Legislator Giurisprudenza & Legislazione
III CK 186/02 Generato dall'IA

Supreme Court quashes lower court ruling on separate ownership of apartments within shared land rights.

Numero d'incarto III CK 186/02
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the lower courts' dismissal of the Academy's claim to separate ownership of apartments within a building. The Academy argued that the lower courts incorrectly applied the Civil Code by assuming separate apartment ownership was impossible when the land was held in shared ownership. The Court held that the lower courts failed to recognize that the legal dispute concerned the separate ownership of apartments, which is a distinct right from the shared land ownership.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 3 ust. 1 i 2 ustawy o własności lokali; Art. 50 k.c.: Separate ownership of apartments constitutes a distinct property right that can exist independently of the shared ownership of the land underlying the building.

Parole chiave

Generato dall'IA
separate ownership of apartments shared ownership of land Civil Code Article 50 property law dispute Supreme Court cassation building ownership rights real property rights

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali
art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz.
Art. 47 k.c.
zm.) w związku z art. 47 k.c. poprzez ich niewłaściwe
Art. 231 § 1 k.c.
art. 231 § 1 k.c. poprzez przyjęcie przez Sąd, że przepisy te nie mają
Art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym
art. 182 ustawy z dnia 12.09.1990 r.
Art. 50 k.c.
A skoro udział ten, po myśli art. 50 k.c., jest
Art. 47 § 1 k.c.
zm.) w związku z art. 47 k.c.
Art. 213 § 2 k.p.c.
w szczególności art. 213 § 2 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd uznania
Art. 393 § 3 k.p.c.
o kosztach za instancję kasacyjną (art. 393 § 3 k.p.c.).
Art. 383 k.p.c.
postanowienie art. 383 k.p.c. wykluczające zmianę powództwa, przytaczanie
art. 231 § 1 k.c
art. 231 § 1 k.c. poprzez przyjęcie przez Sąd, że przepisy te nie mają

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 47/2002
2002 r., III CZP 47/2002 (nie publ.), potwierdza poszukiwanie koncepcji
III CRN 283/80
z dnia 26 stycznia 1981 r., III CRN 283/80 – OSNCP 1981, nr 10, poz.
III CZP 29/2002
Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r., III CZP 29/2002 – OSNC 2003, nr 6, poz.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt III CK 186/02

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 stycznia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Stanisław Dąbrowski

SSN Marek Sychowicz

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa Akademii P.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi Miasta S.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 7 stycznia 2004 r.,

na rozprawie

kasacji strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego w S.

z dnia 28 grudnia 2001 r.,

uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w S. z

dnia 5 czerwca 2001 r. i sprawę przekazuje temu Sądowi

do

ponownego jej rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach

procesu za instancję kasacyjną.

Uzasadnienie

Oddalając – zaskarżonym wyrokiem – apelację powodowej Akademii P. od

wyroku oddalającego powództwo o przeniesienie przez pozwany Skarb Państwa

własności działki gruntu położonej w S. przy ul. W. nr 2 oznaczonej nr 84/12 za

kwotę 24.696,32 zł Sąd Okręgowy przytoczył ustalenia z których wynika, że umową

przeniesienia własności lokali z oddaniem terenu w użytkowanie wieczyste

sporządzoną w formie aktu notarialnego dnia 19 sierpnia 1997 r. – z powołaniem

się na art. 88 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

pozwany przeniósł nieodpłatnie na rzecz Wyższej Szkoły Rolniczo-Pedagogicznej

w S. własność wymienionych 10 lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku

przy ul. W. 2 wraz z odpowiednimi udziałami w częściach wspólnych tego budynku

oraz z odpowiednimi udziałami w prawie współużytkowania wieczystego działki nr

84/12. Prawomocnym postanowieniem z dnia 31 października 1997 r. Sąd

Rejonowy odmówił dokonania wpisu prawa własności lokali oraz prawa

użytkowania gruntu motywując, ze w stosunku do tej samej nieruchomości nie

może istnieć równocześnie wpisane w księdze prawo ułamkowej współwłasności

i współużytkowania wieczystego części gruntu. Żądanie pozwu odnosi się do części

składowych nieruchomości lokalowych (art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca

1994 r. o własności lokali) a część taka nie może być odrębnym przedmiotem

własności i innych praw rzeczowych.

W konsekwencji skoro nie jest możliwe samoistne posiadanie części

składowej nieruchomości, to wykluczona jest – zdaniem Sądu Okręgowego –

możliwość realizacji w odniesieniu tylko do tego prawa roszczenia na podstawie art.

231 § 1 k.c.

Kasację złożyła powodowa Akademia P.

Skarżąca zarzuciła, że kwestionowany wyrok zapadł z naruszeniem

I. art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. Nr

85, poz. 338 z późn. zm.) w związku z art. 47 k.c. poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie podlegające na uznaniu, że żądanie pozwu odnosi się do części

składowych nieruchomości lokalowych,

1. art. 231 § 1 k.c. poprzez przyjęcie przez Sąd, że przepisy te nie mają

zastosowania do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, podczas gdy

okoliczności sprawy takiego uznania nie uzasadniały.

2. art. 182 ustawy z dnia 12.09.1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65,

poz. 385 z późn. zm.) poprzez jego niezastosowanie, oparte na niezasadnym

ustaleniu, że unormowanie to nie ma zastosowania do takiego stanu

prawnego nieruchomości, jaki wynika aktualnie z treści księgi wieczystej, dla

tej nieruchomości prowadzonej,

II. naruszenie

przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy,

w szczególności art. 213 § 2 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd uznania

powództwa przez pozwanego.

Wskazując na powyższe podstawy strona powodowa wnosiła

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpatrzenia przez Sąd Okręgowy w S., przy uwzględnieniu kosztów

postępowania kasacyjnego według norm przepisanych

względnie o

orzeczenie co do istoty sprawy i uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie od

pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania za wszystkie instancje

z uwzględnieniem

kosztów

postępowania

przepisanych.

Sąd najwyższy zważył, co następuje:

kasacyjnego

według

norm

Stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności

lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) do powstania odrębnej własności

lokalu niezbędny jest wpis do księgi wieczystej.

W sytuacji, gdy wpis dotyczący wyodrębnionego lokalu został dokonany w księdze

wieczystej, ustanowienie odrębnej własności lokalu następuje w dniu złożenia

wniosku o założenie dla niego księgi wieczystej (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 26 stycznia 1981 r., III CRN 283/80 – OSNCP 1981, nr 10, poz. 195). Wpis

konstytutywny wywiera skutek wsteczny od daty złożenia wniosku, i z tą datą

powstaje lub przechodzi na nabywcę określone prawo (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r., III CZP 29/2002 – OSNC 2003, nr 6, poz. 76).

Ujawnienie prawa w księdze wieczystej jest ostateczną i dopełniającą przesłanką

powstania odrębnej własności lokalu. Istota i charakter prawa majątkowego

wynikającego z ustanowienia odrębnej własności lokali w okresie między

zawarciem umowy a wpisem konstytutywnym w księdze wieczystej jest

przedmiotem licznych wypowiedzi i kontrowersji w literaturze przedmiotu (np.

wypowiedzi powołane w glosie do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26

czerwca 2001 r., I CA 1/2001 – OSP 2002, nr 7-8, poz. 105).

Poszukiwanie

próby

rozwiązania

tego

problemu

powinno

–

także

w orzecznictwie sądowym – uwzględniać konieczność zapewnienia realizacji praw

podmiotowych zagwarantowanych w ustawie zasadniczej (por. w szczególności art.

64 i 21 ust. 1 Konstytucji).

Każdy organ władzy publicznej ma obowiązek podejmowania i realizowania

czynności prawnych i faktycznych mających chronić własność. Sad orzekający

należy do organów wypełniających ten nakaz przez sprawowanie wymiaru

sprawiedliwości.

Przepis art. 231 § 1 k.c., którego naruszenie zarzuciła powodowa Akademia

przewiduje następujące przesłanki dla powstania roszczenia posiadacza, który

powinien być posiadaczem samoistnym i w dobrej wierze, wzniósł budynek lub inne

urządzenie, którego wartość przekracza wartość zajętej na ten cel działki.

Wykładnia art. 231 § 1 k.c. i spełnienie przytoczonych przesłanek, nie

kwestionowanych przez stronę pozwaną, powinna prowadzić do możliwie

harmonijnego uwzględnienia niespornych racji stron i uzyskania zgodności między

stanem własności i posiadania. Także i we współczesnym orzecznictwie przy

realizacji roszczenia z art. 231 § 1 k.c. wskazuje się na konieczność uwzględnienia

szczególnych okoliczności sprawy (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

20 maja 1997 r., II CKN 172/97 (OSN 1997, nr 12, poz. 196)). Istnienie takich

okoliczności w przedmiotowej sprawie nie wymaga uzasadnienia. Lektura

uzasadnienia uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 października

2002 r., III CZP 47/2002 (nie publ.), potwierdza poszukiwanie koncepcji

i możliwości posługiwania się omawianą instytucją odrębnej własności lokali. Teza

tej uchwały stwierdza, że dopuszczalne jest ustanowienie odrębnej własności lokali

w budynku wielomieszkaniowym, położonym na gruncie stanowiącym własność

gminy, który jednocześnie stanowi przedmiot współużytkowania wieczystego,

tj. gminy i innych osób, które udziały we współużytkowaniu wieczystym nabyły

wraz z udziałami we współwłasności budynku.

Prawo odrębnej własności lokalu jest – jak trafnie podkreśliły Sądy obu

instancji – prawem głównym z którym związany jest udział w nieruchomości

wspólnej, stanowiącej grunt oraz część budynku i urządzeń, które nie służą

wyłącznie do użytku właścicieli lokalu. A skoro udział ten, po myśli art. 50 k.c., jest

częścią składową prawa własności lokalu, to przesądza – w ocenie tych Sądów –

że

rozporządzenie

samym

udziałem

nie

jest

dopuszczalne.

Powyższa

argumentacja – przytoczona w niezbędnym zakresie – wyklucza możliwość

doprowadzenia do jednorodzajowości prawa do gruntu związanego z prawem do

lokalu. Pomimo kontrowersji pomiędzy Sądem pierwszej i drugiej instancji co do

charakteru i skutków prawnych przeniesienia własności lokali z oddaniem terenu

w użytkowanie wieczyste na podstawie umowy z dnia 19 sierpnia 1997 r. oraz, czy

nabyte prawa majątkowe mogą być przedmiotem obrotu, nie ulega wątpliwości, że

lokal w znaczeniu odrębnej nieruchomości do chwili jego wpisu nie istnieje. Skoro

zatem w ogóle nie istnieje odrębna własność lokalu a powoływany art. 50 k.c.

dotyczy praw związanych z własnością nieruchomości, to nie istniały podstawy do

negatywnego dla strony powodowej rozstrzygnięcia w Sądach obu instancji

z powołaniem się na bezwzględny zakaz wynikający z art. 47 § 1 w zw. z art. 50

k.c. Udział nie mógł stanowić elementu prawnego całości w postaci nieruchomości

lokalowej i tym samym dzielić jej losów. Oddalenie powództwa i apelacji nastąpiło

w wyniku błędnego założenia jakoby nastąpiło wyodrębnienie własności lokali

objętych umową z dnia 19 sierpnia 1997 r. ze wszystkimi stąd wynikającymi

skutkami a żądanie pozwu odnosi się do części składowych wyodrębnionych

nieruchomości lokalowych przez co Sądy obu instancji nie rozpoznały istoty sporu

i skuteczności uznania (art. 213 § 2 k.p.c.). Uwzględniając kasację Sąd Najwyższy

uchylił zaskarżone orzeczenie oraz w całości orzeczenie Sądu pierwszej instancji

i przekazał sprawy temu Sądowi do ponownego jej rozpoznania i orzeczenia

o kosztach za instancję kasacyjną (art. 393 § 3 k.p.c.). Strona powodowa określiła

swoje żądanie pod względem podmiotowym i przedmiotowym a zważywszy na

postanowienie art. 383 k.p.c. wykluczające zmianę powództwa, przytaczanie

w apelacji a następnie w kasacji, przepisu prawa materialnego wskazującego na

inny stan faktyczny, niż ten na którym oparte było żądanie pozwu stanowi –

niedopuszczalną

zmianę

–

w

tej

fazie

postępowania

–

powództwa.

Bezprzedmiotowe jest zatem rozważanie zarzutu naruszenia art. 182 ustawy z dnia

12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm.) przez

jego niezastosowanie. Z przyczyn powyższych i na podstawie powyżej powołanych

przepisów należało orzec jak w sentencji wyroku.