Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CSK 129/16 Generato dall'IA

Supreme Court dismisses contractor's claim against municipality, upholding defense of set-off rights under Civil Code Art. 513.1.

Numero d'incarto III CSK 129/16
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the contractor's cassation appeal against a municipal payment order, ruling that the municipality's defense was valid. The court found that the municipality lawfully distributed payments to subcontractors based on a specific contract clause, even after a creditor's seizure occurred. Consequently, the contractor could not claim the full final invoice amount because the municipality was legally entitled to deduct amounts owed to other subcontractors and the seized debt from the total sum.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 513 § 1 k.c.; Art. 6471 § 5 k.c.; The debtor may raise all defenses against the assignee that existed against the assignor at the time of notification, including defenses based on the underlying contract terms that limit the assignor's rights, such as priority payments to subcontractors.

Parole chiave

Generato dall'IA
assignment of claim defense of set-off public procurement law subcontractor priority creditor's seizure final invoice municipal liability azione creditoria

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 513 § 1 k.c.
Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 513 § 1 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym.
Art. 6471 § 5 k.c.
z art. 6471 § 5 k.c. Zarzuciła ponadto naruszenie art.
Art. 143b ust. 1 Prawo zamówień publicznych
oraz unormowań art. 143b, art.
Art. 143c ust. 1 Prawo zamówień publicznych
Art. 143d ust. 1 Prawo zamówień publicznych
143c i art. 143d ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r.
art. 6471 § 5 k.c
Przedstawione rozumowanie wzmacniają dodatkowo argumenty wynikające z treści art. 6471 § 5 k.c.
art. 382 k.p.c
391 § 1 i art. 382 k.p.c.
art. 391 § 1 k.p.c
art. 513 § 1 k.c
Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 513 § 1 k.c.
art. 509 § 1 k.c
Stosownie do art. 509 § 1 k.c., wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CSK 129/16 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Iwona Koper (przewodniczący)‎SSN Krzysztof Pietrzykowski‎SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)Protokolant Bożena Kowalska w sprawie z powództwa Ł. K.‎przeciwko Gminie J.‎o zapłatę,‎po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 17 marca 2017 r.,‎skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego‎z dnia 23 listopada 2015 r., sygn. akt I ACa (…), uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w N. zasądził od pozwanej Gminy J. na rzecz powoda Ł. K. kwotę 238 145 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia 6 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty.Sąd ustalił, że w dniu 2 czerwca 2011 r. W. F. zawarła z Gminą J. umowę dotyczącą realizacji zamówienia publicznego „Poprawa dostępności usług ochrony zdrowia poprzez budowę infrastruktury w J. – dalszy etap budowy Ośrodka Zdrowia”. Inwestycja miała być wykonana do dnia 31 maja 2012 r. Ostateczna wysokość wynagrodzenia należnego wykonawcy W.

F. ustalona została – po zawarciu aneksu w dniu 2 kwietnia 2012 r. – na kwotę 2 197 110,83 zł netto (2 619 305,14 zł brutto). Rozliczenie wynagrodzenia miało być dokonywane w toku realizacji inwestycji na podstawie faktur przejściowych, płatnych każdorazowo w terminie 30 dni od ich przedłożenia wraz z dokumentami rozliczeniowymi pozwanej Gminie J., oraz na podstawie faktury końcowej, wystawionej po zakończeniu i odbiorze prac. W § 17 umowy wykonawca wyraził nieodwołalną zgodę, aby Gmina przelewała przysługujące wykonawcy wynagrodzenie bezpośrednio na rachunki bankowe podwykonawców zatrudnionych przez wykonawcę i realizujących roboty wykazane w poszczególnych fakturach, zgodnie z załączanymi do faktur wspólnymi oświadczeniami wykonawcy i podwykonawców.W dniu 11 sierpnia 2011 r.

W. F. zawiadomiła Gminę J. o tym, że wierzytelności przysługujące jej z umowy z dnia 2 czerwca 2011 r. przelała na rzecz (...) Bank S.A. Oddział w N. celem zabezpieczenia udzielonego jej kredytu i że płatność jej wynagrodzenia ma być dokonywana na wskazany przez nią rachunek bankowy w tym banku. W dniu 30 sierpnia 2011 r. pozwana Gmina J. została powiadomiona o dokonanym w dniu 26 sierpnia 2011 r. zajęciu komorniczym wierzytelności W. F. tytułem zabezpieczenia należności A. S. na kwotę główną 246 235 zł na podstawie zabezpieczenia udzielonego przez Sąd Okręgowy w K. w dniu 1 sierpnia 2011 r.

Mimo tego zajęcia pozwana wypłaciła W. F. na podstawie faktur przejściowych - w dniu 31 sierpnia 2011 r. – 123 000 zł, w dniu 8 listopada 2011 r. – 250 000 zł i w dniu 22 grudnia 2011 r. – 50 000 zł. Gmina realizowała płatności na rzecz podwykonawców W. F. w sposób przewidziany w umowie z dnia 2 czerwca 2011 r.W dniu 10 kwietnia 2012 r. powód Ł. K., będący również jednym z podwykonawców w ramach realizacji umowy z dnia 2 czerwca 2011 r., oraz W. F. zawarli umowę przelewu wierzytelności, na mocy której W F. przelała na rzecz powoda przysługującą jej wobec Gminy J. wierzytelność z tytułu faktury końcowej w kwocie 238 145 zł (brutto).

Cesja służyła rozliczeniu posiadanej przez powoda wobec W. F. wierzytelności z tytułu ich wcześniejszej współpracy przy realizacji innych przedsięwzięć. W § 6 W. F. oświadczyła, że ponosi wszelką odpowiedzialność za to, że przysługuje jej przelewana wierzytelność. Gmina została zawiadomiona o przelewie przez doręczenie odpisu powyższej umowy, której odbiór pokwitował w dniu 12 kwietnia 2012 r. upoważniony pracownik Gminy. Po zakończeniu robót objętych umową z dnia 2 czerwca 2011 r i ich odbiorze, W. F. wystawiła w dniu 6 lipca 2012 r. fakturę końcową na kwotę 563 749,65 zł (brutto), płatną w terminie do dnia 5 sierpnia 2012 r.

W dniu 9 lipca 2012 r. Gmina J. została powiadomiona przez komornika o aktualizacji zajęcia wierzytelności przysługującej W. F. na rzecz A. S. na podstawie uzyskanych przez wierzycielkę tytułów wykonawczych na kwotę główną 174 803 zł. W dniu 19 lipca 2012 r. Gmina J. wpłaciła z tego tytułu na konto wskazane przez komornika kwotę 163 463,62 zł, zaś pozostałą z faktury kwotę przelała bezpośrednio na rachunki bankowe podwykonawców, zgodnie z § 17 umowy z dnia 2 czerwca 2011 r. oraz wspólnymi oświadczeniami wykonawcy i podwykonawców dołączonymi do faktury końcowej, rozdysponowując w ten sposób całość kwoty objętej fakturą końcową.

Powód jako podwykonawca W. F. otrzymał od Gminy kwotę 57 890,51 zł. Natomiast Gmina nie zaspokoiła wierzytelności powoda wynikającej z opisanej umowy cesji z dnia 10 kwietnia 2012 r. z braku środków.Sąd pierwszej instancji uznał powództwo za zasadne, albowiem umowa cesji wierzytelności przyszłej zawarta przez powoda z W. F. w dnia 12 kwietnia 2011 r. była ważna oraz skuteczna i z chwilą powstania wierzytelności objętej fakturą końcową zmaterializowała się bezpośrednio w majątku powoda. Gmina została zawiadomiona o przelewie, stąd obowiązana była zapłacić powodowi kwotę objętą umową przelewu z dnia 12 kwietnia 2012 r.Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2013 r., Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez powoda, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie III CSK 221/14 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, który wyrokiem z dnia 23 listopada 2015 r. oddalił apelację pozwanej Gminy.Sąd drugiej instancji uzupełnił stan faktyczny o ustalenie, że w dniu 4 sierpnia 2011 r. W. F. zawarła z (...) Bank S.A. umowę o kredyt odnawialny w kwocie 140 000 złotych w celu sfinansowania pierwszego etapu robót objętych umową z dnia 2 czerwca 2011 r., zabezpieczając jego spłatę cesją przypadających jej z tej umowy wierzytelności.

W styczniu 2012 r. kredyt został spłacony, a cesjonariusz - (...) Bank S.A. dokonał zwrotnego przeniesienia wierzytelności, o czym Gmina została poinformowana. Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja Gminy nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem trafny jest pogląd Sądu Okręgowego o przysługiwaniu powodowi jako cesjonariuszowi roszczenia o zasądzenie na jego rzecz dochodzonej kwoty na podstawie umowy cesji z dnia 10 kwietnia 2012 r., o której Gmina została zawiadomiona. Płatności dokonywane przez Gminę z faktury końcowej na rzecz podwykonawców W.

F. stanowiły wprawdzie uzgodniony w umowie o roboty budowlane z dnia 2 czerwca 2011 r. sposób podziału wynagrodzenia przysługującego W. F. jako wierzycielce Gminy, ale pozostają bez znaczenia dla zasadności roszczenia powoda jako cesjonariusza. Porównanie zakresu zajętej przez komornika i zaspokojonej przez pozwaną Gminę wierzytelności przysługującej A. S. z kwotą wynagrodzenia objętą fakturą końcową oraz z wielkością kwoty przelanej przez W. F. na rzecz powoda na podstawie umowy cesji z dnia 10 kwietnia 2012 r., dało podstawę do uznania przez Sąd drugiej instancji, że zajęcie komornicze nie obejmowało wierzytelności przelanej na podstawie umowy z dnia 10 kwietnia 2012 r., stąd pozwana Gmina powinna tę kwotę zapłacić powodowi, a nie podwykonawcom W.

F., jak to uczyniła.W skardze kasacyjnej pozwana Gmina zarzuciła naruszenie art. 6471 § 5 w zw. z art. 366 § 1 i 369 k.c., naruszenie art. 6471 § 5 w zw. z art. 371 i 376 § 1 oraz art. 65 § 1 i 2, art. 9211, 9212 § 1, 56 i 3531 k.c. w zw. z § 17 pkt 10 i 14 umowy z dnia 2 czerwca 2011 r., naruszenie art. 509, art. 510 § 1 i art. 513 § 1 w zw. z art. 6471 § 5 k.c. Zarzuciła ponadto naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 382 k.p.c. oraz art. 378 § 1, art. 382, art. 316 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 382 k.p.c. albowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera uchybień powodujących niemożność poddania go kontroli kasacyjnej.

Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 513 § 1 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym. Powód oparł dochodzone roszczenie na umowie cesji wierzytelności z dnia 10 kwietnia 2012 r. zawartej z wierzycielką pozwanej Gminy z tytułu umowy o roboty budowlane z dnia 2 czerwca 2011 r. W. F. Przelana wierzytelność miała charakter wierzytelności przyszłej, u której podłoża leżał częściowo tylko zrealizowany stan faktyczny uzasadniający jej powstanie (zawarcie umowy o roboty budowlane z dnia 2 czerwca 2011 r. i jej realizacja).

Stosownie do art. 509 § 1 k.c., wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. W nauce prawa oraz orzecznictwie nie ma wątpliwości co do tego, że przedmiotem przelewu mogą być zarówno wierzytelności istniejące, jak i przyszłe. Co do tych ostatnich podkreśla się ich niejednorodny charakter, wskazując, że należą do nich wierzytelności z czynności prawnych dokonanych pod warunkiem zawieszającym lub z zastrzeżeniem terminu, wierzytelności, u których podłoża leży częściowo tylko zrealizowany stan faktyczny uzasadniający jej powstanie oraz wierzytelności, których powstanie jest w całości kwestią przyszłości (nadzieja na powstanie wierzytelności).

Podkreśla się także, że wierzytelność wskazana w umowie przelewu wierzytelności przyszłej, zostaje przeniesiona na cesjonariusza dopiero z chwila jej powstania, zatem skutek rozporządzający nie następuje w chwili zawarcia umowy cesji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003 r., V CK 169/02, OSP 2004, nr 10, poz. 121, z dnia 9 sierpnia 2005 r., IV CK 157/05, nie publ. i z dnia 26 września 2002 r., III CKN 346/01, nie publ.).Spór w tej sprawie sprowadza się w istocie do oceny dopuszczalności powołania się przez dłużnika przelanej wierzytelności (pozwaną Gminę) wobec cesjonariusza (powoda) na treść umowy łączącej pozwaną z cedentem (W.

F.), a ściślej - ustalony w § 17 umowy z dnia 2 czerwca 2011 r. sposób dystrybucji przez Gminę pomiędzy podwykonawców wynagrodzenia należnego wykonawcy, objętego fakturami wystawianymi przez wykonawcę w sytuacji, w której sytuację prawną pozwanej Gminy jako zamawiającego wobec wykonawcy i podwykonawców określają, oprócz przedmiotowej umowy o roboty budowlane, także przepisy ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (jedn. tekst: Dz. U. z 2015 r., poz. 164) oraz art. 6471 § 5 k.c, przewidujący, że inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę, a więc regulacje mające charakter ius cogens.Z wiążących Sąd Najwyższy ustaleń wynika, że od momentu zawarcia umowy o roboty budowlane z dnia 2 czerwca 2011 r. obowiązywał jej § 17 przewidujący w ust. 10 bezwarunkową zgodę wykonawcy W.

F. na przelew przysługującej jej należności za zafakturowane roboty na rzecz wykonujących te roboty podwykonawców, stosownie do dołączanych do kolejnych faktur wspólnych oświadczeń wykonawcy i podwykonawców, wskazujących rachunki bankowe podwykonawców, na które Gmina przelewała należne im wynagrodzenie. W. F. złożyła więc jako strona umowy wiążące oboje kontrahentów oświadczenie woli w przedmiocie sposobu wypłaty należnego jej wynagrodzenia. W taki sposób ta umowa była realizowana, czego świadomość miał także powód, skoro był on podwykonawcą W.

F. przy realizacji umowy z dnia 2 czerwca 2011 r., składał tego rodzaju wspólne z W. F. oświadczenia, wskazując własny rachunek bankowy i otrzymał bezpośrednio od Gminy zapłatę w kwocie 57 890,51 zł za wykonane w ramach tej inwestycji roboty podwykonawcze, właśnie na podstawie przytoczonego § 17 umowy. Po zawiadomieniu Gminy o umowie przelewu z dnia 10 kwietnia 2012 r., co nastąpiło według wiążących Sąd Najwyższy ustaleń w dniu 12 kwietnia 2012 r., nie doszło między Gminą oraz wykonawcą W. F. do jakiejkolwiek modyfikacji umowy o roboty budowlane z dnia 2 czerwca 2011 r. w tym zakresie.

Gmina dokonując dystrybucji wynagrodzenia należnego W. F. z faktury końcowej z dnia 6 lipca 2012 r. zachowała się więc zgodnie z § 17 umowy, a także uwzględniła obowiązujące przepisy prawa co do realizacji zajęcia komorniczego. W wyniku zawarcia umowy przelewu wierzytelności istniejącej jak i przyszłej, cesjonariusz nabywa ją w takim rozmiarze i w takim stanie, w jakim ona przysługiwała lub przysługiwałaby cedentowi zgodnie ze stosunkiem zobowiązaniowym łączącym cedenta z dłużnikiem przelanej wierzytelności. Oznacza to, że Gmina miała obowiązek świadczenia na rzecz powoda tylko tego, co musiałaby ostatecznie świadczyć z faktury końcowej na rzecz W.

F. przy uwzględnieniu treści umowy z dnia 2 czerwca 2011 r., ponieważ powód wszedł w sytuację prawną cedentki. Z potrzebą ochrony interesu dłużnika, uzasadnioną tym, iż nie wymaga się jego zgody na przelew, związana jest fundamentalna reguła, że przelew nie może pogorszyć sytuacji prawnej dłużnika przelanej wierzytelności; zmianie ulega tylko osoba wierzyciela przy dotychczasowej nie zmienionej treści stosunku zobowiązaniowego. Przejawem tej ochrony jest także zasada, że dłużnikowi przysługują przeciwko cesjonariuszowi wszelkie zarzuty, jakie w chwili powzięcia wiadomości o przelewie miał on przeciwko cedentowi (art. 513 § 1 k.c.).

W przypadku przelewu wierzytelności istniejących i przelewu wierzytelności przyszłych, u których podłoża leży - tak jak w niniejszej sprawie - częściowo zrealizowany stan faktyczny uzasadniający ich powstanie, dłużnikowi na podstawie art. 513 § 1 k.c. przysługują wobec cesjonariusza wszystkie zarzuty mające w chwili zawarcia umowy przelewu swą podstawę w stosunku prawnym będącym źródłem przelanej wierzytelności. Należą do nich również zarzuty, których przesłanki dopełniły się ostatecznie dopiero po powzięciu przez dłużnika wiadomości o przelewie, wystarcza bowiem, żeby sama podstawa zarzutu powstała przed powzięciem przez dłużnika wiadomości o przelewie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 września 2015 r., II CSK 661/14, nie publ.).Pozwana Gmina może na podstawie art. 513 § 1 k.c. skutecznie powołać się na zarzuty wynikające z § 17 umowy o roboty budowlane z dnia 2 czerwca 2011 r., podnosząc w szczególności, że W.

F. mogła skutecznie przelać na rzecz powoda wierzytelność przyszłą z faktury końcowej tylko w takim rozmiarze, w jakim wierzytelność ta powstałaby ostatecznie na jej rzecz i przysługiwała jej z faktury końcowej po odliczeniu kwoty zajętej przez komornika oraz po odliczeniu kwot przypadających podwykonawcom na podstawie § 17 ust. 10 umowy z dnia 2 czerwca 2011 r. oraz złożonych do faktury końcowej oświadczeń samej W. F. i podwykonawców (jednym z nich był powód). Wynika to zresztą z treści umowy cesji z dnia 10 kwietnia 2011 r., w której jest mowa o przelewie „przysługującej cedentowi wierzytelności” z faktury końcowej oraz o tym, że W.

F. ponosi odpowiedzialność wobec powoda za to, że przysługuje jej ta wierzytelność. Z rachunkowego wyliczenia oraz przedstawionych dowodów wnika, że cała należność z faktury końcowej z dnia 6 lipca 2012 r. została rozdysponowana przez Gminę w sposób zgodny z prawem (co do zajęcia komorniczego) oraz zgodnie z umową z dnia 2 czerwca 2011 r. Przedstawione rozumowanie wzmacniają dodatkowo argumenty wynikające z treści art. 6471 § 5 k.c. oraz unormowań art. 143b, art. 143c i art. 143d ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (jedn. tekst:

Dz. U. z 2015 r., poz. 164). Regulacje te mają charakter jednoznacznie ochronny dla podwykonawców podmiotów realizujących roboty budowlane, z którymi muszą się liczyć inwestorzy oraz wykonawcy. W. F. jako wykonawca nie mogła mocą umowy przelewu wierzytelności przyszłej zmodyfikować skutków wynikających z zawartej przez nią umowy o roboty budowlane z dnia 2 czerwca 2011 r. Uwzględnienie zarzutu naruszenia art. 513 § 1 k.c. we wskazanym wyżej zakresie stanowiło wystarczającą podstawę do uwzględnienia rozpatrywanej skargi kasacyjnej pozwanej Gminy i eliminowało potrzebę odniesienia się do jej pozostałych zarzutów.W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).aj r.g.