Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CKN 1302/00 Generato dall'IA

Simultaneous property transfer requests resolved by contract signing date under Polish registration law.

Numero d'incarto III CKN 1302/00
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal regarding a dispute over simultaneous property registration requests for the same real estate. The lower court correctly prioritized the earlier contract but erroneously relied on the principle that one cannot transfer a right they do not possess. The Supreme Court clarified that in such conflicts, the order of contract execution determines priority, not the validity of the transfer at the time of registration.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 46 ust. 1 u.k.w.h.; Art. 8 ust. 1 u.k.w.h.: When two valid requests for property registration are filed simultaneously for the same property, the order of contract execution determines priority.

Parole chiave

Generato dall'IA
property registration simultaneous requests contract priority public faith real estate law cassation appeal registration office

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 46 ust. 1 u.k.w.h.
W rozpoznawanej sprawie wymogi z art. 46 ust. 1 u.k.w.h. spełniały obydwa
Art. 8 ust. 1 u.k.w.h.
dotyczący naruszenia art. 8 ust. 1 u.k.w.h. był z gruntu chybiony.
Art. 48 ust. 2 u.k.w.h.
dopuszczalne było wyznaczenie stronom terminu, o którym mowa w art. 48 ust.
Art. 393-12 k.p.c.
Z tych przyczyn kasacja została oddalona – art. 393-12 k.p.c.
art. 46 ust. 1 u.k.w.h
W rozpoznawanej sprawie wymogi z art. 46 ust. 1 u.k.w.h.
art. 10 ust. 1 u.k.w.h
uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust.
art. 390 § 3 k.c
Stosownie do art. 390 § 3 k.c.
art. 17 u.k.w.h
własności na siebie (art. 17 u.k.w.h.).
art. 44 u.k.w.h
wpis. W tym zakresie nie mogły też być pomocne przepisy art. 29 i art. 44 u.k.w.h.,
art. 43 u.k.w.h
niższym i wyższym numerem w dzienniku ksiąg wieczystych (art. 43 u.k.w.h.).

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Postanowienie z dnia 4 kwietnia 2003 r., III CKN 1302/00

W razie złożenia w tym samym dniu dwóch wniosków o wpis prawa

własności na rzecz różnych nabywców, na podstawie różnych umów

sprzedaży dotyczących tej samej nieruchomości, o kolejności rozpoznania

wniosków rozstrzyga chwila zawarcia tych umów.

Sędzia SN Maria Grzelka (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Kazimierz Zawada

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Piotra K., Renaty K. i Edwarda S. przy

uczestnictwie Tadeusza F. o wpis, oraz z wniosku Heleny F. przy uczestnictwie

Tadeusza F. o wpis, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na rozprawie w dniu 4

kwietnia 2003 r. kasacji wnioskodawczyni Heleny F. od postanowienia Sądu

Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 9 maja 2000 r.

oddalił kasację i zasądził od wnioskodawczyni Heleny F. na rzecz

wnioskodawcy Piotra K. kwotę 100 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w Nowym Sączu oddalił

apelację wnioskodawczyni Heleny F. od postanowienia Sądu Rejonowego w

Nowym Sączu z dnia 11 października 1999 r., mocą którego oddalony został jej

wniosek o wpis w księdze wieczystej nr (...) własności nieruchomości położonej w

T., oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr 14/17, oraz od wpisu z dnia 11

października 1999 r. dotyczącego ujawnienia w księdze wieczystej nr (...) własności

Piotra K., Renaty K. i Edwarda S. w odniesieniu do wymienionej działki. Sąd

Okręgowy uznał, że w sytuacji, gdy wpłynęły równocześnie dwa wnioski o wpis

własności na rzecz różnych nabywców, z którymi wpisany właściciel Tadeusz F.

zawarł w różnym czasie dwie umowy sprzedaży, to uwzględnieniu podlegał wniosek

związany z umową wcześniejszą. Zdaniem Sądu Okręgowego, w ramach badania

umów sprzedaży stanowiących podstawę wniosków Sąd wieczystoksięgowy

powinien był badać skuteczność materialnoprawną każdej z nich. Skoro

wcześniejsza była umowa z wnioskodawcami Piotrem K., Renatą K. i Edwardem S.

to należało przyjąć, że właściciel utracił własność i nie mógł następnie dokonać

sprzedaży na rzecz Heleny F., co przesądzało o zasadności wniosku o wpis

złożonego przez Piotra K., Renatę K. i Edwarda S. i o jednoczesnej bezzasadności

wniosku Heleny F..

W kasacji wnioskodawczyni zarzuciła powyższemu postanowieniu naruszenie

art. 8 i 46 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przez pominięcie

wzmianki o jej wniosku co do wpisu ostrzeżenia wynikającego z zawarcia przez nią

umowy

przedwstępnej

sprzedaży

przedmiotowej

nieruchomości

oraz

nieuwzględnienia treści tej umowy jako wyłączających dobrą wiarę nabywców

Piotra K., Renaty K. i Edwarda S.. Wnosiła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Nowym Sączu do ponownego

rozpoznania.

Stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie był bezsporny.

W dniu 13 sierpnia 1998 r. pomiędzy wnioskodawczynią Heleną F. i wpisanym

do księgi wieczystej nr (...) właścicielem Tadeuszem F. zawarta została w formie

aktu notarialnego przedwstępna umowa sprzedaży nieruchomości o powierzchni

0.04 ha położonej w T., oznaczonej ewidencyjnie numerem 14/17. Termin umowy

przyrzeczonej uzgodniony został na 31 sierpnia 1997 r. Właściciel zobowiązał się

do nieobciążania nieruchomości hipoteką, oraz jakimikolwiek ograniczonymi

prawami rzeczowymi, nieoddawania w użytkowanie, niewydzierżawiania oraz

niezawierania umów przedwstępnych z osobami trzecimi. W dniu 28 stycznia 1998

r. zawarta została w formie aktu notarialnego przedwstępna umowa sprzedaży tej

samej nieruchomości, w której właściciel Tadeusz F. zaciągnął zobowiązanie wobec

kupujących Piotra K., Renaty K. i Edwarda S., zaś termin umowy przyrzeczonej

uzgodniony został na okres do dnia 28 marca 1998 r. W § 9 strony wniosły o

ujawnienie w księdze wieczystej roszczeń wynikających z umowy. W następstwie

tego, w dniu 3 listopada 1998 r. Sąd Rejonowy w Nowym Sączu dokonał w dziale III

księgi wieczystej (...) wpisu o treści: „Roszczenie zobowiązujące do sprzedaży

Tadeusza F. nieruchomości położonej w T. gm. Ł.D. obejmującej działkę nr 14/17 o

pow. 0.04 ha Edwardowi S., Renacie K., Piotrowi K.”.

W dniu 22 maja 1998 r. wnioskodawczyni Helena F. złożyła w Sądzie

Rejonowym w Nowym Sączu wniosek o wpis ostrzeżenia w związku z umową

przedwstępną z jej udziałem z dnia 13 sierpnia 1996 r. i załączyła wypis tej umowy.

Sąd dokonał w dniu 26 maja 1998 r. wpisu wzmianki o wniosku.

Dnia 6 stycznia 1999 roku zawarta została umowa sprzedaży pomiędzy

sprzedającym Tadeuszem F. i kupującymi Piotrem K., Renatą K. i Edwardem S., w

której Tadeusz F. działający przez pełnomocnika Renatę K. powołał się na wpisane

do księgi wieczystej roszczenie kupujących wynikające z umowy przedwstępnej z

dnia 28 stycznia 1998 r. oraz stwierdził, że w dniu 22 maja 1998 r. wpłynął wniosek

Heleny F. o ujawnienie roszczeń z umowy przedwstępnej przez nią zawartej, który

nie został dotąd wykonany.

Dnia 15 stycznia 1998 roku zawarta została umowa sprzedaży pomiędzy

sprzedającym Tadeuszem F. i kupującą Heleną F.. Kupująca oświadczyła, że

znana jest jej treść księgi wieczystej nr (...) oraz, że wyraża zgodę na dokonanie

powyższej czynności prawnej bez aktualnego odpisu z jej księgi wieczystej.

Każdy z aktów notarialnych obejmujących wymienione umowy sprzedaży

zawierał wniosek stron o wpis na rzecz nabywcy prawa własności księdze

wieczystej nr (...) w miejsce Tadeusza F. Obydwa akty notarialne wpłynęły do Sądu

Rejonowego w Nowym Sączu w dniu 20 stycznia 1999 r. i zostały zarejestrowane

odpowiednio; wypis umowy z dnia 15 stycznia 1999 r. pod l.dz. Kw 478/(...), wypis

umowy z dnia 6 stycznia 1999 r. pod l.dz. Kw 479/(...). Postanowieniem z dnia 11

października 1999 r. Sąd Rejonowy połączył do wspólnego rozpoznania pod

sygnaturą Dz. Kw 36(...) wnioski w sprawach 478/(...) i 479/(...) oraz 36(...); ten

ostatni dotyczył żądania Heleny F. wpisania w dziale III księgi wieczystej (...) jej

roszczenia o zobowiązanie Tadeusza F. do sprzedaży nieruchomości. Orzeczenie

Sądu Okręgowego co do tego żądania nie jest przedmiotem kasacji.

W świetle powyższego Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 46 ust. 1 w związku z art. 34 zd. drugie ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. Nr 19, poz. 147 ze zm., jedn. tekst:

Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 – dalej: "u.k.w.h.")Sąd Rejonowy władny był

badać jedynie treść każdego z wniosków i treść oraz formę umów sprzedaży, a

także treść księgi wieczystej nr (...) pod kątem ustalenia, czy prawo, którego

dotyczył każdy z wniosków wywodziło się z prawa poprzednika. Kognicji Sądu

Rejonowego nie podlegało badanie rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości

wynikającego z działania zasady rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych lub z

zastosowania reguły nemo plus iuris transferre potest quam ipse habet, ponieważ w

postępowaniu wieczystoksięgowym nie mogą być rozstrzygane jakiekolwiek spory,

w których racje stron wynikają z innych przesłanek aniżeli wymienione w art. 46 ust.

1 u.k.w.h. Te inne przesłanki mogą być uwzględnione tylko w procesie o

uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1

u.k.w.h.). Nie stanowią przeszkody w postępowaniu wieczystoksięgowym choćby

dokonanie wpisu miało doprowadzić do ujawnienia stanu prawnego niezgodnego ze

stanem prawnym rzeczywistym.

W rozpoznawanej sprawie wymogi z art. 46 ust. 1 u.k.w.h. spełniały obydwa

wnioski. Umowa sprzedaży z dnia 6 stycznia 1999 r. została zawarta przez Piotra

K., Renatę K. i Edwarda S. z Tadeuszem F. jako właścicielem nieruchomości

wpisanym

do

księgi

wieczystej.

Świadomość

nabywców

co

do

umowy

przedwstępnej zawartej wcześniej przez Tadeusza F. z Heleną F. i co do wniosku o

wpis roszczenia przysługującego Helenie F. nie była przeszkodą do stwierdzenia w

postępowaniu wieczystoksięgowym następstwa prawnego na ich rzecz. Bez wpływu

na skuteczność przeniesienia własności pozostawała też okoliczność, (nie

podniesiona

w kasacji), że

umowa

zawierana

była

po

upływie

terminu

zastrzeżonego w umowie przedwstępnej z dnia 28 stycznia 1998 r. dla zawarcia

umowy przyrzeczonej (tj. 28 marca 1998 r.). Stosownie do art. 390 § 3 k.c. z

upływem tego terminu powstało dla każdej ze stron roszczenie o zawarcie umowy

ostatecznej. Zaspokojenie tego roszczenia mogło nastąpić w drodze zachowań

dobrowolnych. Poza tym, umowa przenosząca własność mogła być skutecznie

zawarta również bez istnienia związania stron uprzednią umową przedwstępną.

Umowa sprzedaży z dnia 15 stycznia 1999 r. została zawarta przez

wnioskodawczynię Helenę F. również z wpisanym do księgi wieczystej właścicielem

Tadeuszem

F..

Dla

skuteczności

wykazania

przez

nią

w

postępowaniu

wieczystoksięgowym nabycia prawa własności również nie miała znaczenia

okoliczność, że w dziale III księgi wieczystej nr (...) figurował wpis dotyczący

roszczenia Piotra K., Renaty K. i Edwarda S. o sprzedaż nieruchomości. Wpis ten

miał tylko takie znaczenie, że zabezpieczał prawo kupujących Piotra K., Renaty K. i

Edwarda S. z umowy przedwstępnej z dnia 28 stycznia 1998 r. na wypadek nabycia

przez osoby trzecie własności nieruchomości po jego ujawnieniu co wyrażało się w

tym, że mogliby oni bezpośrednio od osób trzecich dochodzić przeniesienia

własności na siebie (art. 17 u.k.w.h.).

W sytuacji gdy wnioski o wpis własności z powyższych umów wpłynęły do

Sądu Rejonowego równocześnie (art. 44 in fine u.k.w.h.) i zostały też połączone

formalnie w jedną sprawę wieczystoksięgową powstała kwestia kolejności ich

rozpoznania. Miała ona istotne znaczenie ze względu na kolizyjność wniosków

skutkującą niemożnością uwzględnienia wniosku rozpoznanego później, w wyniku

czego ta strona, której odmówiono by wpisu postawiona by została wobec

ewentualności wystąpienia z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z

rzeczywistym stanem prawnym.

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece ani kodeks postępowania cywilnego

ani też rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. –

Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz.

218) nie normuje kolejności rozpoznawania kolejności rozpoznawania wniosków o

wpis. W tym zakresie nie mogły też być pomocne przepisy art. 29 i art. 44 u.k.w.h.,

które regulują kolejność wniosków dla oceny materialnoprawnych skutków wpisu i

określenia pierwszeństwa ograniczonych praw rzeczowych ujawnionych w księdze

wieczystej. W rozpoznawanej sprawie chodziło o formalną kolejność rozpoznawania

w sensie techniki załatwienia wniosków, tj. przedsięwzięcia czynności wyboru

jednego spośród dwóch pism, które wpłynęły tego samego dnia, w celu poddania

go jako pierwszego procesowi decyzyjnemu Sądu.

Nie wydaje się aby o kolejności w tym zakresie mogła przesądzać dowolność

Sądu lub przypadkowość wyboru będąca następstwem kolejności oznaczeń

niższym i wyższym numerem w dzienniku ksiąg wieczystych (art. 43 u.k.w.h.).

Nie można też przyjąć, iżby z powodu równoczesności wpłynięcia dwóch

kolizyjnych wniosków żaden z nich nie zasługiwał na uwzględnienie, albo, żeby

dopuszczalne było wyznaczenie stronom terminu, o którym mowa w art. 48 ust. 2

u.k.w.h. Odmowa wpisu mogłaby mieć miejsce wówczas, gdyby z treści wniosków,

lub z treści i formy dołączonych dokumentów albo z treści księgi wieczystej

względnie z okoliczności znanych sądowi z urzędu wynikało, że nie zachodzi

następstwo prawne po stronie wnioskujących w stosunku do wpisanego właściciela

nieruchomości. Wyznaczenie zaś stronom terminu do usunięcia przeszkody do

wpisu musiałoby w istocie oznaczać odesłanie stron na drogę postępowania

procesowego przewidzianego w art. 10 u.k.w.h., bo w zaistniałej sytuacji jedynym

dowodem, który usuwałby wszelkie wątpliwości byłby prawomocny wyrok w sprawie

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Żadna z

powyższych ewentualności nie znajduje usprawiedliwienia w art. 46 i 48 u.k.w.h.;

przeciwnie – w świetle wymienionych przepisów jeden z wniosków powinien być

uwzględniony, a problem polegał tylko na tym – który z nich, przy czym o

uwzględnieniu wniosku przesądzało już samo rozpoznanie go jako pierwszego.

Zdaniem Sądu Najwyższego, w razie równoczesnego wpłynięcia dwóch,

zasługujących na uwzględnienie w świetle art. 46 ust. 1 u.k.w.h., wniosków o wpis

prawa własności na rzecz różnych nabywców z dwóch, dotyczących tej samej

nieruchomości, umów sprzedaży o kolejności rozpoznania wniosków powinna

rozstrzygać

kolejność

zawarcia

umów.

Skoro

bowiem

źródłem

prawa

podlegającego ujawnieniu były umowy sprzedaży to wobec braku innych kryteriów,

w sytuacji kolizyjnej, należy sięgnąć do reguły wyrażonej w paremii „prior tempore

potior iure”, i pierwszeństwo w ujawnieniu prawa przyznać temu kto jako pierwszy

prawo to uzyskał.

W rozpoznawanej sprawie „pierwszymi w czasie” byli wnioskodawcy Piotr K.,

Renata K. i Edward S. w związku z czym ich wniosek o wpis własności podlegał

rozpoznaniu jako pierwszy.

Sąd Okręgowy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo zaakceptował

dokonanie wpisu na rzecz wnioskodawców Piotra K., Renaty K. i Edwarda S. oraz

odmowę wpisu na rzecz Heleny F., aczkolwiek błędnie uzasadnił swoje stanowisko

przy pomocy argumentu wywiedzionego z zasady nemo plus iuris transferre potest

quam ipse habet.

Zasada ta służy rozstrzyganiu sporów na tle nabycia nie osłanianego rękojmią

wiary

publicznej

wieczystoksięgowym

ksiąg

wieczystych

materialnoprawnej

a

nie

badaniu

skuteczności

w

postępowaniu

umowy

sprzedaży

stanowiącej podstawę wniosku o wpis. Nie wyłączało to jednak oceny, że

zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu.

Kasacja nie była zasadna.

Jak to wyżej wskazano, w postępowaniu o wpis zasada rękojmi wiary

publicznej ksiąg wieczystych w ogóle nie ma zastosowania. W związku z tym zarzut

dotyczący naruszenia art. 8 ust. 1 u.k.w.h. był z gruntu chybiony. Co do art. 46 ust.

1 u.k.w.h. zaś, to również ten przepis nie doznał naruszenia w zaskarżonym

postanowieniu. Wbrew stanowisku skarżącej, jego zastosowanie w rozpoznawanej

sprawie nie polegało na badaniu księgi wieczystej nr (...) pod kątem poszukiwania

ewentualnych okoliczności wyłączających rękojmię lecz na sprawdzeniu tożsamości

nieruchomości i osoby wpisanego właściciela.

Z tych przyczyn kasacja została oddalona – art. 393-12 k.p.c.