Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 231/11 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal ruling for violating binding force of prior judgment on property rights transfer.

Numero d'incarto III CSK 231/11
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's judgment for failing to recognize the binding force of a prior final decision regarding property rights. The plaintiff sought damages after the defendant refused to transfer ownership of a cooperative housing unit, relying on a previous judgment that had already established her proprietary rights. The court ruled that the lower appellate court erred by ignoring the res judicata effect of the earlier ruling, which mandated the transfer of title, thereby necessitating a new decision on the damages claim.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 365 § 1 k.p.c.; Art. 398 § 3 pkt 2 k.p.c.; A prior final judgment establishing proprietary rights creates a binding legal situation that subsequent courts must respect, and failure to acknowledge its binding force constitutes a ground for cassation.

Parole chiave

Generato dall'IA
res judicata binding force of judgment property rights transfer cooperative housing cassation procedure

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 365 § 1 k.p.c.
art. 365 § 1 k.p.c. poprzez błędną
Art. 398 § 3 pkt 2 k.p.c.
uzasadnia podstawę kasacyjną określoną art. 398 3 § 1 pkt 2 k.p.c.
Art. 386 § 6 k.p.c.
(art. 386 § 6 k.p.c.). Związanie wytycznymi nie dotyczy jednak Sądu Najwyższego
Art. 108 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono w oparciu o art. 108 § 2
Art. 391 § 1 k.p.c.
39821 i art. 391 § 1 k.p.c.
art. 471 k.c
podstawę stanowi art. 471 k.c., a szkoda powódki wyraża się wartością
art. 365 § 1 k.p.c
zarzucie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 365 § 1 k.p.c. poprzez błędną
art. 64 k.c
ekspektatywę podczas gdy, zgodnie z treścią art. 64 k.c., prawomocne orzeczenie
art. 61 § 1 k.c
mogła zapoznać się z jego treścią (art. 61 § 1 k.c.), spowodowało powstanie
art. 386 § 6 k.p.c
(art. 386 § 6 k.p.c.). Związanie wytycznymi nie dotyczy jednak Sądu Najwyższego

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 32/66
III CZP 32/66, OSNC 1968, nr 12,
III CSK 37/06
Supreme Court dismisses appeal; Article 125 Civil Code does not apply to judgments creating binding obligations under Civil Procedure Code.
II CKN 1035/00
Najwyższego z dnia 5 września 2002 r. II CKN 1035/00). Oznacza to, że powódce
I CKN 595/97
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1998 r., I CKN 595/97, OSNC
III CZP 45/96
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1996 r., III CZP 45/96, OSP 1996
I ACa 1624/06
akt I ACa 1624/06, i przyjęcie, że orzeczenie to potwierdza istnienie
I CSK 63/07
Supreme Court dismisses appeal regarding inheritance of co-op conversion right due to lack of explicit will in brother's letter.
III CZP 33/06
Right to convert cooperative tenancy to ownership claim is inheritable unless close relatives exercise specific rights.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 231/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. S.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "K." w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 30 marca 2012 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 marca 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka Z. S. ostatecznie sprecyzowanym żądaniem pozwu wniosła o

nakazanie pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej „K." w K. wydania lokalu przy ulicy

W. […] w K. lub ustanowienia odrębnego prawa własności innego, podobnego

lokalu, ewentualnie zapłaty kwoty 264.094,48 zł z ustawowymi odsetkami tytułem

odszkodowania odpowiadającego wartości wskazanego lokalu.

Sąd Okręgowy wyrokiem z 21 października 2008 r. oddalił powództwo w

całości. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 stycznia 2009 r. oddalił apelację

powódki w części zaskarżającej orzeczenie dotyczące wydania wskazanego lokalu

lub ustanowienia odrębnego prawa własności innego lokalu, uchylił wyrok w części

dotyczącej żądania zapłaty przekazując w tym zakresie sprawę Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

W trakcie ponownego rozpoznawania sprawy powódka rozszerzyła żądanie

dochodząc dodatkowo zasądzenia kwoty 5.000 zł tytułem odszkodowania,

obejmującego koszty poniesione przez nią w związku z innymi postępowaniami

sądowymi przeciwko Spółdzielni.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 30 września 2010 r. zasądził od Spółdzielni

Mieszkaniowej „K." w K. na rzecz Z. S. kwotę 48.246 zł z ustawowymi odsetkami od

dnia 14 maja 2008 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 2 marca 2011 r. oddalił apelację powódki,

zaskarżającą orzeczenie w części dotyczącej oddalenia powództwa o zapłatę

dalszej kwoty 215.848,49 zł tytułem odszkodowania obejmującego wartość lokalu.

Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia była bezsporna. Siostra powódki G. S.,

której przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego przy

ulicy W. […] w K., znajdującego się w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej „K.",

złożyła w grudniu 1997 r. wniosek o przekształcenie prawa do lokalu na

własnościowe, a w dniu 13 lutego 1998 r. oświadczenie o treści wymaganej przez

Spółdzielnię. Zarząd Spółdzielni uchwałą z dnia 19 marca 1998 r. wyraził zgodę na

przekształcenie prawa do lokalu. G. S. zmarła 27 maja 1998 r. Następcy prawni z

tytułu dziedziczenia - powódka Z. S. i K. S. wobec odmowy przekształcenia prawa

na ich rzecz w dniu 9 sierpnia 2002r. wnieśli pozew o przyjęcie w poczet członków

Spółdzielni i przeniesienie prawa własności przedmiotowego lokalu mieszkalnego.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 18 listopada 2003 r., sygn. akt I C 1802/02, oddalił

powództwo stwierdzając, że G. S. przysługiwało jedynie niezbywalne i nie

podlegające dziedziczeniu lokatorskie spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego,

które wygasło w dacie śmierci. W postępowaniu ze skargi o wznowienie

postępowania Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt I ACa

1624/06,

zobowiązał

Spółdzielnię

Mieszkaniową

„K."

w

K. do

złożenia

oświadczenia woli o przyjęciu Z. S. w poczet członków i o ustanowieniu na jej rzecz

spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu położonego w K. przy ul. W.[…].

Wcześniej, tj. w dniu 6 marca 2002 r. Spółdzielnia wniosła pozew o eksmisję Z. S.

i jej

bratanicy

małoletniej

K. zajmujących

S.,

wskazany

lokal.

Wyrok uwzględniający powództwo, który zapadł w dniu 17 listopada 2004 r. sygn.

akt I C 1520/04, został wykonany w dniu 26 października 2005 r. w postępowaniu

egzekucyjnym. Spółdzielnia, po przeprowadzeniu przetargu, ustanowiła w dniu

16 grudnia

2005

r.

na

rzecz

J.

S. spółdzielcze

własnościowe

prawo

do przedmiotowego lokalu, uzyskując tytułem wkładu mieszkaniowego kwotę

126.600 zł.

Sąd Apelacyjny w wyroku kasatoryjnym z dnia 27 stycznia 2009 r. stwierdził,

że

powódce

przysługiwało

roszczenie

o

przekształcenie

spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu, uzyskane w wyniku spadkobrania, a wyrok

nakazujący złożenie oświadczenia woli jedynie je potwierdził i zrealizował.

Uznał że, wobec ustanowienia prawa do lokalu na rzecz osoby trzeciej, powstała

niemożność świadczenia, skutkująca roszczeniem odszkodowawczym, którego

podstawę stanowi art. 471 k.c., a szkoda powódki wyraża się wartością

ekspektatywy roszczenia o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do

lokalu, a nie jego wartością rynkową. Sąd Okręgowy ponownie rozpoznając sprawę

przyjął, w oparciu o opinię biegłego, że wartość rynkowa spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu nr 12 przy ul. W.[…], według stanu

w październiku 2005 r. i wyceny w listopadzie 2009 r., wynosi 166.710 zł,

a wartość ekspektatywy roszczenia o ustanowienie takiego prawa odpowiada

stosunkowi wartości uiszczonego wkładu do wartości rynkowej lokalu, tj. kwocie

48.246 zł. Współczynnik ten (28,93%) ustalono jako procentowy udział pierwotnego

wkładu, tj. sumy pierwszej wpłaty członka Spółdzielni i wartości spłaconego przez

niego kredytu, zaciągniętego przez Spółdzielnię na budowę lokalu, w wartości

pierwotnej lokalu, przyjętej jako wysokość wkładu mieszkaniowego ustalonego przy

oddaniu budynku do użytku. Sąd stwierdził, że na rynku nieruchomości nie

odnotowano sprzedaży ekspektatyw spółdzielczego własnościowego prawa do

lokalu, a powódka i jej poprzedniczka prawna nie uzupełniły wkładu budowlanego.

Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowy sposób oszacowania szkody i ustalenie jej

wysokości. Wskazał, że wartość ekspektatywy odnosi się do wartości rynkowej

przedmiotowego lokalu, ale nie musi być z nią tożsama. Podkreślił, że powódce

przysługiwało jedynie roszczenie do Spółdzielni o przekształcenie lokatorskiego

spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, gdyż do jego ustanowienia nie

doszło, ponadto nie uzupełniła ona wkładu budowlanego, który wiązał się z tym

prawem, ani nie wykazała, że jedyną przeszkodą w jego wniesieniu były

działania pozwanej.

Powódka Z. S. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, opartą na

zarzucie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 365 § 1 k.p.c. poprzez błędną

ocenę zakresu prawomocności wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 5 stycznia 2007

r., sygn. akt I ACa 1624/06, i przyjęcie, że orzeczenie to potwierdza istnienie

roszczenia o ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu i

ekspektatywę podczas gdy, zgodnie z treścią art. 64 k.c., prawomocne orzeczenie

sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia oświadczenia woli zastępuje to

oświadczenie. Niewykonanie powyższego wyroku wyrządziło szkodę, której

wyrównania dochodziła powódka w obecnym procesie. W konkluzji wniosła o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Ocena zasadności wskazanej podstawy wymaga w pierwszej kolejności

odniesienia się do konstrukcji prawnych i charakteru prawomocnego wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt I A Ca 1624/06, zobowiązującego

Spółdzielnię Mieszkaniową „K." w K. do złożenia oświadczenia woli o przyjęciu Z.

S. w poczet członków i o ustanowieniu na jej rzecz spółdzielczego własnościowego

prawa do lokalu położonego w K. przy ul. W.[…].

Wniosek poprzedniczki prawnej powódki o dokonanie przekształcenia

przysługującego jej spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego na własnościowe

prawo do lokalu został złożony w okresie obowiązywania art. 219 § 1 ustawy

z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

7 lipca 1994 r. o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. Nr 90, poz. 419). Wniosek ten miał charakter wiążący w tym

znaczeniu, że pisemne oświadczenie woli członka spółdzielni, zawierające żądanie

przekształcenia prawa do lokalu, po jego dojściu do spółdzielni w taki sposób, aby

mogła zapoznać się z jego treścią (art. 61 § 1 k.c.), spowodowało powstanie

nowego stosunku prawnego, łączącego spółdzielnię z członkiem (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 18 maja 2007 r., I CSK 63/07, nie publ.). Z tego stosunku

zaś wynikało prawo podmiotowe w postaci roszczenia o przekształcenie prawa,

będące jednocześnie ekspektatywą spółdzielczego własnościowego prawa do

lokalu mieszkalnego. Roszczenie powyższe podlegało dziedziczeniu, jeżeli nie

było osób uprawnionych na podstawie art. 221 § 1 prawa spółdzielczego, z tą

różnicą że - wobec wygaśnięcia nie podlegającego dziedziczeniu spółdzielczego

lokatorskiego prawa do lokalu - nie było możliwe dochodzenie przekształcenia

(zmiany treści dotychczasowego prawa) tylko ustanowienia nowego prawa

do lokalu (por. uchwała Sądu Najwyższego (7) z dnia 13 lipca 2006 r. III CZP 33/06,

OSNC 2007, nr 1, poz. 1). Roszczenie Z. S., oparte na art. 219 § 1 prawa

spółdzielczego, zostało zrealizowane na skutek uwzględnienia jej powództwa

w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 5

stycznia 2007 r., sygn. akt I A Ca 1624/06.

Orzeczenie to wywołało skutek zarówno materialno-prawny jak i formalno-prawny.

Pierwszy polega na wygaśnięciu, na skutek umorzenia, dotychczasowego stosunku

zobowiązaniowego i oznaczeniu nowej normy indywidualno-konkretnej. Norma ta

ma moc wiążącą i w sposób trwały reguluje sporny między stronami stosunek

prawny (res iudicata ius facit inter partes). Istotny jest w omawianym wypadku

charakter konstytutywny prawo-kształtujący, a nie deklaratywny, zapadłego wyroku

i jego skutek wsteczny (ex tunc). Wydanie takiego rozstrzygnięcia jest możliwe w

stwierdzeniu obowiązku złożenia oświadczenia woli (art. 64 k.c.). Orzeczenie Sądu

Apelacyjnego uwzględniające w całości żądanie pozwu, które zawierało pośrednio

oświadczenie woli powódki, o treści nakazującej pozwanej Spółdzielni złożenie

oświadczenia woli oznaczonej treści stanowiącego dalszą część składową umowy,

zastąpiło nie tylko to oświadczenie ale, tworząc w zakresie niezbędnych elementów

umowy konsens, zastąpiło ją także (por. uchwała (7), mająca moc zasady prawnej,

Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 1967 r. III CZP 32/66, OSNC 1968, nr 12,

poz. 199, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006 r., III CSK

37/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 29). Wyrok Sądu zastępuje również formę

szczególną wymaganą dla danego oświadczenia woli (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 5 września 2002 r. II CKN 1035/00). Oznacza to, że powódce

przysługiwała nie ekspektatywa, a spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

położonego w K. przy ul. W.[…]. Udzielona prawomocnym orzeczeniem Sądu

prawna ochrona określonego nim stosunku prawnego jest niewzruszalna, a wyrok

ten wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale również inne sądy (art. 365 § 1

k.p.c.). Związanie treścią wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 5 stycznia 2007r., sygn.

akt I A Ca 1624/06 powoduje, że powinien być on respektowany także w obecnym

postępowaniu, w którym powódka realizuje roszczenie odszkodowawcze.

Naruszenie art. 365 § 1 k.p.c., wobec przyjęcia przez sąd odwoławczy braku

mocy wiążącej wskazanego orzeczenia, miało istotny wpływ na wynik sprawy, stąd

uzasadnia podstawę kasacyjną określoną art. 398 3 § 1 pkt 2 k.p.c. w stopniu

skutkującym koniecznością wydania orzeczenia kasatoryjnego. Na uchybienie

powyższe zapewne miały wpływ nieprawidłowe oceny prawne i wskazania co do

dalszego postępowania, zawarte w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 27 stycznia 2009 r., którymi Sądy obu instancji były związane

(art. 386 § 6 k.p.c.). Związanie wytycznymi nie dotyczy jednak Sądu Najwyższego

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1998 r., I CKN 595/97, OSNC

1998, nr 12, poz. 211). Uzupełniająco jedynie wskazać należy, że kwestia nie

uzupełnienia wkładu budowlanego przez powódkę i jej poprzedniczkę prawną ma

charakter wtórny względem powstałego własnościowego prawa do lokalu, gdyż

mogła być przedmiotem dalszych rozliczeń i samodzielnego powództwa o zapłatę

(por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1996 r., III CZP 45/96, OSP 1996

r., nr 10, poz. 179). Niemniej fakt nie uiszczenia ekwiwalentnego wkładu

budowlanego w pełnej wysokości powinien być uwzględniony przy szacowaniu

szkody powódki, wynikającej z następczej niemożliwości uzyskania przez nią

świadczenia na skutek przeszkody prawnej, spowodowanej ustanowieniem przez

pozwaną tożsamego ograniczonego prawa rzeczowego na rzecz osoby trzeciej.

O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono w oparciu o art. 108 § 2

w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c.