Supreme Court dismisses acquisition by prescription claim due to insufficient possession duration and state management interruption.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the applicant's cassation appeal regarding her father's alleged acquisition of property shares via prescription. The lower court found that while the father acted as a bad faith possessor from 1956, state management of the building from 1981 interrupted the continuous possession required for title acquisition. Consequently, the statutory periods for acquiring ownership under the relevant Civil Code and 1946 Decree expired before the father's death, rendering the claim invalid.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 50 § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe; art. 172 § 2 k.c.: State management of property does not constitute civil possession leading to prescription; possession must be continuous and uninterrupted to meet statutory time limits for acquiring ownership.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt III CK 183/05
POSTANOWIENIE
Dnia 10 listopada 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)
SSN Józef Frąckowiak
SSN Antoni Górski (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku M. J.
przy uczestnictwie B. Ś., S. N., A. N., Z. B., H. B., E. K. i Z. F. o zasiedzenie, po
rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na rozprawie w dniu 10 listopada 2005 r., kasacji
wnioskodawczyni oraz uczestników S. N., B. Ś. i A. N. od postanowienia Sądu
Okręgowego w L. z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt II Ca (…),
oddala kasację.
Uzasadnienie
Wnioskodawczyni M. J. wnosiła o stwierdzenie, że jej ojciec K. N. nabył z dniem
22 kwietnia 1997 r. przez zasiedzenie udział w ½ części nieruchomości położonej w L.
przy ul. E. (dawniej ul. W.), dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą
Kw nr (…).
Postanowieniem z dnia 27 maja 2004 r. Sąd Rejonowy w L. oddalił wniosek i obciążył
wnioskodawczynię kosztami postępowania. Podstawą rozstrzygnięcia były następujące
ustalenia Sądu:
Rodzice wnioskodawczyni K. i J. N. kupili w dniu 22 kwietnia 1947 r. udział w ½
nieruchomości położonej przy ul. E. Pozostałymi współwłaścicielami tej nieruchomości
byli obywatele polscy pochodzenia żydowskiego: C. K., E. K., B. F. i M. F. – każdy po
1/8 części. Spośród tych współwłaścicieli po wojnie nieruchomością zajmowała się C.
K., m. in. wnosząc, wraz z K. N., w dniu 25 sierpnia 1949 r. powództwo przeciwko
Wojewódzkiemu Związkowi (…), zajmującemu lokal w budynku znajdującym się na tej
nieruchomości, o ustalenie wysokości czynszu. W dniu 19 lipca 1950 r. C. K. upoważniła
A. M. do sprawowania zarządu jej udziałem w nieruchomości. W 1951 r. C. K. wraz z
córką opuściły Polskę. Po jej wyjeździe całą nieruchomością zajmował się wyłącznie K.
N., który tu także wraz z rodziną mieszkał. To on zawierał umowy najmu z najemcami,
pobierał czynsze, wytaczał powództwa o ich zapłatę lub o eksmisję lokatorów, zlecał
przeprowadzenie remontów. Początkowo czynił to w charakterze współwłaściciela
zarządzającego nieruchomością. Poczynając od 1956 r. zaczął uważać się za
właściciela całej nieruchomości. Tę zmianę postawy zademonstrował po raz pierwszy w
piśmie z dnia 20 sierpnia 1956 r., kierowanym do Zarządu Głównego Związku (…), w
którym określił się jako właściciel nieruchomości i tak też później był traktowany w
różnych kontaktach urzędowych.
W dniu 11 września 1980 r. budynek przy ul. W., ze względu na zły stan techniczny i
nieodpowiedni sposób administrowania, został przejęty w zarząd państwowy, którego
wykonywanie powierzono Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych w L. W latach
1985 – 1986 w budynku przeprowadzony został remont ze środków państwowych i
należności z tego tytułu zabezpieczono hipotecznie.
K. N. zmarł w dniu 22 maja 1983 r., a spadek po nim nabyli jego wnuki: M. J.
(wnioskodawczyni), B. Ś., A. N. i S. N. – po ¼ części każde z nich.
Decyzją z dnia 14 września 1990 r. wydaną na wniosek M. J. Prezydent Miasta L. uchylił
decyzję z dnia 11 września 1980 r. i orzekł o zwrocie zarządu nieruchomością
współwłaścicielom, powierzając jego wykonywanie wnioskodawczyni. Zarząd ten
sprawuje ona do chwili obecnej. Wnioskodawczyni nawiązała listowne kontakty ze
spadkobiercami dawnych współwłaścicieli, mieszkającymi w Izraelu, z którymi nie doszła
jednak do porozumienia co do sposobu tego zarządu i rozliczania się z niego.
Ustalając, że spadkodawca wnioskodawczyni przejął z dniem 20 sierpnia 1956 r.
w posiadanie samoistne udział w ½ nieruchomości, przysługujący współwłaścicielom
narodowości żydowskiej, Sąd Rejonowy przyjął, że było to posiadanie w złej wierze. W
takim razie na podstawie art. 172 § 2 k.c. w pierwotnym brzmieniu, okres zasiedzenia
wynosił 20 lat i liczył się z mocy art. XLI § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.
Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94) od daty wejścia w życie
kodeksu cywilnego, tj. od 1 stycznia 1965 r., a więc upływał by z dniem 1 stycznia 1985
r. Jednakże do zasiedzenia tego udziału w nieruchomości nie doszło, gdyż na skutek
ustanowienia zarządu państwowego nad budynkiem przy ul. W., K. N. utracił z dniem 1
maja 1981 r. władanie tym udziałem (corpus), bez którego termin zasiedzenia nie
biegnie. Jego spadkobiercy, po uchyleniu zarządu państwowego w 1990 r., nie przejęli
udziału w posiadanie samoistne, lecz sprawowali tylko zarząd nim, byli zatem
posiadaczami zależnymi, a taki charakter posiadania nie prowadzi do zasiedzenia.
Dlatego wniosek o zasiedzenie podlegał oddaleniu.
Na skutek apelacji wniesionych przez spadkobierców K. N. od tego rozstrzygnięcia Sąd
Okręgowy w L. postanowieniem z dnia 15 grudnia 2004 r. zmienił je jedynie w zakresie
orzeczenia o kosztach, obniżając kwotę przyznaną od wnioskodawczyni na rzecz
uczestnika E. K. z 3054,52 zł do 800 zł i oddalając apelację w pozostałym zakresie, jako
niezasadną. Sąd Okręgowy skorygował ustalenia Sądu Rejonowego tylko w kwestii daty
wyjazdu C. K. z Polski od Izraela, uznając, że ze względu na utratę ważności
dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy polskiej po otrzymaniu wizy
izraelskiej, wyjazd ten musiał nastąpić najpóźniej w dniu 16 września 1950 r., a nie, jak
przyjął Sąd Rejonowy, w 1951 r., zaznaczając jednocześnie, że ta korekta nie ma
żadnego wpływu na ostateczną treść merytorycznego rozstrzygnięcia, które jest zgodne
z prawem. W szczególności Sąd Okręgowy zaaprobował ocenę Sądu I – ej Instancji w
kwestii mającej fundamentalne znaczenie w sprawie, że K. N. był posiadaczem
samoistnym w złej wierze udziału w ½ nieruchomości, należącego do obywateli
narodowości żydowskiej, w okresie od dnia 20 sierpnia 1956 r. do dnia 1 maja 1981 r.,
kiedy to utracił władnie tego udziału na skutek przejęcia zarządu nim przez Zarząd
Budynków Mieszkalnych w L. Okres ten nie wystarcza na stwierdzenie nabycia tego
udziału przez zasiedzenie, a zatem oddalenie wniosku w tym przedmiocie było
prawidłowe.
Postanowienie Sądu Okręgowego zaskarżyła kasacją pełnomocnik wnioskodawczyni,
reprezentująca także pozostałych spadkobierców K. N. Skarżąca zarzuciła naruszenie
art. 172 § 2 k.c. w zw. z art. XLI § 1 i 2 przepisów wprowadzających kodeks cywilny w
zw. z art. 336 k.c. i art. 176 § 2 k.c., wnosząc o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na wstępie należy podkreślić, że kasacja została oparta na pierwszej podstawie,
tj. naruszeń prawa materialnego, co oznacza, że w postępowaniu kasacyjnym ostają się,
jako niezakwestionowane, ustalenia faktyczne, które stały się podstawą orzeczenia
Sądu Odwoławczego. Z nich zaś wynika, że posiadanie przez K. N. drugiego udziału w
nieruchomości przy ul. E. miało, co do swojej istoty i przebiegu, charakter zmienny,
dynamiczny. Najpierw było posiadaniem zależnym, związanym z wykonywanym zarządu
rzeczą wspólną przez jednego z jej współwłaścicieli. To posiadanie zależne
przekształciło się, poczynając od 20 sierpnia 1956 r., to jest po zamanifestowaniu przez
K. N. woli posiadania w charakterze właściciela, w posiadanie samoistne w złej wierze, a
ustało z dniem zaprzestania władania udziałem, tj. w dniu 1 maja 1981 r. Z tą datą cała
nieruchomość przeszła pod zarząd państwowy, sprawowany przez Zarząd Budynków
Mieszkalnych w L. na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki
Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 5 października 1974 r. (Dz. U. Nr 37, poz. 222).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zarząd ten, podobnie jak inne
władcze sposoby zarządu sprawowane przez Państwo nad nieruchomościami nie
stanowiącymi własności Skarbu Państwa, nie łączył się z władaniem nieruchomością w
charakterze właścicielskim, prowadzącym do zasiedzenia, lecz było to władanie za
właściciela lub za dotychczasowego posiadacza (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 22 października 2004 r., II CK 93/04 i powołane tam dalsze orzecznictwo). Każda
z tych form zarządu stanowiła emanację władczych uprawnień Państwa, których celem
było zapewnienie ochrony substancji nieruchomości opuszczonych w czasie wojny lub
niewłaściwie utrzymywanych. Realizując w ten sposób cele ogólnospołeczne, zarząd ten
sprawowany był jednocześnie w interesie właściciela nieruchomości, któremu, na jego
wniosek,
zarządca
państwowy
obowiązany
był
po
upływie
każdego
roku
kalendarzowego składać informację dotyczącą zarządzanego budynku (§ 4 ust. 3
powołanego wyżej rozporządzenia). Przejęcie nieruchomości w zarząd państwowy nie
oznaczało zatem objęcia jej w posiadanie w sensie cywilistycznym; nie musiało więc
automatycznie łączyć się z pozbawieniem posiadania dotychczasowych posiadaczy,
choć niewątpliwie miało na stan ich posiadania przemożny wpływ. Według ustaleń Sądu
Okręgowego w niniejszej sprawie, objęcie zarządu nieruchomością przez Zarząd
Budynków Mieszkalnych miało taki skutek w sferze posiadania, że dotychczasowy
posiadacz całej nieruchomości, którym był K. N. został ograniczony w sferze posiadania
tylko do swojego udziału, utracił zaś posiadanie udziału nieruchomości należącego do
rodziny zamieszkującej w Izraelu. Skoro zaś utrata tego posiadania nastąpiła w 1981 r. i
nie została odzyskana przez jego następców prawnych, to prawidłowa jest ocena Sądu
Okręgowego, że do tego czasu, licząc od sierpnia 1956 r., od kiedy rozpoczęło się
posiadanie w złej wierze, nie upłynął okres wystarczający do nabycia własności udziału
w nieruchomości w drodze zasiedzenia. Wymagany w tym celu przez art. 50 § 2 dekretu
z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319, ze zm.) 30 –
letni termin mijał by w sierpniu 1986 r., a termin 20 – letni, liczony od wejścia w życie
kodeksu cywilnego, upłynął by w dniu 1 stycznia 1985 r. (art. 172 § 2 k.c. w brzmieniu
pierwotnym w zw. z art. XLI przepisów wprowadzających k.c.). Kwestionowanie w
kasacji orzeczenia Sądu Okręgowego, akceptującego oddalenie wniosku o zasiedzenie,
nie mogło zatem odnieść skutku. Dlatego kasacja polegała oddaleniu (art. 393 12 k.p.c.).