Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 33/18 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal judgment for insufficient reasoning regarding creditor's prejudice and property value assessment.

Numero d'incarto III CSK 33/18
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's judgment dismissing the State's claim to declare a property transfer ineffective. The lower court relied on a written justification that merely repeated the appellant's arguments without providing independent legal reasoning on creditor prejudice or property valuation. Consequently, the court found the reasoning insufficient to verify the correctness of the decision and remanded the case for a new ruling.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 328 § 2 k.p.c.; Art. 398 § 15 k.p.c.: A cassation complaint based on the violation of the duty to provide reasoning is admissible if the written justification fails to substantiate the court's own legal conclusions with independent arguments, thereby preventing a review of the decision's correctness.

Parole chiave

Generato dall'IA
duty to provide reasoning cassation complaint admissibility creditor's prejudice property valuation insufficient justification remand for retrial civil procedure law azione revocatoria

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 328 § 2 k.p.c.
nie może mieć zastosowania ponieważ nie posiada w stosunku do dłużnika żadnej wierzytelności cywilnoprawnej, którą mogłaby potrącić.W skardze kasacyjnej Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił naruszenie art. 328 § 2 w zw.
Art. 398 § 15 k.p.c.
sprawia, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala zweryfikować prawidłowości rozstrzygnięcia.Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39815 k.p.c.
art. 527 k.c
została pozwana.Sąd Okręgowy przyjął, że wszystkie przesłanki określone w art. 527 k.c.
art. 1 k.c
z art. 1 k.c., bo zostało już przesądzone, że Skarb Państwa może korzystać z ochrony przewidzianej skargą pauliańską w celu ochrony wierzytelności z tytułu zobowiązań podatkowych.
art. 528 k.c
Z treści aktu notarialnego wynika, że strony nie dokonały rozliczeń więc twierdzenia pozwanej naruszają przepisy o zakazach dowodowych przeciwko lub ponad osnowę dokumentu.Zgodnie z art. 528 k.c.
art. 527 § 3 k.c
Pozwana uzyskała korzyść majątkową nieodpłatnie i jest osoba bliską dłużnika i na niej ciążył obowiązek obalenia domniemania z art. 527 § 3 k.c.
art. 1036 k.p.c
Wartość tej nieruchomości stanowi ponad trzykrotność wskazywanej przez pozwaną kwoty możliwej do uzyskania z nieruchomości oraz obciążenia hipotecznego.Odnośnie art. 1036 k.p.c.
art. 498 k.c
stwierdził, że mógłby mieć zastosowanie gdyby pozwana miała tytuł wykonawczy co do alimentów a art. 498 k.c.
art. 382 k.p.c
z 391 § 1 i 378 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c., 381 w zw.
art. 45 ust. 1 Konstytucji
oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 33/18 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 października 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)‎SSN Maria Szulc (sprawozdawca)‎SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w W.‎przeciwko M. W.‎przy udziale Rzecznika Praw Obywatelskich‎o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 października 2020 r.,‎skargi kasacyjnej Rzecznika Praw Obywatelskich od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. akt […], uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w K., którym uwzględniono powództwo Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niego umowy z dnia 27 kwietnia 2010 r. o zniesienie współwłasności pomiędzy A. W. a pozwaną M. W., mocą której właścicielem nieruchomości położonej w K. została pozwana.Sąd Okręgowy przyjął, że wszystkie przesłanki określone w art. 527 k.c. zostały spełnione. Istnienie wierzytelności powoda w stosunku do A.

W. zostało stwierdzone tytułami wykonawczymi, osoba trzecia osiągnęła korzyść majątkową i wierzyciel został pokrzywdzony z uwagi na pozbawienie go możliwości zaspokojenia. Przyjęcie udziału we współwłasności było nieodpłatne. Strony w umowie określiły wartość nieruchomości na 1 700 000 zł i nie było przyczyny by wątpić w realność tego szacunku. Pozwana nie była wierzycielem swojego męża, bo z tytułu alimentów wierzycielami są dzieci i nie istniał tytuł wykonawczy obejmujący te należności. Roszczenie do męża do zwrot połowy spłaconego kredytu podlegałoby zaspokojeniu po należności podatkowej.Sąd Apelacyjny wskazał, że apelacja jest niezasadna z przyczyn przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz podzielił stanowisko wyrażone przez powoda w odpowiedzi na apelację.

Przyjął za błędny zarzut naruszenia art. 527 § 2 w zw. z art. 1 k.c., bo zostało już przesądzone, że Skarb Państwa może korzystać z ochrony przewidzianej skargą pauliańską w celu ochrony wierzytelności z tytułu zobowiązań podatkowych. Ponadto kwestia odrzucenia pozwu została przesądzona prawomocnym postanowieniem z dnia 15 grudnia 2015 r.Czynność objęta skargą doprowadziła do pokrzywdzenia wierzyciela bo z majątku A. W. wyszedł składnik w postaci udziału w nieruchomości, z którego mógłby się zaspokoić. Z treści aktu notarialnego wynika, że strony nie dokonały rozliczeń więc twierdzenia pozwanej naruszają przepisy o zakazach dowodowych przeciwko lub ponad osnowę dokumentu.Zgodnie z art. 528 k.c. wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną chociażby pozwana nie wiedziała i przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Pozwana uzyskała korzyść majątkową nieodpłatnie i jest osoba bliską dłużnika i na niej ciążył obowiązek obalenia domniemania z art. 527 § 3 k.c. W ocenie Sądu drugiej instancji Sąd Okręgowy zasadnie odmówił przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego do spraw szacowania nieruchomości, bo pozwana i dłużnik określili jej wartość w akcie notarialnym. Wartość tej nieruchomości stanowi ponad trzykrotność wskazywanej przez pozwaną kwoty możliwej do uzyskania z nieruchomości oraz obciążenia hipotecznego.Odnośnie art. 1036 k.p.c. stwierdził, że mógłby mieć zastosowanie gdyby pozwana miała tytuł wykonawczy co do alimentów a art. 498 k.c. nie może mieć zastosowania ponieważ nie posiada w stosunku do dłużnika żadnej wierzytelności cywilnoprawnej, którą mogłaby potrącić.W skardze kasacyjnej Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił naruszenie art. 328 § 2 w zw. z 391 § 1 i 378 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c., 381 w zw. z 278 § 1 k.p.c., 227 i 217 § 2 k.p.c. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.

U. 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie skarżący zarzuca, w powiązaniu z art. 328 § 1 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c., naruszenie artykuł 378 § 1 k.p.c. Treść tego przepisu wyznacza granice rozpoznania sądu w postępowaniu apelacyjnym, stanowi bowiem, że sąd drugiej instancji „rozpoznaje sprawę”, a nie tylko „środek odwoławczy”. Oznacza to, że sąd drugiej instancji w sposób w zasadzie nieograniczony raz jeszcze bada sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej instancji, a postępowanie apelacyjne stanowi kontynuację postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Sąd odwoławczy musi zbadać okoliczności wskazujące na ewentualną nieważność postępowania, przebieg i wyniki czynności procesowych sądu pierwszej instancji stosownie do zarzutów zgłoszonych przez apelującego, a w pełnym zakresie ocenić prawidłowość zastosowania w sprawie prawa materialnego. Jako instancja merytoryczna w razie dostrzeżenia błędów powinien naprawić wszystkie stwierdzone naruszenia prawa procesowego w zakresie wskazanym przez apelującego oraz wszystkie naruszenia prawa materialnego, bez względu na to, czy zostały wytknięte w apelacji.

Stosownie do art. 328 § 2 k.p.c., uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. W związku z art. 391 § 1 k.p.c. przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym, co oznacza, że uzasadnienie orzeczenia sądu drugiej instancji nie musi zawierać wszystkich elementów uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji; sąd odwoławczy obowiązany jest zamieścić w uzasadnieniu takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania, są potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 6 lipca 2011 r., I CSK 67/11, nie publ. oraz orzecznictwo przytoczone w jego uzasadnieniu).Sąd pierwszej instancji w motywach swojego orzeczenia przedstawił przebieg postępowania, treść żądania zgłoszonego przez powoda i okoliczności faktyczne, którymi powód je uzasadniał, a nadto wyjaśnił, jakie fakty istotne dla rozstrzygnięcia zostały w sprawie wykazane, wskazał na środki dowodowe, które stały się podstawą dokonanych ustaleń oraz przedstawił własną ocenę prawną zgłoszonych roszczeń i przyczyny, które zadecydowały o oddaleniu wniosku dowodowego.

W uzasadnieniu wyroku wydanego, w wyniku rozpoznania apelacji od wyroku Sądu pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny władny był pominąć powtórzenie tych ustaleń i ocen Sądu Okręgowego, które uznał za prawidłowe po ich skontrolowaniu w toku instancji. Jednakże, jak najpełniej wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 22 maja 2013 r., III CSK 293/12 ( nie publ.) z odwołaniem się do uchwały siedmiu sędziów z dnia 24 maja 2012 r., III CZP 77/11 (OSNC 2012 r., nr 11 poz. 123), uzasadnienie wyroku - określane w art. 324 § 1 k.p.c. jako zasadnicze powody rozstrzygnięcia - powstaje już w czasie narady a ustne podanie motywów, sporządzenie uzasadnienia na piśmie oraz jego podpisanie są czynnościami podejmowanymi ex post, stanowiącymi powtórzenie uzasadnienia uzgodnionego i przyjętego wcześniej, przed wydaniem i ogłoszeniem wyroku.

Wskazał, że uzasadnienie orzeczenia, jako intelektualne i prawne podłoże decyzji sądowej, istnieje już w chwili jej podejmowania, a następnie - przez wygłoszenie i spisanie - podlega ujawnieniu i formalnoprawnej materializacji, stając się w ten sposób samoistnym aktem jurysdykcyjnym. W konkluzji podkreślił, że skoro uzasadnienie istnieje już w chwili wydawania orzeczenia i przez to stwarza możliwość wpływu jego wad na treść rozstrzygnięcia, kierowane przeciwko niemu zarzuty naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. mogą być podłożem skargi kasacyjnej.Trafnie zarzuca skarżący, że warstwa motywacyjna zaskarżonego wyroku dowodzi naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Całe pisemne uzasadnienie Sądu Apelacyjnego w zakresie od punktu pierwszego do punktu jedenastego zostało przepisane dosłownie, bez żadnych zmian z odpowiedzi na apelację powoda. Brak jest jakichkolwiek własnych rozważań Sądu poza końcowym stwierdzeniem, że pozwana nie wzruszyła ustaleń stanu faktycznego a tym samym nie wykazała naruszenia prawa materialnego, w tym nie wzruszyła domniemań prawnych wynikających z art. 527 § 3 oraz art. 529 k.c. Sąd konstruując uzasadnienie może oczywiście podzielać stanowisko jednej ze stron ale warstwa motywacyjna musi odpowiadać jego stanowisku i argumentom a nie stanowić wyłącznie dosłowne przedstawienie stanowiska strony.

Brak w uzasadnieniu jakiegokolwiek argumentu, który wyjaśnił by odstępstwo od zasady ustalenia pokrzywdzenia wierzyciela na chwilę orzekania i ustalenia na tę chwilę wartości nieruchomości będącej przedmiotem zaskarżonej czynności i stanu jej obciążenia (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2016 r., IV CSK 269/15, z dnia 20 lipca 2017 r., IV CSK 598/16, z dnia 11 września 2019 r., IV CSK 277/19 (nie publ.). Argument, że strony podały wartość, jaką przyjął Sąd, w dacie zniesienia współwłasności w 2010 r. podczas gdy orzeczenie ze skargi pauliańskiej zapadło w 2015 r., nie jest wystarczający, zwłaszcza, że przed Sądem pierwszej instancji pozwana wnosiła o powołanie biegłego.

Nie zostało również przeanalizowane jaki wpływ na rozstrzygnięcie powinien mieć fakt, że małżonkowie W. nabyli przedmiotową nieruchomość już po zniesieniu wspólnoty małżeńskiej w 2002 r. a zatem pozwana nabyła ½ część nieruchomości stanowiącą majątek odrębny dłużnika. Nie zostało także rozważone obciążenie nieruchomości na wniosek z 11 czerwca 2011 r. hipoteką umowną na kwotę 1 268 316 zł w stosunku do wartości udziału w nieruchomości, który stanowił przedmiot zaskarżonej czynności.Zasadność zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. sprawia, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala zweryfikować prawidłowości rozstrzygnięcia.Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39815 k.p.c. jw