Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 239/08 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses appeal; notary court lacks jurisdiction to verify retroactive waiver validity under threat rules.

Numero d'incarto III CSK 239/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by a property seller against a land registry entry. The seller argued that a retroactive waiver of the sale's legal effects, based on a threat, should have prevented the transfer of ownership. The court held that the notary court lacks jurisdiction to verify the factual prerequisites for a threat under civil code provisions. Consequently, the entry remains valid as the notary court cannot conduct evidentiary proceedings to assess such complex factual issues.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 6298 § 2 k.p.c.; Art. 87 k.c.; The notary court is not authorized to verify the factual prerequisites for a threat under the Civil Code when assessing the validity of a retroactive waiver of legal effects in land registry proceedings.

Parole chiave

Generato dall'IA
notary court jurisdiction retroactive waiver of effects threat in civil law land registry entry evidentiary proceedings limitation property transfer validity cassation appeal dismissal

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 6298 § 2 k.p.c.
wieczystoksięgowym, przewidziany w art. 6298 § 2 k.p.c., Sąd drugiej instancji
Art. 87 k.c.
z punktu widzenia spełnienia przesłanek groźby, przewidzianej w art. 87 k.c.
Art. 88 k.c.
wcześniej oświadczenia woli obejmującego zbycie nieruchomości (art. 88 k.c.)
Art. 398 § 14 k.p.c.
uczestniczki postępowania jako nieuzasadnioną (art. 39814 k.p.c.).
art. 6298 § 2 k.p.c
wieczystoksięgowym, przewidziany w art. 6298 § 2 k.p.c., Sąd drugiej instancji
art. 87 k.c
z punktu widzenia spełnienia przesłanek groźby, przewidzianej w art. 87 k.c.
art. 6288 § 2 k.p.c
naruszenia art. 6288 § 2 k.p.c.
art. 6268 § 2 k.p.c
Zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c., rozpoznając wniosek o wpis prawa własności,
art. 6266 § 2 k.p.c
Przepis art. 6266 § 2 k.p.c.
art. 88 k.c
wcześniej oświadczenia woli obejmującego zbycie nieruchomości (art. 88 k.c.)

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 239/08

POSTANOWIENIE

Dnia 16 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z wniosku D.S-S. i Michała S.

przy uczestnictwie R.R.

o wpis prawa własności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej uczestniczki od postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 16 listopada 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy uchylił wpis prawa

własności nieruchomości i oddalił wniosek o wpis. Wpis prawa własności dokonany

został przez referendarza na wniosek wnioskodawców (D.S – S. i M. S.) na

podstawie umowy sprzedaży nieruchomości z dnia 20 stycznia 2006 r.

Postanowienie Sądu Rejonowego zapadło w wyniku wniesienia skargi przez

uczestniczkę

postępowania

na

orzeczenie

referendarza.

W

skardze

tej

uczestniczka podniosła, że w dniu 23 stycznia 2006 r. złożyła oświadczenie

o uchyleniu się od skutków prawnych umowy sprzedaży nieruchomości z dnia

20 stycznia 2006 r., co spowodowało ustanie z mocą wsteczną materialnoprawnych skutków tej umowy. W aktach księgi wieczystej znajduje się ponadto

wniosek uczestniczki z dnia 24 stycznia 2006 r. o wpis w księdze wieczystej „nr [...]

ostrzeżenia oraz nie ujawniania w księdze wieczystej kupującego, jako nowego

właściciela zgodnie z załącznikami”. Uznając skargę za trafną, Sąd Rejonowy

uznał, że badanie zasadności i podstaw uchylenia się od skutków oświadczenia

woli wykracza poza kognicję sądu wieczystoksięgowego. Referendarz sądowy, w

chwili dokonywania zaskarżonego wpisu, nie wiedział i nie mógł wiedzieć o złożeniu

przez skarżącą oświadczenia kształtującego uczestniczki postępowania. Sąd

wieczystoksięgowy bada także materialno-prawną skuteczność czynności prawnej i

musi wziąć pod uwagę, iż takie oświadczenie zostało złożone. Gdyby sąd cywilny

rozstrzygnął o niezasadności uchylenia się od skutków prawnych złożonego

oświadczenia woli, to sąd wieczystoksięgowy mógłby dokonać żądanego wpisu

tylko na podstawie umowy sprzedaży i prawomocnego rozstrzygnięcia Sądu.

Apelacja wnioskodawców (nabywców nieruchomości) została uwzględniona

i Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że utrzymał

w mocy wpis prawa własności z dnia 24 stycznia 2006 r., dokonany na podstawie

orzeczenia referendarza. Analizując zakres kognicji Sądu w postępowaniu

wieczystoksięgowym, przewidziany w art. 6298 § 2 k.p.c., Sąd drugiej instancji

stwierdził, że Sąd taki nie jest uprawniony do weryfikowania skuteczności

oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych dokonanej czynności prawnej

z punktu widzenia spełnienia przesłanek groźby, przewidzianej w art. 87 k.c.

W odniesieniu

do

umowy

o

skutku

zobowiązująco

–

rozporządzającym

oświadczenie kształtujące sprzedającego wywołuje jedynie skutek obligacyjny i nie

powoduje automatycznego przejścia prawa własności nieruchomości z powrotem

na zbywcę.

W skardze kasacyjnej uczestniczki postępowania R.R. podniesiono zarzut

naruszenia art. 6288 § 2 k.p.c. W ocenie skarżącej, Sąd Okręgowy bezpodstawnie

przyjął brak uprawnienia sądu wieczystoksięgowego przy rozpoznaniu wniosku o

wpis prawa własności do badania prawnej skuteczności oświadczenia zbywcy o

uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli (wyrażonego pod wpływem

groźby), jeżeli takie oświadczenie zostało złożone w sądzie wieczystoksięgowym

przed rozpoznaniem wniosku nabywców (kupujących) o wpis prawa własności na

ich rzecz i mimo istniejącej w księdze wieczystej wzmianki o złożeniu takiego

oświadczenia

przez

zbywcę.

Skarżąca

wnosiła

o

zmianę

zaskarżonego

postanowienia i oddalenia apelacji wnioskodawców, ewentualnie – o uchylenie tego

postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6268 § 2 k.p.c., rozpoznając wniosek o wpis prawa własności,

sąd wieczystoksięgowy bada jedynie treść i formę wniosków dołączonych do

wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Przepis ten jest odpowiednikiem

dawnego art. 46 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

(Dz.U. Nr 19, poz. 147 ze zm.) i wyznacza możliwy zakres kognicji sądu

w postępowaniu wieczystoksięgowym. Chodzi tu o kognicję znacznie zawężoną,

ograniczoną jedynie do badania tych elementów, które zostały wyraźnie

wymienione w art. 6268 § 2 k.p.c., tj. treści samego wniosku, formy dołączonych do

wniosku dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Tak zawężony zakres kognicji

Sądu wieczystoksięgowego wynika z celu tego postępowania w postaci

prawidłowego ustalenia prawno-rzeczowego stanu nieruchomości oznaczonej

w księdze wieczystej. Przepis art. 6266 § 2 k.p.c. określa także zakres kognicji

sądu drugiej instancji rozpatrującego apelację (por. np. postanowienia Sądu

najwyższego: z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CKN 354/00, OSN 201, z. 12, poz. 183;

postanowienie z dnia 6 października 2006 r., V CSK 214/06, nieopubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego istotnie ukształtował się już pogląd,

zgodnie z którym sąd wieczystoksięgowy powinien badać czynność prawną

materialną stanowiącą podstawę wpisu do księgi wieczystej nie tylko pod względem

formalnym, ale także z punktu widzenia jej skuteczności materialnej (por. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2003 r., II CKN 1237/00,

nieopubl. i powołane tam inne orzeczenia). Reguła ta odnosi się także do

dołączonych do wniosku innych dokumentów (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r., III CK 446/04, nieopubl.). Ocena istnienia

podstawy do dokonania wpisu obejmować powinna zawsze dwie płaszczyzny,

płaszczyznę

formalną,

dotyczącą

samego

dokumentu

(czynności

prawnej

materialnej), mających stanowić podstawę wpisu, i płaszczyznę materialną,

obejmującą samo prawo (prawo własności), które ma być ujawnione w księdze

wieczystej (zob. np. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

21 kwietnia 2005 r., III CK 446/04, nieopubl.; postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CKN 372/00).

Kwestionowany przez skarżącą wpis prawa własności wnioskodawców

został dokonany niewątpliwie przy uwzględnieniu obu wspomnianych płaszczyzn

badania wniosku o wpis. Przedstawione przez wnioskodawców dokumenty,

zwłaszcza akt notarialny z dnia 20 stycznia 2006 r., mogły stanowić wystarczającą

– formalnie i materialnie – podstawę ujawnienia wnioskodawców jako nabywców

(właścicieli) nieruchomości. Skarżąca istotnie kilka dni po zawarciu umowy

sprzedaży złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego

wcześniej oświadczenia woli obejmującego zbycie nieruchomości (art. 88 k.c.)

i powołała się na wadę własnego oświadczenia woli w postaci groźby (art. 87 k.c.).

Niezależnie od tego, jakie konsekwencje prawne wywierałoby takie oświadczenie

sprzedającej w odniesieniu do dokonanej umowy sprzedaży z dnia 20 stycznia

2006 r., należało stwierdzić, że Sąd Okręgowy trafnie przyjął, że sąd

wieczystoksięgowy w świetle art. 6288 § 2 k.p.c. nie jest uprawniony do badania

tego,

czy

nastąpiły

wszystkie

niezbędne

przesłanki

wystąpienia

groźby

w rozumieniu art. 87 k.c. Przed sądem wieczystoksięgowym nie mogłoby bowiem

toczyć się postępowania dowodowe, które miałoby wykazać istnienie takich

przesłanek. Kognicja sądu wieczystoksięgowego wyłącza możliwość prowadzenia

postępowania dowodowego i dokonywania na jego podstawie ustaleń faktycznych

(por. np. postanowienie Sądu najwyższego z dnia 21 czerwca 2006 r. I CSK

115/06, nieopubl.). Oznacza to niemożność weryfikowania w postępowaniu przed

tym sądem skuteczności prawnej oświadczenie woli skarżącej złożonego na

podstawie art. 88 k.c. w zw. z art. 87 k.c. Nie ma przy tym znaczenia to, że

oświadczenie na podstawie art. 88 k.c. zostało złożone jeszcze przed dokonaniem

wpisu prawa własności nabywców nieruchomości i dotarło do tych nabywców.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną

uczestniczki postępowania jako nieuzasadnioną (art. 39814 k.p.c.).