy K. w dniu 25

marca 1980 r. W. i B.M. przekazali gospodarstwo rolne, obejmujące także działkę

nr 462, następcy W.M. Z kolei J. i Z.J. umową zawartą przed tym samym

Naczelnikiem Gminy w dniu 30 czerwca 1980 r. również przekazali gospodarstwo

rolne, w tym działkę nr 463, następcy L.K.

Od 30 czerwca 1980 r. L.K. był samoistnym posiadaczem działki nr 462. W

1985 r. wyprowadził się do C., ale część siedliskową działki wykorzystywał jako

letnisko, a orną wydzierżawił sąsiadowi. Uważany był on za właściciela działki. W

połowie lat dziewięćdziesiątych L.K. i W.M. zorientowali się, że doszło do omyłki w

oznaczeniu działek. Wówczas wnioskodawca objął w posiadanie działkę nr 463, a

W.M. – część orna działki nr 462 i wydzierżawił ją D.C. Dnia 23 lutego 2004 r. W.M.

sprzedał działkę nr 462 R.W.

Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawca był posiadaczem samoistnym

spornej działki w dobrej wierze od dnia 30 czerwca 1980 r. Pozostawał bowiem

w błędnym, ale usprawiedliwionym przekonaniu, że włada działką na podstawie

posiadanego tytułu własności. Dopiero w połowie lat dziewięćdziesiątych dowiedział

się, że faktycznie posiada działkę oznaczoną innym numerem niż wpisany w akcie

własności. Sąd uznał, że podstawę prawną nabycia własności spornej działki

stanowi art. 172 § 1 k.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji Kodeksu cywilnego,

dokonanej ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny

(Dz. U. Nr 55, poz. 321, dalej: ustawa nowelizująca).

Sąd Okręgowy w K. zaskarżonym postanowieniem – po rozpoznaniu apelacji

R.W. – zmienił postanowienie Sąd Rejonowego i oddalił wniosek o zasiedzenie

spornej działki. Sąd drugiej instancji podzielił zarzut apelującego, że wnioskodawca

w chwili objęcia działki w posiadanie był w złej wierze. Uznał, że mógł on zapoznać

się z pełną dokumentacją dotyczącą działki, ustalić jej położenie, wielkość i numery

sąsiednich działek. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia nabycia własności

przez zasiedzenie, albowiem nie upłynął jeszcze przewidziany dla posiadacza

nieruchomości w złej wierze termin do zasiedzenia.

W

skardze

kasacyjnej,

opartej

na

obu

podstawach,

pełnomocnik

wnioskodawczy zarzucił naruszenie art. 7 k.c. w związku z art. 172 § 1 k.c., art. 172

§ 2 w związku z art. 176 § 2 k.c., art. 610 § 1 w związku z art. 670 § 1 k.p.c.,

art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.c. Powołując się na te podstawy wniósł

o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania albo o uchylenie zaskarżonego postanowienia i oddalenie apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 7 k.c. w związku z art. 172 § 1 k.c. – oceniany

w powiązaniu z rozwinięciem uzasadniania podstawy kasacyjnej, zawartym

w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – sprowadza się w istocie do wadliwego

w przekonaniu skarżącego uznania, że pozwany obalił działające na rzecz powoda

domniemanie istnienia dobrej wiary w chwili objęcia spornej nieruchomości

w posiadanie.

Nie ulega wątpliwości, że dobra wiara nie stanowi samodzielnej przesłanki

zasiedzenia nieruchomości. Nabycie posiadania w złej wierze nie wyłącza bowiem

zasiedzenia. Ma ona jednak istotne znaczenie dla oceny długości terminu

zasiedzenia. Nabycie własności nieruchomości w drodze zasiedzenia następuje

z upływem krótszego terminu (dwudziestoletniego), jeżeli uzyskanie posiadania

nastąpiło w dobrej wierze (art. 172 § 1 k.c.). W wypadku nabycia posiadania w złej

wierze obowiązuje natomiast dłuższy termin zasiedzenia, wynoszący trzydzieści lat

(art. 172 § 2 k.c.). Omawiane terminy zasiedzenia przed wejściem w życie ustawy

nowelizującej wynosiły – odpowiednio – dziesięć i dwadzieścia lat.

Wprawdzie pojęcie dobrej i złej wiary budziło kontrowersje, jednakże

ostatecznie – co trafnie podkreślił Sąd odwoławczy – zarówno w literaturze, jak

i w orzecznictwie opowiedziano się za tradycyjną koncepcją dobrej wiary

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991,

III CZP 1992, nr 4, poz. 48). W dobrej wierze jest zatem posiadacz, który pozostałe

w błędnym, ale usprawiedliwionym okolicznościami sprawy przeświadczeniu, że

przysługuje mu prawo własności. Dobrą wiarę posiadacza wyłącza więc jego

wiedza o rzeczywistym stanie prawnym (stanie własności) oraz jego niedbalstwo.

Pozostaje również w złej wierze osoba, która przy dołożeniu należytej staranności

mogła się dowiedzieć, że nie jest właścicielem nieruchomości.

Zgodnie z art. 7 k.c., jeżeli ustawa uzależnia skutki prawe od dobrej lub złej

wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Wspomniane domniemanie należy

do kategorii domniemań prawnych formalnych rozumianych jako sytuacje,

w których przepisy prawa nakazują uznawać istnienie określonego stanu

faktycznego, bez wymagania wykazania jakiejkolwiek okoliczności związanej

z faktem domniemanym i pozwalającej go uwiarygodnić. W myśl art. 234 k.p.c.

omawiane domniemanie wiąże sąd dopóki osoba podważająca je nie przeprowadzi

dowodu z przeciwieństwa. To oznacza, że musi ona udowodnić złą wiarę i nie

może poprzestać na wykazaniu, że dobra wiara samoistnego posiadacza

nieruchomości budzi wątpliwości.

Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, jakie

dowody, zwłaszcza zaoferowane przez pozwanego, Sąd odwoławczy uznał za

podstawę ustalenia, że powód w chwili objęcia spornej nieruchomości był w złej

wierze. Należy podzielić zarzut skarżącego, że nie można – co do zasady –

wymagać od przejmującego gospodarstwo rolne na podstawie ustawy z dnia

27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla

rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), aby zapoznawał się z pełną

dokumentacją dotyczącą przekazywanego gospodarstwa. Nie powinno natomiast

ulegać wątpliwości, że takie działania powinien on podjąć, jeżeli towarzyszące

przejmowaniu gospodarstwa szczególne okoliczności przemawiają za taką

potrzebą (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1983 r., I CR 362/83,

niepubl.). Z uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie wynika jednak, aby taka

sytuacja zaistniała w sprawie.

Wyrażone przez Sąd Okręgowy stanowisko, że J. i Z.J. nie mogli przekazać

następcy prawnemu prawa własności spornej działki (nie nabyli go bowiem na

podstawie aktu własności), można by podzielić w wypadku wykluczenia – co nie

nastąpiło w sprawie – nabycia już przez nich własności tej działki w drodze

zasiedzenia (z ustaleń faktycznych wynika, że J. i Z.J. mogli posiadać sporną

działkę nawet przed 1964 r.). Poza tym przeniesienie posiadania spornej działki na

podstawie umowy z dnia 30 czerwca 1980 r. nie wyklucza samo przez się dobrej

wiary powoda w chwili uzyskania posiadania. Umowa została bowiem zawarta z

zachowaniem formy przewidzianej w przytoczonej ustawie z dnia 27 października

1977 r. Sytuacja powoda jest więc inna niż tzw. nieformalnego nabywcy

nieruchomości, uznawanego za posiadacza w złej wierze ze względu na zawarcie

umowy przeniesienia własności nieruchomości bez zachowania formy aktu

notarialnego (por. przytoczona uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1991

r., III CZP 108/91).

Reasumując, zarzut naruszenia art. 7 w związku z art. 172 § 1 k.c. należało

uznać za uzasadniony.

W orzecznictwie Sąd Najwyższego zostało wyjaśnione, że wynikająca

z art. 321 k.p.c. zasada rządząca rozstrzyganiem spraw w procesie, według której

zakres wyrokowania jest określony żądaniem pozwu, ma – zgodnie z art. 13 § 2

k.p.c. – odpowiednie zastosowanie także w postępowaniu nieprocesowym. Z tego

powodu w tym postępowaniu sąd jest – co do zasady – związany żądaniem

wniosku. W sprawie o zasiedzenie wspomniane związanie żądaniem wniosku

dotyczy przedmiotu zasiedzenia (np. określenia, czy chodzi o nabycie prawa

własności nieruchomości lub jej oznaczonej części, czy też o nabycie określonej

służebności gruntowej), nie zaś osoby, która nabyła prawo w drodze zasiedzenia

czy chwili, w której to nabycie nastąpiło (por. postanowienia Sąd Najwyższego:

z dnia 16 października 1997 r., I CKU 55/96, niepubl.; z dnia 7 października 2005 r.,

IV CK 133/05, niepubl. i z dnia 21 stycznia 2009 r., III CSK 229/08, niepubl.). Nie

można zatem odmówić racji skarżącemu, że zaskarżone postanowienie zostało

wydane z naruszeniem art. 610 § 1 w związku z art. 670 § 1 i 677 § 1 k.p.c.

polegającym na zaniechaniu rozważenia, czy spornej działki nie nabyli już przez

zasiedzenie J. i Z.J. Ponadto trafnie skarżący zarzucił, że Sąd odwoławczy

powinien – przyjąwszy zła wiarę powoda w chwili uzyskania posiadania spornej

działki – rozważyć nabycie przez powoda własności tej działki w drodze

zasiedzenia z doliczeniem obecnemu posiadaczowi czasu posiadania poprzednich

posiadaczy.

Zaniechanie

tego

nie

pozwala

odeprzeć

zarzutu

wydania

zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 172 § 2 w związku z art. 176

§ 1 k.c.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 398 21

i art. 391 § 1 k.p.c.).