Court held that exceeding a specific service limit does not justify denying payment if total value stays within the contract cap.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court overturned the appellate court's dismissal of the hospital's claim against the National Health Fund. The hospital argued that while it exceeded the limit for certain departments, the total value of all services remained within the agreed maximum. The court ruled that the specific service limit cannot be used to deny payment for over-limit services as long as the overall financial obligation does not breach the contract's total cap.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 53 ust. 4 pkt 1 ustawy o p.u.z.; Art. 53 ust. 4 pkt 4 ustawy o p.u.z.; The specific service limit in a healthcare agreement does not justify refusal of payment for services exceeding that limit, provided the total value of all services does not surpass the maximum contractual obligation.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CSK 141/06
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 października 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Barbara Myszka (przewodniczący)
SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
SSN Irena Gromska-Szuster
Protokolant Bożena Nowicka
w sprawie z powództwa Specjalistycznego Szpitala w T.
przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia
o zapłatę,
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 13 października 2006 r.,
na rozprawie
skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt [...],
1. Uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację pozwanego od
wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 14 grudnia 2004 r;
2. Zasądza od pozwanego na rzecz powoda 4 500 (cztery
tysiące pięćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania
apelacyjnego i kasacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo Specjalistycznego Szpitala w T., w
zakresie w którym domagał się on zasądzenia od Narodowego Funduszu Zdrowia
(NFZ) kwoty 172.565 zł z odsetkami od dnia 31 marca 2004 r. w związku z
wykonaniem świadczeń zdrowotnych na rzecz ubezpieczonych w zakresie
lecznictwa zamkniętego. Zasadnicze elementy stanu faktycznego przedstawiały się
następująco.
Strony łączyła umowa z dnia 29 grudnia 1999 r. o udzielanie świadczeń
zdrowotnych na rzecz ubezpieczonych. Wartość, ilość oraz rodzaje świadczeń
ustalone zostały na rok 2003 na podstawie aneksu z dnia 19 grudnia 2002 r. oraz
w załączniku do umowy. W ujęciu wartościowym Szpital wykonał mniej świadczeń,
niż ustalono to w umowie (o kwotę 267.050 zł, na oddziałach kardiologicznym
i wewnętrznym). Przekroczony został natomiast limit świadczeń na innych
oddziałach (ginekologiczno-położniczym, dziecięcym i obserwacyjno-zakazanym
o kwotę 172.565 zł, dochodzoną pozwem). Wszystkie świadczenia ponadlimitowe
wykonane zostały w ilościach, w których Szpital nie mógł odmówić ich udzielenia,
przy czym wartość tych świadczeń nie przekraczała ogólnej sumy ustalonej przez
strony w zakresie ogółu świadczeń zdrowotnych na rok 2003. NFZ odmówił zapłaty
za świadczenia wykonane ponad limit, powołał się na treść wiążącej strony umowy i
podnosił, że umowa ta została całkowicie wykonana przez pozwany Fundusz.
W ocenie Sądu Okręgowego, powództwo okazało się uzasadnione,
ponieważ wartość wykonanych, tzw. ponadlimitowych świadczeń, nie przekroczyła
ogólnej puli ustalonej w umowie stron na rok 2003. Odmawiając zapłaty za
świadczenia ponadlimitowe, pozwany nie dochował kontraktowego obowiązku
współdziałania w zakresie wykonywania zobowiązania umownego.
Apelacja strony pozwanej została uwzględniona i Sąd Apelacyjny zmienił
zaskarżony wyrok, oddalając powództwo. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu
pierwszej instancji. Strony były związane umową i związanie to dotyczy wszystkich
uzgodnionych, przewidzianych w umowie świadczeń medycznych (pod względem
ilości, rodzajów i ich wartości). Umowy ze świadczeniodawcami były zawierane
w końcu roku poprzedzającego okres wykonywania umowy, ilość i rodzaje
świadczeń określono na podstawie pewnej prognozy, która z natury rzeczy nie
odzwierciedlała zakresu zobowiązań Szpitala wykonującego świadczenia. Dlatego
strony umowy przewidywały możliwość zmiany umowy w drodze negocjacji,
modyfikujących pierwotne ustalenia, co do zakresu zobowiązań, w szczególności
tych, które obciążały NFZ. Zmiany te jednak mogły nastąpić tylko przy spełnianiu
szczegółowo
określonych
Nie przewidywały
one
warunków
możliwości
przewidzianych
korekty
umowy,
w
w
§
następstwie
umowy.
której
dochodziłoby do przeniesienia funduszy z jednej pozycji na inną, tj. z pozycji
dotyczącej świadczeń nie wykonanych w uzgodnionej ilości na inną, obejmującą
tzw. nadwykonania w zakresie innej kategorii świadczeń. W rezultacie Sąd
Apelacyjny, powołując się na orzeczenia Sądu Najwyższego, przyjął, że
świadczenia medyczne wykonane ponad ilość wskazaną w umowie, mieszczące
się pod względem wartościowym w ogólnej kwocie ustalonej w umowie i nie
wykraczające poza górną granicę zobowiązania NFZ, należy traktować jako tzw.
świadczenia ponadlimitowe.
W skardze kasacyjnej powoda podniesiono zarzut naruszenia art. 65 k.c.,
art. 354 § 2 i art. 355 k.c., art. 53 ust. 4 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu
zdrowotnym (Dz.U. z 1997 r., nr 28, poz. 153 ze zm. cyt. dalej jako ustawa o p.u.z.
oraz art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu
w NFZ, Dz. U. z 2003 r., nr 45, poz. 391 ze zm.) oraz § 15 umowy stron z dnia
29 grudnia 1999 r. o udzielenie świadczeń zdrowotnych. Skarżący domagał się
uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej
instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie - uchylenia zaskarżonego
wyroku w całości i orzeczenia co do istoty sprawy stosownie do art. 398 16 k.p.c.
Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, Prokurator Generalny
wyraził w piśmie z dnia 25 lipca 2006 r. stanowisko, w którym skargę kasacyjną
uznał za uzasadnioną.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Oba sądy ustaliły, że wszystkie wskazane przez powoda świadczenia
ponad limit, dokonane na kilku oddziałach w systemie lecznictwa zamkniętego,
podjęte zostały w okolicznościach, w których Szpital nie mógł odmówić ich
udzielenia. Nie były to jednak świadczenia, których dokonanie podyktowane byłoby
potrzebą ratowania życia lub zdrowia ubezpieczonych, tj. w warunkach określonych
w art. 7ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, Dz. U.
Nr 91, poz. 408, ze zm.) i art. 30 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie
lekarza i lekarza dentysty (j.t. Dz. U. z 2002 r., Nr 21, poz. 204, ze zm.). Zgodnie
z
ukształtowanym już orzecznictwem Sądu Najwyższego, we wskazanych
sytuacjach wspomniane przepisy nakładają na lekarzy i zakłady opieki zdrowotnej
bezwzględny obowiązek udzielenia pomocy medycznej (por. np. ostatnio
uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r., III CSK 63/05,
niepubl.).
Wprawdzie z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika to, że zgłoszona
w pozwie kwota 172 565 zł obejmuje szkodę wyrządzoną powodowi przez
pozwanego „w wyniku zawinionego działania pozwanego” (s. 9 skargi), to jednak
wskazane podstawy skargi kasacyjnej i sposób ich motywacji prawnej świadczyć
może o tym, iż powodowy szpital popiera w istocie roszczenie o wykonanie umowy
o udzielenie świadczeń zdrowotnych z dnia 29 grudnia 1999 r. z późniejszymi jej
modyfikacjami. Tak też oba orzekające Sądy kwalifikowały zgłoszone roszczenie
powoda.
2. W orzecznictwie Sądu Najwyższego w zasadzie konsekwentnie
przypisuje się brak podstaw do obrony stanowiska, zgodnie z którym samo
medyczne uzasadnienie dla wykonywania świadczeń medycznych tworzy wprost
dla NFZ (organizatora opieki zdrowotnej) obowiązek zapłaty świadczeniodawcy
ponad maksymalną kwotę zobowiązania określonego w umowie o udzielenie
świadczeń medycznych (art. 53 art. 4 pkt 4 ustawy o p.u.z; por. np. uzasadnione
wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2005 r., III CK 626/04, OSN 2006, z.
5, poz. 89; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r., III CSK
53/05, nieopubl.). Różnica stanowisk zarysowała się w odniesieniu do konsekwencji
prawnych wskazania we wspomnianej umowie ilości określonych rodzajów
świadczeń (art. 53 art. 4 pkt 1 ustawy o p.u.z.). Prezentowane jest stanowisko,
zgodnie z którym strony umowy o udzielenie świadczeń medycznych (Szpital i NFZ)
są
związane
zarówno
kwotą
maksymalną
świadczeń
objętych
umową
i przewidzianych dla oznaczonego okresu świadczeń, jak i ilością określonych w tej
umowie świadczeń (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2003 r.,
IV CKN 391/04, nie opublik.; wyrok z dnia 10 marca 2005 r. I CK 578/04, nie
opublik; wyrok z dnia 4 marca 2005 r., III CK 397/04, nie opublik; wyrok z dnia
7 października 2004 r., IV CK 73/04, nie opubl.). Pojawiło się też odmienne
stanowisko, zgodnie z którym przekroczenie przez samodzielny publiczny zakład
opieki zdrowotnej liczby świadczeń jednego rodzaju, a wykonanie innych świadczeń
w mniejszym wymiarze niż przewidziany w umowie, nie uzasadnia odmowy zapłaty
przez organizatora opieki zdrowotnej, jeżeli łączna kwota wartości wykonanych
świadczeń nie przekracza kwoty maksymalnej (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego
z dnia 9 czerwca 2005 r., III CK 626/04, OSN 2006, z. 5, poz. 89; wyrok z dnia
13 maja 2005 r., I CK 691/04, nieopubl.).
3. W przepisach ustawy o p.u.z., regulujących zasadnicze postanowienia
umowy o udzielenie świadczeń medycznych nie przewidziano wprost możliwości
zastępowania świadczeń nieznajdujących zapotrzebowania innymi świadczeniami
w ramach określonej w umowie sumy maksymalnej (art. 53 ust. 4 ustawy o p.u.z.).
Jeżeli takiej możliwości nie przewidziano ponadto w umowie o udzielenie
świadczeń medycznych, nie znaczy to jednak, że możliwość „przesunięcia”
funduszy na inne wykonane świadczenia medyczne byłaby wykluczona jako
sprzeczna z zasadniczym elementem umowy przewidzianym w art. 53 art. 4 pkt 1
ustawy o p.u.z. (konieczność określenia w umowie „rodzaju i zakresu udzielanych
świadczeń”). Podobną myśl wyrażono także w uzasadnieniu wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2004 r., III CK 365/03. Pojawia się zatem kwestia
interpretacji znaczenia postanowień umowy o udzielenie świadczeń zdrowotnych
określonych w art. 53 art. 4 pkt 1 i pkt 4 ustawy o p.u.z.
Trafnie eksponuje się w skardze kasacyjnej to, że u podstaw określenia
limitów w zakresie poszczególnych kategorii (rodzajów) świadczeń zdrowotnych
w chwili
zawierania
umów
istnieje
tylko
stan
odpowiedniej
prognozy
zapotrzebowania na świadczenia medyczne, które są potem odpowiednio
weryfikowane w trakcie wykonywania umowy przez szpital w odpowiednim
sprawozdaniu z wykonania świadczeń. Nie ma wątpliwości co do tego, że
w umowie o udzielenie świadczeń zdrowotnych szpitalom pozostawiono jednak
możliwość
ostatecznego
decydowania
o
potrzebie
dokonania
świadczeń
medycznych w określonych wypadkach, ponieważ organizatorska rola NFZ nie
obejmuje - zgodnie z postanowieniami umowy - tego zakresu merytorycznego
funkcjonowania z.o.z.
W orzecznictwie trafnie zauważono to, że o potrzebie
udzielenia świadczeń medycznych decyduje zawsze z.o.z. także
wówczas, gdy
przekroczono już limity na dany rodzaj świadczeń medycznych (uzasadnienie
wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2005 r. I CK 691/04 nie opublik.). Można
zatem przyjąć, że określony pierwotnie, w umowie limit oznaczonego rodzaju
świadczeń nie określa jeszcze w sposób definitywny zakresu obowiązku zapłaty
NFZ, a określenie takie nastąpi dopiero po weryfikacji dokonanej prognozy
i wykazaniu rzeczywistej potrzeby udzielenia świadczeń określonego rodzaju dla
danej
populacji
ubezpieczonych.
Nie
chodzi
tu
o element
dowolności
świadczeniodawcy w zakresie wyboru świadczeń określonej kategorii, ale
o świadczenie w pełni uzasadnione z medycznego punktu widzenia (element
obiektywizacji tych świadczeń). Ustalony zatem w chwili zawarcia umowy
o udzielanie świadczeń zdrowotnych parametr określający zakres obowiązku
zapłaty przez NFZ w postaci „rodzaju i zakresu udzielanych świadczeń” (art. 53
ust. 4 pkt 1 ustawy o p.u.z.; tzw. parametr przedmiotowy) może być więc
definitywnie określony dopiero w toku wykonania świadczeń medycznych przez
świadczeniodawcę. Chodzi bowiem o osiągnięcie ogólnego społecznego celu
omawianej umowy (art. 354 § 1 k.c.) w postaci zaspokojenia uzasadnionych
potrzeb medycznych wskazanej w umowie grupy osób ubezpieczonych. Cel ten nie
może
być
bowiem rozumiany tylko z punktu widzenia postanowień zawartej
umowy, tj. jako konieczność wykonania wszystkich jej postanowień, włącznie
z postanowieniem przewidującym „rodzaj i zakres udzielanych świadczeń (art. 53
ust. 4 pkt 1 ustawy o p.u.z.).
Inne z pewnością jest znaczenie w umowie o udzielenie świadczeń
zdrowotnych postanowienia określającego „maksymalną kwotę zobowiązania kasy
chorych wobec świadczeniodawcy” (art. 53 ust. 4 pkt 4 ustawy o p.u.z.). Wskazanie
w umowie takiej kwoty maksymalnej, będącej rezultatem prognozowania wydatków
na wszystkie rodzaje przewidzianych w umowie świadczeń medycznych, oznacza
maksymalne,
umowne
określenie
pułapu
odpowiedzialności
cywilnej
NFZ
(obowiązku zapłaty). Pułap ten może zostać przekroczony tylko w sytuacjach
szczególnych, a mianowicie – jak już wspomniano wcześniej – w razie nałożenia
na z.o.z. i personel medyczny obowiązku udzielenia świadczeń medycznych (art. 7
ustawy o zakładach opieki zdrowotnej i art. 30 ustawy o zawodzie lekarza i lekarza
dentysty). Oznacza to, że przekroczenie przez publiczny zakład opieki zdrowotnej
liczby świadczeń jednej kategorii rodzaju – w rozumieniu art. 53 ust. 4 pkt 1 ustawy
o p.u.z.), a wykonanie innych świadczeń zdrowotnych w mniejszym rozmiarze niż
określony w umowie, nie staje się dostateczną podstawą do odmowy przez NFZ
zapłaty za świadczenia wykonane w większym rozmiarze niż pierwotnie
prognozowano w umowie. Łączna wartość wszystkich wykonanych świadczeń nie
może jednak przekraczać kwoty maksymalnej wskazanej w umowie (art. 53 ust. 4
pkt 4 ustawy o p.u.z.). Ze wskazanych wcześniej względów zakresu obowiązku
zapłaty, obciążającej NFZ na podstawie umowy, nie może definitywnie przesądzać
określony w umowie ilościowy limit świadczeń danego rodzaju, jeżeli w umowie
o udzielanie świadczeń zdrowotnych inaczej nie postanowiono.
W tej sytuacji nie sposób podzielić stanowiska Sądu Apelacyjnego, zgodnie
z którym świadczenia medyczne, mieszczące się nawet w ujęciu wartościowym
w ogólnej
sumie
maksymalnej
i
nie
wykraczające
poza
górną
granicę
zobowiązania Funduszu, należy traktować jako świadczenia „ponadlimitowe” (s. 7
uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Taka interpretacja umowy o udzielenia
świadczeń zdrowotnych z dnia 29 grudnia 1999 r. prowadzi do tego, że
uzasadniony okazał się zarzut naruszenia art. 53 ust. 4 pkt 1 ustawy o p.u.z. w zw.
z art. 65 k.c. Należało
zatem zaskarżony wyrok uchylić i oddalić apelację
pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 14 grudnia 2004 r. (art. 39816
k.p.c.). O kosztach
postępowania apelacyjnego i kasacyjnego orzeczono
stosownie do art. 98 k.p.c. i art. 108 k.p.c.