Supreme Court dismisses appeal, ruling cadastral data is declaratory and boundaries must follow legal possession status.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland dismissed the cassation appeal against a lower court's decision to re-delineate property boundaries based on cadastral records. The appellants argued that the lower court erred by ignoring their claim for boundaries based on peaceful possession, while the lower court had prioritized official land registry data. The court ruled that land registry entries are merely declaratory and cannot define property limits, requiring the lower court to re-evaluate boundaries according to the legal possession status on the date the relevant agricultural law took effect.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 153 k.c.; Art. 384 k.p.c. in conjunction with Art. 13 § 2 k.p.c.: Land registry data has only declaratory value and cannot determine property boundaries; delimitation must follow the legal possession status, and the principle of reformationis in peius applies to boundary disputes.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CSK 256/10
POSTANOWIENIE
Dnia 15 kwietnia 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
SSN Kazimierz Zawada
w sprawie z wniosku Powiatu K. – Zarządu Dróg Powiatu K.
przy uczestnictwie G. Z.-B. i Z. Z.
o rozgraniczenie nieruchomości,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 15 kwietnia 2011 r.,
skargi kasacyjnej uczestników
od postanowienia Sądu Okręgowego w K.
z dnia 18 marca 2010 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi
Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2007 r. Sąd Rejonowy w K. rozgraniczył
działkę oznaczoną numerem 884, stanowiącą własność uczestników postępowania,
z działką oznaczoną nr 763, stanowiącą własność wnioskodawcy, według granicy
katastralnej, to jest wzdłuż linii łączącej punkty nr 104G i 122p przez punkty 102p,
101, 107, 114,99 i 98 na mapie sporządzonej przez biegłego geodetę inż. J. H.
Podstawą tego rozgraniczenia było, w ocenie Sądu Rejonowego, przewidziane w
art.
k.c.
pierwsze
kryterium,
to
jest
stan
prawny
rozgraniczanych
nieruchomości.
Sąd Okręgowy w K., na skutek apelacji uczestników postępowania, którzy
domagali się rozgraniczenia według stanu spokojnego posiadanie, postanowieniem
z dnia 18 marca 2010 r. zmienił powyższe postanowienie na ich niekorzyść, i
dokonał rozgraniczenia według granicy ewidencyjnej, to jest wzdłuż linii koloru
zielonego łączącej punkty 101G i 104G przez punkty 27G,34G na planie
rozgraniczenia z dnia 9 sierpnia 2005 r. sporządzonym przez biegłego geodetę
inż. J. H. U podłoża tego rozstrzygnięcia legł pogląd, że nabycie prawa własności
nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu
własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) ma charakter pierwotny, i
skoro nastąpiło w granicach ewidencji gruntów, to granice te stanowią prawne
granice nieruchomości.
Skarga kasacyjna uczestników postępowania od postanowienia Sądu
Okręgowego – oparta na obu podstawach z art. 3983 k.p.c. – zawiera zarzut
naruszenia art. 153 k.c., a także art. 384 w zw. z 13 § 2 k.p.c., i zmierza do
uchylenia
tego
postanowienia
oraz
przekazania
sprawy
do
ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 153 k.c. wymaga przypomnienia,
że rozgraniczenie dotyczy praw własności do nieruchomości. Dla istnienia
i rozmiaru tych praw irrelewantne są dane w ewidencji gruntów. Oczywiście dane
w ewidencji gruntów powinny być prawdziwe, ponieważ są wykorzystywane do
wielu ważnych zadań, np. przy tworzeniu ksiąg wieczystych (części I o opisie
nieruchomości). Ustawodawca jednak uznał, że nie mogą mieć one waloru
konstytutywnego i w rezultacie przyznał im wyłącznie charakter deklaratywny.
Błędny jest pogląd, który legł u podłoża zaskarżonego postanowienia, że
skoro nabycie prawa własności nieruchomości na podstawie ustawy z dnia
26 października 1971 r. nastąpiło w granicach ewidencji gruntów, to granice te
stanowią prawne granice nieruchomości.
Nie ulega wątpliwości w doktrynie, tak jak w judykaturze, że nabycie
własności na podstawie ustawy z 26.10.1971 r. miało charakter „automatyczny”
(ex lege) oraz że akty nadania ziemi były wyłącznie deklaratywne. W konsekwencji
dochodziło do nabycia nieruchomości w takiej wielkości, w jakiej była posiadana na
dzień wejścia w życie ustawy (czyli na 4.11.1971 r.). Oznacza to, że gdy
rozgraniczenie ma nastąpić według stanu prawnego, to sąd nie jest związany w tym
zakresie deklaratywną treścią aktu własności ziemi.
Dodatkowo jedynie należy przypomnieć, że Sąd Najwyższy już w uchwale
z dnia 4 kwietnia 1975 r., III CZP 92/74 (OSNC 1976, nr 3, poz. 34) jednoznacznie
stwierdził, że uwłaszczenie na podstawie ustawy z 26.10.1971 r. następowało
ex lege, a decyzja administracyjna – akt nadania własności ziemi jest wyłącznie
deklaratoryjna. Wskazał, że dane z ewidencji gruntów nie mogą przesądzać
o ostatecznych granicach nabytej z mocy prawa nieruchomości rolnej. Podobne
stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 czerwca 1978 r., IV CR
268/78 (OSNCP 1979, nr 3 poz. 55) stwierdzając, że uwłaszczony nie nabywa
działki według jej rozmiarów określonych w ewidencji, lecz według stanu
posiadania, ponieważ skutek nabycia jest ex lege, a ewidencja ma jedynie
deklaratoryjny charakter. Sąd przeprowadzając rozgraniczenie na podstawie stanu
prawnego (art. 153 k.c.) powinien zatem wziąć pod uwagę (i ewentualnie
samodzielnie ustalić) stan posiadania z 4.11.1971 r. Tak też Sąd Najwyższy
w uchwale z dnia 11 maja 1995 r., III CZP 45/95 (OSNC 1995, nr 10, poz. 137),
w uzasadnieniu której przypomniał deklaratywną rolę wpisów danych w ewidencji
oraz prawo sądu w postępowaniu rozgraniczeniowym do ustalenia granic według
stanu prawnego (tj. w tym wypadku wynikającego z posiadania nieruchomości
rolnych 4.11.1971 r.), a nie wyłącznie danych z ewidencji. Z kolei w postanowieniu
z dnia 31. stycznia 2001 r. (III CKN 1037/98, nie publ.) Sąd Najwyższy uznał, że
w sprawie o rozgraniczenie art. 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r.
o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych
ustaw (jedn. tekst: Dz.U.2007, Nr 231, poz. 1700 ze zm.) nie stoi na przeszkodzie
ustalaniu przebiegu granicy według stanu odmiennego od wynikającego z aktów
własności ziemi.
Skoro Sąd Okręgowy wyszedł z odmiennych założeń, przeto zaskarżone
postanowienie już z tej przyczyny nie mogło się ostać.
Skarga kasacyjna jest uzasadniona również z uwagi na zarzut naruszenia
zakazu reformationis in peius (art. 384 w zw. z art.13 § 2 k.p.c.).
Okoliczność, że nieruchomości stanowiące własność różnych osób,
sąsiadują ze sobą, prowadzi łatwo do powstawania między ich właścicielami do
ostrych konfliktów, w tym także na tle przebiegu granic między gruntami. Sprawy
graniczne należą, jak uczy doświadczenie, do tej kategorii spraw, w których
zainteresowani, choć może chodzić o drobne kawałki gruntu, angażują się mocno
emocjonalnie, podchodząc też do tych spraw bardzo ambicjonalnie. Postępowania
sądowe w tych sprawach układa się tak, iż wykazuje taką samą sprzeczność
interesów między właścicielami sąsiednich gruntów oraz wzajemne przeciwstawne
uzależnienie ich „korzyści” i „niekorzyści”, jak w normalnym sporze rozstrzyganym
w procesie. Stąd, wbrew odmiennemu poglądowi Sądu Okręgowego, w sprawach
o rozgraniczenie zakaz reformationis in peius znajduje zastosowania.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu.
md