Supreme Court allows unreported employment periods before 1992 to count as contributory periods for pension rights.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that employment periods prior to November 15, 1991, where employer contributions were unpaid, could be recognized as contributory periods for pension claims filed after that date. The applicant argued that the 1982 pension law prioritized actual employment over contribution payments, whereas the new 1991 revaluation law strictly required contributions. The court decided that applying the new law's contribution requirement retroactively would violate the applicant's acquired rights under the previous legislation and prevent the employer from paying backdated contributions due to statute of limitations.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent; Art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników; The court held that periods of employment preceding the entry into force of the revaluation law, for which employer contributions were not paid, must be considered contributory periods to protect acquired rights under the prior pension legislation.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 11 maja 1994 r.
II UZP 5/94
Przewodniczący SSN: Teresa Romer (autor uzasadnienia), Sędziowie SN: Krzysztof
Kolasiński (sprawozdawca) , Maria Tyszel,
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Witolda Bryndy, w sprawie z wniosku
Czesława S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. o wysokość
renty inwalidzkiej, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 11 maja 1994 r.
zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
postanowieniem z dnia 22 grudnia 1993 r. [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.
"Czy pracownikowi, który zgłosił wniosek o świadczenie emerytalno-rentowe po 15
listopada 1991 r. (po wejściu z życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o
rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie
niektórych ustaw - Dz. U. Nr 104, poz. 450) można uwzględnić okres zatrudnienia w
rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników z dnia 14
grudnia 1982 r. (Dz. U. Nr 40, poz. 267 z późn. zm.), wykonywanego przed 15 listopada
1991 r., za które pracodawca nie odprowadził składek na ubezpieczenie i uważać je
jako okresy składkowe, w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt. 1 litera "a" w/w ustawy
rewaloryzacyjnej z dnia 17 października 1991 r. ?"
p o d j ą ł następującą uchwałę:
Pracownikowi, który zgłosił wniosek o świadczenie emerytalno-rentowe po 15
listopada 1991 r. (po wejściu w życie ustawy z 17 października 1991 r. o
rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie
niektórych ustaw, Dz. U. Nr 104, poz. 450) można uwzględnić okresy zatrudnienia
w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu
emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.),
wykonywanego przed 15 listopada 1991 r., za które pracodawca nie odprowadził
składek na ubezpieczenie.
Uzasadnienie
Przytoczone w sentencji zagadnienie prawne powstało na tle następującego
stanu faktycznego. Wnioskodawca Czesław S. odwołał się od decyzji Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z 29 sierpnia 1992 roku, którą przyznano mu
prawo do renty inwalidzkiej w wysokości określonej dla III grupy inwalidów, z
pominięciem okresów zatrudnienia od 20 września 1963 r. do 24 października 1966 r.,
od 3 listopada 1968 r. do 31 grudnia 1971 r., od 22 grudnia 1973 r. do 31 grudnia 1973
r., od 1 października 1974 r. do 28 lutego 1975 r., od 1 marca 1976 r. do 31 grudnia
1976 r. i od 1 czerwca 1977 r. do 31 marca 1979 r. Organ rentowy okresów tych nie
uwzględnił ponieważ nie zostały za nie opłacone składki na ubezpieczenie społeczne.
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził
postępowanie dowodowe. Wyniki tego postępowania potwierdziły zatrudnienie
wnioskodawcy w spornych okresach.
Wyrokiem z 21 lipca 1993 r. Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i uwzględnił pracę
wnioskodawcy w przytoczonych wyżej okresach. W uzasadnieniu wyroku Sąd
podkreślił, iż brak jest podstaw do kwestionowania wiarygodności zaświadczeń o
zatrudnieniu wnioskodawcy u Edwarda C. Świadectwa pracy wystawione przez
pracodawcę są czytelne, podają stanowisko i okresy zatrudnienia wnioskodawcy.
Wśród świadków, którzy potwierdzili przed sądem zatrudnienie Czesława S. znalazł się
sam pracodawca - Edward C. Sąd podkreślił, że z zeznań tego świadka wynikało, iż
świadomie odstępował on w pewnych okresach od ubezpieczenia wnioskodawcy.
Zdaniem Sądu, nie uzasadnia to pominięcia tych okresów pracy w obliczeniu należnego
wnioskodawcy świadczenia.
Sąd Apelacyjny- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu
rozpatrując rewizję pozwanego organu rentowego od tego wyroku, powziął poważne
wątpliwości prawne, którym dał wyraz w przedstawionym zagadnieniu.
W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wyraził pogląd, że okresy zatrudnienia w
rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), wykonywanego przed 15
listopada 1991 r. tj przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 października 1991 roku o
rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie
niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), za które pracodawca nie opłacał
składek należy uważać za okresy składkowe w pojęciu art. 2 ust. 2 pkt 1a tej ustawy.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:
Spór dotyczy zatrudnienia wnioskodawcy przed wejściem w życie ustawy z dnia
17 października 1991 r. o rewaloryzacji...
Ustawa ta wprowadziła, nowe, nieznane dotychczasowym przepisom o
ubezpieczeniu społecznym pojęcie okresów składkowych i nieskładkowych. Pojęcie
okresów składkowych definiuje ust. 1 art. 2 ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy za
okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem wejścia w życie ustawy
okresy za które była płacona składka na ubezpieczenie społeczne, albo za które nie
było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Do tych okresów wedle
art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a należą okresy zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia na
obszarze Państwa Polskiego - w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru
czasu pracy - jeżeli w czasie tych okresów pracownik pobierał wynagrodzenie lub
zasiłek z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński albo opiekuńczy.
Art. 45 ustawy z dnia 17 października 1991 roku, w ust. 1 stanowi, że przepisy
ustaw i dekretu, wymienione w art. 1 (w tym ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym pracowników) stosuje się od dnia wejścia w życie ustawy o
ile nie są z nią sprzeczne.
Wnioskodawca pobiera rentę inwalidzką na mocy przepisów ustawy z dnia 14
grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zgodnie z art. 11
ust. 1 tej ustawy okresami zatrudnienia, wymaganymi do uzyskania świadczeń
określonych w ustawie, są, z zastrzeżeniem art. 12, okresy pozostawania w stosunku
pracy, w czasie których pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia
społecznego chorobowy, macierzyński albo opiekuńczy. Art. 12 stanowi, że przy
ustaleniu prawa do świadczeń określonych w ustawie nie uwzględnia się okresów
zatrudnienia wykonywanego w wymiarze czasu pracy niższym niż połowa wymiaru
obowiązującego pracownika w danym zawodzie.
Jest poza sporem, że wnioskodawca w kwestionowanych okresach pozostawał
w stosunku pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, a więc spełniał warunek o jakim
mowa w art. 11 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym do zaliczenia tego
zatrudnienia dla uzyskania prawa do świadczeń przewidzianych w ustawie i ich
podwyższenia z tytułu stażu pracy.
Zarówno art. 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku, jak i poprzednio
obowiązujące przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym a także jednolite orzecznictwo
sądowe, w tym byłego Trybunału Ubezpieczeń Społecznych, uzależniały nabycie prawa
do świadczeń emerytalno-rentowych jedynie od udowodnienia wymaganego okresu
zatrudnienia, a także okresów z nim równorzędnych lub zaliczalnych do niego. Do dnia
wejścia w życie ustawy z dnia 17 października 1991 roku o rewaloryzacji nabycie prawa
do świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego pracowników nie było więc uzależnione od
opłacania składek na ubezpieczenie społeczne ale tylko od faktycznego wykonywania
zatrudnienia co najmniej w połowie obowiązującego czasu pracy.
Opłacanie składek należało i należy do obowiązków pracodawcy. Na wykonanie czy też
kontrolę wykonania tego obowiązku pracownik nie miał wpływu.
Uzależniając prawo do świadczeń emerytalno-rentowych od zatrudnienia przez
określony czas a nie od opłacania składek, nasz system ubezpieczenia społecznego
odpowiadał bardziej systemowi zabezpieczenia społecznego, bez ekwiwalentności
świadczeń w stosunku do składek.
Ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent...
wprowadziła pojęcie okresów składkowych i nieskładkowych i związała ściślej prawo do
zaopatrzenia emerytalno-rentowego z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne.
Art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy jako okresy składkowe wymienia okresy opłacania
składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości określonej w przepisach
wykonawczych wydanych na podstawie przepisów o organizacji i finansowaniu
ubezpieczeń społecznych. Przepisy te zawarte zostały w ustawie z dnia 25 listopada
1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U.
1989 r., Nr 25, poz. 137 ze zm.). Trudno przepisy tej ustawy odnosić do zdarzeń
zaistniałych przed wejściem jej w życie a ponadto art. 4 tej ustawy stanowi tylko o
obowiązkowym ubezpieczeniu społecznym pracowników. Nie uzależnia powstania i
trwania tego obowiązku od opłacenia składek.
Wnioskodawca złożył wniosek o rentę inwalidzką pod rządami ustawy z dnia 17
października 1991 r o rewaloryzacji ... . W dniu zgłoszenia wniosku obowiązywał i nadal
zachowuje swoją moc art. 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu
emerytalnym pracowników, który, jak wspomniano, warunkuje uzyskanie prawa do
świadczeń określonych w ustawie, pozostawaniem w stosunku pracy bez względu na
to, czy pracodawca opłacał w czasie stosunku pracy składki na ubezpieczenie
społeczne.
Ścisła interpretacja art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 października 1991 r.
prowadziłaby do pozbawienia wnioskodawcy praw dobrze nabytych, zgodnie z
obowiązującymi przepisami, które nie utraciły swojej mocy z dniem 15 listopada 1991
roku, z chwilą wejścia w życie ustawy o rewaloryzacji. Wnioskodawca nie ma
możliwości "sanowania", zaistniałej sytuacji zgodnie z wymaganiami ustawy
rewaloryzacyjnej, gdyż opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne należy do
pracodawcy a sam pracodawca, gdyby zaistniała taka możliwość, nie mógłby już
opłacić zaległych składek ze względu na przedawnienie. Dlatego też za okresy
składkowe, przypadające przed wejściem w życie ustawy o rewaloryzacji, należy
uważać także i takie okresy pozostawania w stosunku pracy, za które składka na
ubezpieczenie nie została opłacona. Zawężające traktowanie tego pojęcia,
prowadziłoby do sprzeczności z dotychczasowymi przepisami, które dawały w nabyciu
prawa do świadczeń priorytet samemu zatrudnieniu.
Analogiczne stanowisko wyraził pełnomocnik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak w sentencji.