Supreme Court allows civil suit against tax office regarding privatized enterprise tax liability limits.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the lower court's dismissal of a civil suit filed by a company against the State Treasury regarding tax liability limits after privatization. The lower court had rejected the case as inadmissible because it involved tax matters regulated by tax law rather than civil law. The Supreme Court ruled that the dispute concerns civil rights arising from a privatization agreement and that the right to court protection requires a substantive judicial decision regardless of the tax background.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 1, 2 § 3 k.p.c.; Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP: The concept of a civil case is interpreted broadly to ensure the constitutional guarantee of access to court, meaning disputes over civil rights arising from privatization agreements are admissible even if they involve tax obligations.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CSK 75/09
POSTANOWIENIE
Dnia 4 grudnia 2009 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
SSN Kazimierz Zawada
Protokolant Bożena Kowalska
w sprawie z powództwa P. sp. z o.o.
przeciwko [...] oraz Skarbowi Państwa – Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w […]
o ustalenie,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 4 grudnia 2009 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej
od postanowienia Sądu Apelacyjnego
z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2008 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił
pozew w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu
Skarbowego.
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że powód domagał się w pozwie
wniesionym
m.in.
przeciwko
Skarbowi
Państwa
–
Naczelnikowi
Urzędu
Skarbowego ustalenia, iż jego odpowiedzialność za zobowiązania byłego
Przedsiębiorstwa „B.”, które nabył na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 w związku z art.
39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji
(tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 ze zm., dalej – ustawa o
komercjalizacji i prywatyzacji) i zgodnie z art. 40 ust. 1 tej ustawy wstąpił we
wszelkie jego prawa i obowiązki, jest ograniczona do wartości nabytego
przedsiębiorstwa, ustalonej według stanu z chwili jego nabycia w dniu 30 grudnia
2005 r. (rzeczoznawca oszacował ją na kwotę 1 130 700 zł) i według cen z chwili
zaspokojenia wierzycieli, a powód jest zobowiązany do zaspokojenia wierzycieli
nabytego
w
toku
prywatyzacji
przedsiębiorstwa
według
pierwszeństwa
zaspokojenia określonego we właściwych przepisach, aż do wyczerpania
wskazanej wyżej sumy stanowiącej górną granicę odpowiedzialności.
Pozwany Skarb Państwa – Naczelnik Urzędu Skarbowego wniósł jednak o
odrzucenie pozwu w stosunku do niego ze względu na niedopuszczalność drogi
sądowej. Zarzucił, że wszelkie kwestie związane ze wstąpieniem powoda w prawa i
obowiązki nabytego Przedsiębiorstwa z zakresu zobowiązań podatkowych reguluje
prawo podatkowe, głównie ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja
podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: ordynacja podatkowa).
Sprawa w zakresie dotyczącym zobowiązań podatkowych nie jest zatem sprawą
cywilną w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1 i 2 § 3).
Podkreślając kluczowe znaczenie dla oceny podniesionego w sprawie
zarzutu niedopuszczalności drogi sądowej charakteru zobowiązania powoda wobec
pozwanego, Sąd Okręgowy uznał, że sprawa nie jest – ze względu na podatkowy
charakter wspomnianego zobowiązania – sprawą cywilną w rozumieniu Kodeksu
postępowania cywilnego. Żądanie pozwu w zakresie dotyczącym pozwanego
Skarbu Państwa nie podlega zatem rozpoznaniu przez sąd powszechny.
Omawiane postanowienie zostało uzupełnione postanowieniem z dnia 26 maja
2008 r. w zakresie orzeczenia o kosztach procesu przez zasądzenie z tego tytułu
od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego 7 200 zł .
Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny oddalił zażalenie powoda
wniesione na wymienione postanowienia Sądu Okręgowego. Sąd odwoławczy nie
podzielił zarzutu skarżącego, że odrzucenie pozwu nastąpiło z naruszeniem art.
199 § 1 i 3 w związku z art. 2 k.p.c. oraz art. 47 ust. 2 ustawy o komercjalizacji i
prywatyzacji. Za nie uzasadniony uznał także zarzut wydania postanowienia
uzupełniającego z naruszeniem art. 98 § 1 k.p.c., polegającym na zasądzeniu
kosztów procesu przed uprawomocnieniem się postanowienia o odrzuceniu pozwu.
W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, pełnomocnik powoda
zarzucił naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 ust.
2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c., art. 33 ustawy
z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst
jedn.: Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) i przepisów rozdziału 14 działu III
ordynacji podatkowej. Powołując się na te podstawy, wniósł „o uchylenie
zaskarżonego postanowienia (…) w całości i orzeczenie co do istoty sprawy
poprzez
przyjęcie
odrzuconego,
względem
Skarbu
Państwa,
pozwu
do
rozpoznania”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z
powodu
podniesionego
przez
pozwany
Skarb
Państwa
zarzutu
przedmiotem zaskarżonego postanowienia jest jedynie kwestia dopuszczalności
drogi sądowej. Jej rozstrzygnięcie wymaga oceny, czy sprawa – zgodnie z art. 1 i 2
k.p.c. – ma charakter sprawy cywilnej. Ocena sprawy w tym aspekcie zależy przede
wszystkim
od
przedmiotu
procesu.
Przedmiot
procesu
pozwala
bowiem
odgraniczyć drogę sądową w sprawach cywilnych od zakresu innych postępowań,
zwłaszcza postępowania administracyjnego. W doktrynie i w judykaturze przyjmuje
się, że przedmiotem procesu nie jest roszczenie w znaczeniu materialnoprawnym,
lecz tzw. roszczenie procesowe. Ocena sprawy w płaszczyźnie art. 1 k.p.c. zależy
więc – co nieraz podkreślał Sąd Najwyższy – od przedstawionego pod osąd
roszczenia i wskazanego przez powoda stanu faktycznego. Te dwa elementy,
konkretyzując stosunek prawny zachodzący między stronami, kształtują charakter
sprawy i tym samym nadają jej – lub odejmują – przymiot sprawy cywilnej
(postanowienie Sąd Najwyższego z dnia 10 marca 1999 r., II CKN 340/98, OSNC
1999, nr 9, poz. 161).
To oznacza, że o dopuszczalności drogi sądowej nie decyduje obiektywne
istnienie prawa podmiotowego, lecz twierdzenie strony o jego istnieniu. Nie można
zatem wykluczyć sytuacji, w których – jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu
z dnia 19 grudnia 2003 r., III CK 319/03 (OSNC 2005, nr 2, poz. 31) –
przedstawione zostaną pod osąd żądania oparte na twierdzeniu o prawie
podmiotowym, które nie istnieje nawet w sensie abstrakcyjnym albo nie znajduje
jakiegokolwiek zakotwiczenia w prawie pozytywnym. Takie żądanie będzie dla
każdego sędziego – bez potrzeby głębszej analizy – oczywiście bezzasadne, tym
niemniej konstytucyjna gwarancja jego rozpatrzenia (art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej) nie pozwoli na nieprzyjęcie go do rozpoznania
(odrzucenie) lub inną aprioryczną odmowę udzielenia ochrony sądowej, wyrażoną
w formie decyzji sądowej o charakterze formalnym. W każdym wypadku konieczna
jest autorytatywna merytoryczna wypowiedź bezstronnego i niezawisłego sądu,
również wtedy, gdy nieuwzględnienie zgłoszonego żądania byłoby z góry
oczywiste.
Trzeba też dodać, że wykładnia art. 1 i 2 k.p.c. powinna pozostawać
w zgodzie z przepisami art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 177 Konstytucji, które
gwarantują każdemu prawo do sądu, przyjmując domniemanie sądu powszechnego
we wszystkich spawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla
właściwości innych sądów. Dlatego w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak
i Trybunału Konstytucyjnego pojęcie sprawy cywilnej jest rozumiane szeroko
(por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2000 r., 12/99, OTK 2000,
nr 5, poz. 143; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia
12 marca 2003 r., III CZP 85/02, OSNC 2003, nr 10, poz. 129; wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 14 września 2004 r., III CK 566/03, niepubl.).
Uzasadniając dochodzone w sprawie żądanie, powód powołał się na umowę
sprzedaży przedsiębiorstwa z dnia 30 grudnia 2005 r. Wskazał, że konsekwencją
nabycia przedsiębiorstwa na podstawie tej umowy jest ograniczenie zakresu jego
odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe przedsiębiorstwa w sposób
określony w art. 47 ust. 2 ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji. Podkreślał, że
podstawą prawną powództwa są przepisy prawa cywilnego; wprawdzie ustawa
o komercjalizacji i prywatyzacji stanowi lex specialis w stosunku do kodeksu
cywilnego,
jednakże
jest
cywilnoprawną
regulacją
przekształceń
majątku
należącego do Skarbu Państwa. Z twierdzeń powoda wynika, że dochodzone
żądanie wiąże on nie tyle z decyzją podatkową (nie kwestionuje wynikającego z niej
istnienia
i
wysokości
zobowiązania
podatkowego)
ile
ze
zdarzeniem
cywilnoprawnym w postaci umowy nabycia przedsiębiorstwa na podstawie
przepisów ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, z którego wynika ograniczenie
jego odpowiedzialności za zobowiązania nabytego przedsiębiorstwa.
W świetle przytoczonych twierdzeń powoda nie powinno więc budzić
wątpliwości, że żądanie zgłoszone w pozwie, wywodzone ze stosunku kreowanego
i regulowanego przepisami prawa cywilnego, ma charakter cywilnoprawny. To zaś
oznacza, że nie było podstaw do uznania, iż niniejsza sprawa nie jest w rozumieniu
Kodeksu postępowania cywilnego sprawą cywilną. W konsekwencji należało
podzielić zarzuty skarżącego, że zakwestionowane postanowienie zostało wydane
z naruszeniem art. 1 i 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Uwzględnienie skargi kasacyjnej ze
względu na naruszenie przepisów postępowania nie pozwala jednak wydać Sądowi
Najwyższemu orzeczenia oddalającego podniesiony przez pozwany Skarb Państwa
zarzut, że w sprawie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej (art. 398 16 k.p.c.).
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
postanowienia (art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i 391 § 1
k.p.c.).