Supreme Court voids lower court ruling for missing heirs in inheritance partition proceedings under Polish Civil Procedure Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland voided the lower court's decision regarding an inheritance partition and co-ownership termination. The appellant argued that the second-instance court violated procedural rules by failing to summon all heirs of the deceased, relying solely on witness testimony. Although the Supreme Court confirmed the procedural violation regarding absent heirs, it did not declare the proceedings void, instead remanding the case for a new trial to ensure proper participation.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 510 § 1, 2 k.p.c.; Art. 684 k.p.c.; Art. 379 pkt 5 k.p.c.; Art. 3931 § 1 k.p.c.; While the absence of all heirs constitutes a procedural violation requiring remand, it does not automatically render the proceedings void if the court can still ascertain the estate composition.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CK 489/03
POSTANOWIENIE
Dnia 3 listopada 2004 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Jan Górowski
SSN Maria Grzelka
Protokolant Bożena Kowalska
w sprawie z wniosku J.P.
przy uczestnictwie L.P. i S.B.
o dział spadku i zniesienie współwłasności,
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 3 listopada 2004 r.,
na rozprawie
kasacji uczestniczki L.P.
od postanowienia Sądu Okręgowego w K.
z dnia 23 maja 2003 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania pozostawiając
temu
Sądowi
kasacyjnego.
rozstrzygnięcie
o
kosztach
postępowania
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 maja 2003 r. Sąd Okręgowy w K. zmienił
postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 5 lipca 2001 r. w ten sposób, że
ustalił, iż przedmiotem postępowania jest dział spadku i zniesienie współwłasności
określonych nieruchomości stanowiących współwłasność wnioskodawcy J.P. oraz
uczestniczek L.P. i S.B. Sąd Rejonowy rozpoznawał sprawę jedynie jako sprawę
o
zniesienie
współwłasności,
co
zostało
zakwestionowane
w
apelacji
wnioskodawcy. J.P. podnosił, że w istocie przedmiotem postępowania jest dział
spadku po M.P. oraz zniesienie współwłasności pomiędzy wnioskodawcą a
uczestniczką L.P.
Sąd Okręgowy przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe
i ustalił, że będące przedmiotem podziału nieruchomości (działka nr [...]/2
o powierzchni 158 m2 oraz wyodrębniony lokal mieszkalny wraz z udziałem we
współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]/1) stanowiły własność nie
żyjącego M.P. Spadek po nim nabyli jego żona K.P. w 4/16 oraz dzieci J.P., T.P.,
M.P. i L.P. każde po 3/16 części. Następnie spadkobiercy K.P., T.P. i M.P. darowali
całe swoje udziały we własności nieruchomości lokalowej wraz z udziałem we
współwłasności nieruchomości wspólnej oraz swoje udziały w nieruchomości nr
[...]/2 uczestniczce L.P. W ten sposób współwłaścicielami są J.P. w 3/32 oraz L.P.
w 29/32 częściach. W skład spadku po M.P. wchodzą wyłącznie nieruchomości
będące przedmiotem podziału.
Sąd Okręgowy dokonał podziału obu nieruchomości - lokal mieszkalny
przyznał na wyłączną własność L.P., natomiast z działki nr [...]/2 wyodrębnił dwie
nieruchomości, przyznając działkę nr [...]/6 J.P., a działkę [...]/5 L.P. Ponadto
zasądził spłatę od J.P. na rzecz L.P.
Uczestniczka L.P. wniosła od postanowienia Sądu drugiej instancji kasację,
powołując się na nieważność postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.).
Zdaniem skarżącej nieważność ta wynika z naruszenia art. 510 § 1 i 2 k.p.c.,
gdyż Sąd nie wezwał do udziału w sprawie wszystkich spadkobierców M.P., mimo
przyjęcia, że jest to postępowanie o dział spadku i zniesienie współwłasności.
Ponadto uczestniczka wskazała naruszenie art. 510 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art.
682 k.p.c., polegające na przesłuchaniu K.P. jako świadka i poczynienie na
podstawie jej zeznań ustaleń, co do sytuacji pozostałych współspadkobierców, nie
biorących udziału w sprawie oraz naruszenie art. 684 k.p.c., gdyż Sąd nie ustalił
składu majątku spadkowego. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego
(art. 3931 pkt 1 k.p.c.) skarżąca zarzuciła naruszenie art. 211 k.c., przez dokonanie
podziału fizycznego działki nr [...]/2 w taki sposób, że nastąpiło znaczne
zmniejszenie wartości rzeczy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przyjęcie przez Sąd drugiej instancji, że rozpoznawana sprawa jest sprawą
o dział spadku po M.P. oraz o zniesienie współwłasności, powinno pociągnąć za
sobą określone konsekwencje procesowe. Przede wszystkim powinni wziąć udział
w postępowaniu wszyscy spadkobiercy (art. 510 k.p.c.), a ponadto sąd miał
obowiązek ustalić skład i wartość spadku ulegającego podziałowi (art. 684 k.p.c.).
Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie nie brali udziału wszyscy
spadkobiercy M.P. Sąd drugiej instancji ustalił, że spadek po tym spadkodawcy
nabyli K.P., J.P., T.P., M.P. i L.P. Tymczasem w postępowaniu brali udział jedynie
J.P. oraz L.P. Taka sytuacja oznacza naruszenie art. 510 k.p.c. w związku z art.
680 i nast. k.p.c. Zgłoszone w kasacji zarzuty są zatem oparte na uzasadnionych
podstawach.
Sąd Najwyższy nie uznał natomiast za uzasadniony zarzutu nieważności
postępowania. W doktrynie oraz w orzecznictwie istnieje spór co do skutków, jakie
pociąga za sobą nie uczestniczenie w postępowaniu wszystkich zainteresowanych
osób. Nie odnosząc się do tych kontrowersji w sposób bardziej szczegółowy należy
jedynie zauważyć, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd Najwyższy nie
stwierdził nieważności postępowania wynikającej z art. 379 pkt 5 k.p.c.
Tym niemniej naruszenie przepisów, o którym była mowa wyżej, mogło mieć wpływ
na treść rozstrzygnięcia, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39313 § 1 k.p.c.).