Supreme Court dismisses appeal regarding good faith possessor's claim for necessary expenses before property delivery.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland dismissed the cassation appeal filed by good faith possessors against the appellate court's judgment. The appellate court held that claims for non-necessary expenses made by a good faith possessor are not enforceable until the property is delivered to the owner. The Supreme Court agreed, ruling that such claims depend on the owner's demand for delivery, which cannot be assessed before that event occurs.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 226 § 1 k.c.; Art. 3581 § 3 k.c.; A good faith possessor's claim for return of non-necessary expenses is contingent upon the owner's request for delivery of the property.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CSK 3/06
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 marca 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)
SSN Jan Górowski
SSN Marian Kocon (sprawozdawca)
Protokolant Bożena Kowalska
w sprawie z powództwa W.C. i Z.C.
przeciwko Syndykowi masy upadłości PTHW
o zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 22 marca 2006 r.,
skargi kasacyjnej powoda W.C.
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 10 czerwca 2005 r., sygn. akt [...],
uchyla
zaskarżony
wyrok
i
sprawę
przekazuje
Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 10 czerwca 2005 r. oddalił apelację
powodów W.C. i Z.C. od wyroku Sądu Okręgowego w K., którym ten Sąd oddalił
żądanie powodów zasądzenia na ich rzecz od syndyka masy upadłości PTHW
kwoty 30 393 zł z tytułu zwaloryzowanej ceny kupna bliżej określonej
nieruchomości (40 000 zł po denominacji) oraz kwoty powyżej 127 988 zł z tytułu
nakładów poczynionych na tę nieruchomość. Sąd stanął na stanowisku, że skoro
powodowie do chwili obecnej posiadają przedmiotową nieruchomość, to w zakresie
w jakim powództwo o zwrot nakładów nie zostało uznane przez stronę pozwaną,
nie podlegało ono uwzględnieniu. U podłoża tego stanowiska legł pogląd, że
roszczenie samoistnego posiadacza w dobrej wierze o zwrot nakładów staje się
wymagalne dopiero z chwilą wydania rzeczy.
Skarga kasacyjna powodów – oparta na obu podstawach z art. 3983 § 1
k.p.c. –zawiera zarzut naruszenia art. 316 w zw. z 225 k.p.c., art. 232 w zw. z 217
k.p.c., art. 479 k.p.c., a także art. 3581 § 3, 226 k.c., i zmierza do uchylenia
zaskarżonego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 226 § 1 k.c. samoistny posiadacz w dobrej wierze może
żądać zwrotu nakładów koniecznych o tyle, o ile nie mają pokrycia w korzyściach,
które uzyskał z rzeczy (art. 226 § 1 zd. 1 k.c.). Zwrotu innych nakładów niż
konieczne może żądać tylko o tyle, o ile zwiększają wartość rzeczy w chwili jej
wydania właścicielowi (art. 226 § 1 zd. 2 k.c.). Ustawodawca w art. 226 § 1 k.c.
dokonał rozróżnienia nakładów „koniecznych" oraz „innych", wiążąc z tym
odmienne przesłanki dla ewentualnego roszczenia o ich zwrot. Takie unormowanie
przesądza o zależności roszczenia o zwrot „innych” nakładów od wystąpienia przez
właściciela z żądaniem wydania rzeczy. Dopiero bowiem w chwili wydania tej
rzeczy właścicielowi można ocenić, czy i w ogóle istnieje i w jakim rozmiarze
obowiązek zwrotu dokonanych przez posiadacza nakładów, lecz - co należy
podkreślić - nie będących nakładami koniecznymi. Powyższe wyodrębnienie
nakładów koniecznych i innych oraz zróżnicowanie przesłanek ich zwrotu wyklucza
jednolite ich w tym względzie potraktowanie, jak to uczynił Sąd drugiej instancji.
Oznacza to, że roszczenie samoistnego posiadacza w dobrej wierze o zwrot
nakładów koniecznych powstaje w sytuacji określonej w art. 226 § 1 zd. 1 k.c.
i staje się wymagalne z momentem dokonania tych nakładów. Natomiast
roszczenie o zwrot „innych” nakładów powstaje i staje się wymagalne w chwili
wydania rzeczy właścicielowi, o ile występuje zwiększenie wartości rzeczy (art. 226
§ 1 zd. 2 k.c.).
Sąd drugiej instancji zatem z naruszeniem art. 226 § 1 zd. 1 k.c. przyjął
przedwczesność roszczenia o równowartość nakładów koniecznych, gdyż ta
dotyczy „innych” nakładów (art. 226 § 1 zd. 2 k.c.), a nie koniecznych. Z tej
przyczyny zaskarżony wyrok nie mógł się ostać.
W związku zaś z tym, że Sąd drugiej instancji zaniechał wyodrębnienia
poczynionych przez skarżących nakładów należy tu jedynie wskazać, że
powszechnie przyjmuje się, iż nakładami koniecznymi są wydatki, których celem
jest utrzymanie rzeczy w stanie zdatnym do normalnego korzystania, zgodnie
z przeznaczeniem. Mieszczą się tu wydatki na remonty i konserwację rzeczy,
dokonanie zasiewów, utrzymanie inwentarza, podatki oraz inne świadczenia
publiczne, a także ubezpieczenia rzeczy. Natomiast nakłady nieodpowiadające
temu celowi, a więc nakłady zmierzające do ulepszenia rzeczy („nakłady
użyteczne"), albo nadanie jej cech odpowiadających szczególnym upodobaniom
posiadacza („nakłady zbytkowne") stanowią rodzaj innych nakładów w rozumieniu
art. 226 k.c.
Należy też wskazać, że art. 226 § 1 k.c. przyznaje samoistnemu
posiadaczowi roszczenie o zwrot nakładów koniecznych, ale w ograniczonym
zakresie, bo tylko o tyle, o ile nie mają one pokrycia w korzyściach, które uzyskał
z rzeczy. Tak więc przy ustalaniu równowartości nakładów koniecznych,
ulegających na podstawie art. 226 § 1 k.c. zwrotowi na rzecz samoistnego
posiadacza w dobrej wierze, uwzględnia się korzyści które samoistny posiadacz
uzyskał także przez okres trwania dobrej wiary, a więc przez cały czas posiadania.
Bezzasadny natomiast okazał się zarzut naruszenia art. 358 1 § 3 k.c. Sąd
drugiej instancji w istocie przyjął, m. in., że stopień inflacji w latach
dziewięćdziesiątych, w szczególności po uiszczeniu przez skarżących pozostałej
połowy ceny, tj. po dniu 1 grudnia 1998 r., nie spełnia kryterium „istotnej zmiany
siły nabywczej pieniądza”. Ocena m. in. tej przesłanki waloryzacji pozostawiona
została
sędziowskiemu
zwaloryzowania
uznaniu.
Oznacza
to,
że
zarzut
zaniechania
świadczenia może być w postępowaniu kasacyjnym skuteczny
tylko wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza co najmniej
jedno z kryteriów określonych w art. 3581 § 3 k.c. Wyrażając przytoczone
stanowisko Sąd drugiej instancji tego nie uczynił. W ramach kontroli kasacyjnej nie
jest
zaś możliwe wkraczanie w sferę swobodnego uznania sędziowskiego
(por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 15 września 1999 r., III CKN 339/98,
OSNC 2000, nr 3, poz. 58, oraz z dnia 20 marca 2002 r., V CKN 940/00 niepubl.).
Bezzasadnie skarżący zarzucają naruszenie przez Sąd drugiej instancji art.
383 k.p.c. przez to, że uznał za spóźnione żądanie zwrotu kwoty przeznaczonej na
przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności. Za nieporozumienie
bowiem należy uznać twierdzenie skarżących, że żądanie zasądzenia tej kwoty
zgłosili przed Sądem pierwszej instancji w piśmie procesowym datowanym na dzień
24 kwietnia 2004 r. (k. 260, 260v). W piśmie tym znajduje się jedynie stwierdzenie,
że „ poza tym (opinia) nie uwzględnia kosztów poniesionych przez powodów na
przekształcenie prawa użytkowania wieczystego (...)”. Zgodnie zaś z art. 383 k.p.c.
w postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani
występować z nowymi roszczeniami. Jedynie w razie zmiany okoliczności można
żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu,
a w sprawach o świadczenie powtarzające się można nadto rozszerzyć żądanie
pozwu o świadczenia za dalsze okresy. Taka sytuacja w sprawie nie wystąpiła.
Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.