Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UZP 25/95 Generato dall'IA

Supreme Court ruled that the 1990 law change removed the 5-year age limit for early pensions in special conditions.

Numero d'incarto II UZP 25/95
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court ruled that the 1990 amendment to the Social Security Act removed the requirement for workers in special conditions to reach retirement age within five years of leaving employment. The Social Security Office denied Maria L.'s early pension because she had not met this five-year deadline, despite having the required work history. The Court held that the legislative change abolished this temporal restriction, making the regulatory requirement incompatible with the new statutory framework.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 26 ust. 9 lit. a ustawy z 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym; The amendment to the Social Security Act removed the five-year age limit for early retirement in special conditions, rendering the corresponding regulatory requirement inapplicable.

Parole chiave

Generato dall'IA
early retirement conditions social security legislation legislative amendment effect special working conditions retirement age limit regulatory interpretation statutory supremacy

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 26 ust. 9 lit. a of the Act of 24 May 1990 on amending certain provisions on pension provision
Czy zmiana brzmienia art. 26 ustawy z 14 grudnia 1982 r.
Art. 26 of the Act of 14 December 1982 on social security
Czy zmiana brzmienia art. 26 ustawy z 14 grudnia 1982 r.
§ 4 ust. 1 and 2 of the Decree of the Council of Ministers of 7 February 1983 on retirement age and pension increase for workers employed in special conditions
art. 391 k.p.c
dnia 12 października 1995 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Uchwała z dnia 30 stycznia 1996 r.

II UZP 25/95

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Teresa Romer

(sprawozdawca), Walerian Sanetra,

Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, w sprawie z

wniosku Marii L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Ł. o wcześniejszą emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 30 stycznia 1996 r.

zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z

dnia 12 października 1995 r., [...] do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.

Czy zmiana brzmienia art. 26 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. (Dz. U. Nr 40,

poz. 267 ze zm.) wprowadzona z dniem 1 stycznia 1990 r. z mocy art. 1 ust. 9 lit. a

ustawy z 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym

(Dz. U. Nr 36, poz. 206), polegająca na skreśleniu w dotychczasowym ust. 1 wyrazów

"w czasie zatrudnienia lub w okresie równorzędnym z okresem zatrudnienia lub nie

później niż w ciągu 5 lat od ustania tych okresów" ma wpływ na wykładnię § 4 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego i

wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), a w

szczególności, czy pozwala pracownikowi, który wykonywał prace w szczególnych

warunkach wymienione w wykazie A i mającemu wymagany okres zatrudnienia, w tym

co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach, nabyć prawo do emerytury także i

w sytuacji, gdy osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla

mężczyzn, także po upływie 5 lat od ustania zatrudnienia ?

p o d j ą ł następującą uchwałę:

Do pracowników, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) nie stosuje się od dnia 1 stycznia 1990 r. warunku osiągnięcia wieku emerytalnego w

czasie zatrudnienia lub w ciągu 5 lat od ustania zatrudnienia (§ 4 ust. 2 wymienionego rozporządzenia).

Uzasadnienie

Przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego. Zakład Ubezpieczeń Oddział w Ł. odmówił Marii L., urodzonej

27 stycznia 1940 r., prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie § 4 ust. 1 i 2

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego

oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).

Decyzję odmowną z dnia 27 lutego 1995 r. organ rentowy oparł na tym, że

wnioskodawczyni, która legitymuje się okresem zatrudnienia wynoszącym łącznie 27

lat, 7 miesięcy i 6 dni, w tym 25 lat i 7 miesięcy w szczególnych warunkach, nie

uzyskała wieku emerytalnego w ciągu 5 lat od ustania zatrudnienia.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, do którego

odwołała się wnioskodawczyni oddalił odwołanie. Zdaniem tego Sądu ponieważ

wnioskodawczyni była zatrudniona do 15 maja 1989 r., a 55 lat ukończyła 27 stycznia

1995 r., nie nabyła prawa do wcześniejszej emerytury, albowiem osiągnęła wiek emerytalny po upływie 5 lat od ustania zatrudnienia. Sąd powołał się na § 4 ust. 1

przytoczonego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego...

Sąd Apelacyjny rozpatrując rewizję wnioskodawczyni od tego wyroku powziął

poważne wątpliwości prawne, które sformułował w zagadnieniu prawnym przytoczonym

w sentencji uchwały.

Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia zwrócił uwagę na

to, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent..., wydane z upoważnienia art. 55 ustawy z

dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U.

Nr 40, poz. 267 ze zm.), przewiduje w § 4 ust. 1, że pracownik, który wykonywał prace

w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury,

jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1. osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,

2. wiek emerytalny osiągnął w czasie zatrudnienia lub w ciągu 5 lat od ustania

zatrudnienia,

3. ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Warunek określony w ust. 1 pkt 2 § 4 nie jest wymagany od pracownika, który

ma okres zatrudnienia: 30 lat kobieta, 35 lat mężczyzna albo w chwili osiągnięcia wieku

emerytalnego uprawniony był do renty rodzinnej lub inwalidzkiej.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że przepisy powołanego rozporządzenia są przepisami szczególnymi w stosunku do zasad określających warunki, od spełnienia których

zależy uzyskanie prawa do emerytury w rozumieniu art. 26 ustawy o z.e.p. Zgodnie z

treścią tego przepisu od 1 stycznia 1990 r. (treść przepisu art. 26 ust. 1 została

zmieniona przez art. 1 ust. 9 ustawy w dniu 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych

przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym - Dz. U. Nr 36, poz. 206) do nabycia prawa do

emerytury nie jest wymagany związek czasowy między zaprzestaniem zatrudnienia a

osiągnięciem wieku emerytalnego. Ustawa z dnia 24 maja 1990 r.nie zmieniła jednak

treści § 4 omawianego rozporządzenia.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego w obecnym stanie prawnym istnieje problem, czy

zmiana art. 26 ust. 1 ustawy o z.e.p. może mieć wpływ na wykładnię § 4 ust. 1 rozporządzenia. Sąd Apelacyjny wskazał na możliwość wykładni językowej § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Nie doszło do skreślenia tego przepisu oraz jego ust. 2, który określa w jakich przypadkach mimo przekroczenia 5 lat od

ustania zatrudnienia do chwili osiągnięcia wieku emerytalnego pracownik nabywa

prawo do emerytury. Dlatego też, zgodnie z poglądem Sądu Apelacyjnego, można

uznać, że przepisy rozporządzenia jako "lex specialis" w stosunku do ustawy z 14

grudnia 1982 r. o z.e.p. odrębnie określają warunki przyznania prawa do emerytury od

tych, które zawarte są w art. 26 ustawy o z.e.p.

Sąd Apelacyjny zwrócił jednak uwagę, że dopuszczalny jest pogląd odmienny,iż

zmiana art. 26 ustawy o z.e.p. spowodowała, że pracownicy o których mowa w § 4 ust.

1 rozporządzenia mogą przejść na emeryturę niezależnie od tego kiedy osiągnęli wiek

emerytalny, o ile tylko mają wymagany okres zatrudnienia, a w nim 15 lat pracy w

warunkach szczególnych. Za taką interpretacją przemawiać może cel tego przepisu ochrona osób zatrudnionych przy pracach o znacznym stopniu uciążliwości czy

szkodliwości dla zdrowia.

Sąd Najwyższy podejmując przytoczoną w sentencji uchwałę rozważył, co

następuje:

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.),

wydane zostało z mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 55 ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze

zm.), zwanej dalej ustawą o z.e.p.

Zgodnie z przepisem art. 55 ustawy o z.e.p. Rada Ministrów określa w drodze

rozporządzenia rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom

wymienionym w art. 11 ust. 3 oraz art. 53 ust. 2 i 3 przysługuje:

1) prawo do emerytury w określonym wieku niższym, niż to wynika z art. 26 ust.

1 pkt 1,

2) wzrost emerytury lub renty, o którym mowa w art. 54 ust. 1 pkt 2.

Z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca upoważnił Radę Ministrów do

określenia warunków na jakich przysługuje prawo do emerytury w wieku niższym, niż to

wynika z art. 26 ust. 1 pkt 1 oraz do określenia tego wieku, a ponadto wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych.

W okresie, w którym wydane zostało rozporządzenie przepis, art. 26 ust. 1 pkt 1

ustawy o z.e.p. przewidywał wiek emerytalny dla kobiet - 60 lat i dla mężczyzn - 65 lat.

Równocześnie zgodnie z treścią tego przepisu warunkiem uzyskania prawa do emerytury było osiągnięcie wieku emerytalnego w czasie zatrudnienia lub w okresie równorzędnym z zatrudnieniem, jednak nie później niż w ciągu 5 lat od ustania tych okresów. Zgodnie z art. 26 ust. 2 staż pracy wymagany do emerytury wynosi 20 lat dla

kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Jednakże, gdy pracownik osiągał wiek emerytalny po

upływie 5 lat od ustania zatrudnienia (okresu równorzędnego z zatrudnieniem) staż

pracy, od którego zależy prawo do emerytury, ulegał podwyższeniu o 10 lat (30 lat dla

kobiet, 35 lat dla mężczyzn). Zwiększony okres zatrudnienia nie był wymagany wówczas, gdy w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego pracownik miał uprawnienie do renty

inwalidzkiej lub rodzinnej, czy posiadał okres zatrudnienia wymieniony w ust. 1 pkt 2 art.

26. Rozporządzenie, którego treści dotyczy rozstrzygane zagadnienie prawne, miało,

z mocy wspomnianej delegacji z art. 55 pkt 1 ustawy o z.e.p., określić rodzaje pracy lub

stanowisk pracy oraz warunki, w których prawo do emerytury przysługuje w określonym

przez nie wieku, lecz niższym od przewidywanego przez art. 26 ustawy o z.e.p..

Celem rozporządzenia było uregulowanie prawa do emerytury w sposób szczególny, ale korzystniejszy co do jej wysokości i wieku w stosunku do regulacji zawartej w

ustawie o z.e.p. ze względu na charakter wykonywanego zatrudnienia, wyrażający się

szczególnym obciążeniem organizmu pracownika.

Problematycznym jest, czy Rada Ministrów określając w rozporządzeniu niższy,

od przewidzianego w art. 26 ust. 1 ustawy o z.e.p., wiek emerytalny, miała upoważnienie ustawowe do wprowadzenia także innych, przewidzianych w tym przepisie

warunków dotyczących przyznania prawa do emerytury, a przede wszystkim ograniczenia tego prawa od uzyskania wieku emerytalnego w czasie zatrudnienia lub w ciągu

5 lat od ustania zatrudnienia i uwarunkowanie w takiej sytuacji prawa do emerytury od

dodatkowego, znacznie (bo o 10 lat) dłuższego zatrudnienia.

Wydaje się, że doszło do przekroczenia delegacji ustawowej w tym zakresie. Do

dnia 1 stycznia 1990 r. § 4 rozporządzenia, nie pozostawał jednak w sprzeczności z art.

26 ustawy o z.e.p. w zakresie określającym jako jeden z warunków przyznania prawa

do emerytury osiągnięcie wieku emerytalnego w ciągu 5 lat od zaprzestania

zatrudnienia.

Przepisy art. 26 ustawy o z.e.p. w tej części, w której mimo udowodnienia okresu

zatrudnienia wymaganego do przyznania prawa do emerytury, pozbawiały tego prawa,

jeżeli zatrudnienie ustało przed upływem 5 lat od osiągnięcia wieku emerytalnego i

ewentualne uzyskanie emerytury w takiej sytuacji uzależniały od dodatkowego, 10-cio

letniego stażu pracy, budziły sprzeciw i poczucie krzywdy społecznej. Pozostawały też

w sprzeczności z gwarancjami ubezpieczenia społecznego zgodnie, z którymi

osiągnięcie określonego wieku i wykazanie się odpowiednim okresem zatrudnienia dają prawo do świadczenia emerytalnego.

Ustawą z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu

emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206) art. 26 ustawy o z.e.p. został zmieniony w ten

sposób, że emerytura przysługuje pracownikowi, który osiągnął wiek emerytalny (60 lat

dla kobiet, 65 dla mężczyzn) i posiada wymagany staż pracy (odpowiednio 20 lub 25

lat). Z przepisu tego usunięty został warunek osiągnięcia wieku emerytalnego w ciągu

5-ciu lat od ustania zatrudnienia lub okresu równorzędnego z zatrudnieniem.

Konsekwencją tej zmiany było także pominięcie warunków, pod którymi można nabyć

prawo do emerytury mimo nie osiągnięcia wieku emerytalnego w przewidzianym

terminie.

Zmiana art. 26 ustawy o z.e.p. nie pociągnęła za sobą zmiany § 4 ust. 1 pkt 2

oraz ust. 2 rozporządzenia. Doszło więc do sytuacji, w której przepis ten - wydany w

ramach delegacji ustawowej dla stworzenia osobom, które wykonywały pracę w warunkach szkodliwych lub uciążliwych, sytuacji uprzywilejowanej co do wymaganego

wieku emerytalnego - stawia pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach w

sytuacji trudniejszej, gorszej od ogółu pracowników.

Gdyby przyjąć wykładnię gramatyczną tego przepisu, doszłoby do sytuacji

sprzecznej z jego celem zróżnicowania (obniżenia) granicy wieku emerytalnego ze

względu na wcześniejsze zużycie energii życiowej i upadek sił, spowodowane pracami

uciążliwymi, niebezpiecznymi i szkodliwymi dla zdrowia. Od osób tych nadal należałoby

wymagać, w przypadkach przekroczenia 5 lat między przerwaniem zatrudnienia, a

osiągnięciem wieku emerytalnego - dodatkowego 10-cio letniego stażu pracy, którego

nie wymaga się od ogółu pracowników.

Użyty przez Sąd Apelacyjny argument, że rozporządzenie jest szczególnym aktem prawnym w stosunku do ustawy o z.e.p., mógłby ewentualnie mieć wpływ na

interpretację § 4 ust. 1 wówczas, gdyby przepis ten łączył warunek osiągnięcia wieku

emerytalnego w ciągu 5 lat od zaprzestania pracy w szczególnych warunkach lub

szczególnym charakterze. Przepis ten odnosi się jednak tylko do zaprzestania każdego

zatrudnienia. Był on i jest nadal powieleniem odpowiednich regulacji z art. 26 ustawy o

z.e.p. Regulacje te nie obowiązują od 1 stycznia 1990 roku w ustawie o zaopatrzeniu

emerytalnym i nie istnieją racjonalne przesłanki do utrzymania ich w rozporządzeniu

wykonawczym wydanym w oparciu o tę ustawę.

Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy podjął uchwałę przytoczoną

w sentencji.