Supreme Court allows family benefits for conscript killed on way to military commission via analogy.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court ruled that family members of a conscript killed while traveling to a military commission are entitled to work-related accident benefits. The applicant argued that the specific regulation for work accidents did not cover this scenario, while the Social Insurance Institution denied the claim based on a literal reading of the law. The court resolved the legal gap by applying analogy to Article 206 of the National Defense Service Act, reasoning that the conscript's duty to appear before the commission was functionally equivalent to performing temporary defense duties.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 200 ust. 1; Art. 206 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej: In cases of legal gaps regarding conscripts injured on the way to a military commission, benefits under work accident regulations apply by analogy to temporary defense duties.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 8 lipca 1994 r.
II UZP 13/94
Przewodniczšcy SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Stefania Szymańska
(sprawozdawca), Maria Tyszel,
Sšd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, w
sprawie z
wniosku Doroty I. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
P. o rentę rodzinnš wypadkowš i jednorazowe odszkodowanie, po rozpoznaniu na
posiedzeniu jawnym dnia 8 lipca 1994 r. zagadnienia prawnego przekazanego
przez
Sšd Apelacyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 9 lutego 1994 r., [...]
do
rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.,
"Czy wypadek jakiemu uległ poborowy wezwany do stawienia się zgodnie
z
art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 21.X.1967 r. o powszechnym obowišzku obrony
Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz. U. z 1992 r., Nr 4, poz.
16) przed
komisjš lekarskš uważa się za wypadek w szczególnych okolicznociach
okrelony
w § 5 ust. 2 rozporzšdzenia Rady Ministrów z dnia 3.X.1975 r. w sprawie
podstawy
wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,
wiadczeń dla
pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznociach oraz
wiadczeń dla osób nie będšcych pracownikami (Dz. U. nr 33, poz. 179 z
pón.
zm.), względnie za wypadek w drodze do pracy lub z pracy w rozumieniu §
15 pkt 2
rozporzšdzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej oraz Ministra Zdrowia
i Opieki
Społecznej z dnia 17.X.1975 r. w sprawie zasad i trybu orzekania o
uszczerbku na
zdrowiu oraz wypłacania wiadczeń z tytułu wypadku przy pracy, w drodze
do pracy i
z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. nr 36, poz. 199 z pón.
zm.) ?"
p o d j š ł
następujšcš
uchwałę:
Członkom rodziny poborowego, wezwanego do stawienia się przed
komisjš lekarskš (art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o
powszechnym obowišzku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - jednolity tekst: Dz.
U. z
1992 r., Nr 4, poz. 16), który uległ miertelnemu wypadkowi w drodze do
siedziby tej komisji lub w drodze powrotnej, przysługujš wiadczenia na
zasadach i w trybie przewidzianym dla pracowników w przepisach o wiadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Prawo do tych
wiadczeń ustala i wiadczenia wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
U z a s a d n i e n i e
Przedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następujšcego stanu
faktycznego:
Marcin I., urodzony w dniu 26 kwietnia 1971 r., zatrudniony w
prywatnym
Zakładzie Murarsko-Betoniarskim w R. od dnia 11 czerwca 1990 r., otrzymał
wezwanie do stawienia się na Komisję Poborowš w G. W. w dniu 13 marca
1991 r.
Po stawieniu się przed Komisjš, celem dostarczenia zdjęć udał się do domu
motocyklem kolegi i w czasie drogi na prostym odcinku uderzył w tył
przyczepy
cišgniętej przez cišgnik, w wyniku czego podniósł mierć na miejscu.
Wnioskodawczyni jako żona imieniem własnym oraz małoletniego syna
Alana
I., urodzonego w dniu 23 wrzenia 1990 r., domaga się przyznania renty
rodzinnej
wypadkowej oraz jednorazowego odszkodowania.
Organ rentowy decyzjš z dnia 24 stycznia 1992 r. załatwił wniosek
odmownie,
z tym uzasadnieniem, że wypadek miertelny, jakiemu uległ mšż
wnioskodawczyni
nie jest wypadkiem przy pracy, jak również w drodze do pracy lub z pracy
w
rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o wiadczeniach z
tytułu
wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz. U. z 1983
r., Nr 30,
poz. 144 ze zm.).
Sšd Wojewódzki-Sšd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu
wyrokiem z dnia 1 czerwca 1993 r. zmienił zaskarżonš decyzję w ten
sposób, że
"przyznał odwołujšcej na syna Alana I. rentę rodzinnš wypadkowš od dnia
14 marca
1991 r. oraz jednorazowe odszkodowanie z tytułu mierci Marcina I. z
powodu
wypadku przy pracy". Sšd Wojewódzki, powołujšc się na przepis art. 6 ust.
1 i 2
wyżej wymienionej ustawy, przyjšł, że Marcin I. uległ wypadkowi w czasie
urlopu
okolicznociowego udzielonego mu w zwišzku z obowišzkiem stawienia się do
poboru; wypadek zdarzył się więc w zwišzku z wykonywaniem "poleceń władz
państwowych w drodze do komisji poborowej", tj. w czasie podróży
służbowej w
okolicznociach innych, niż wykonywanie zwykłych obowišzków
pracowniczych;
majšcy za na względzie, że Marcin I. nie był w chwili wypadku
nietrzewy, ani że
nie udowodniono, by do wypadku doszło z jego wyłšcznej winy, dlatego
członkowie
jego rodziny uprawnieni sš - zgodnie z art. 12 tej ustawy - do
jednorazowego
odszkodowania, a zgodnie z art. 26 - do renty rodzinnej.
Natomiast zdaniem Sšdu Apelacyjnego w Poznaniu, nie ulega
wštpliwoci, że
wykonanie polecenia władz państwowych nie może być uznane za podróż
służbowš
w rozumieniu art. 6 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy. Sšd Apelacyjny
podkrelił, że
istotę podróży służbowej stanowi polecenie wyjazdu w zwišzku z
wykonywaniem
pracy, co w sprawie w ogóle nie zachodzi. Dlatego Sšd Apelacyjny nie
podzielił
stanowiska Sšdu Wojewódzkiego, iż miertelny wypadek, jakiemu uległ
Marcin I. w
dniu 13 marca 1991 r. jest wypadkiem przy pracy. Sšd Apelacyjny wywiódł
dalej, iż
Marcin I. wezwany na komisję poborowš również nie odbywał drogi w zwišzku
z
pracš, gdyż za drogę do pracy lub z pracy w rozumieniu § 14 i 15 w/wym.
rozporzšdzenia z dnia 17 padziernika 1975 r., pozostajšcš w zwišzki z
pracš uważa
się między innymi, drogę do innego punktu w celu spełnienia powinnoci
pracowniczej, a więc łšczšcej się z interesem zakładu pracy, co również
nie miało
miejsca i dlatego przedmiotowego zdarzenia nie można uznać za wypadek w
drodze
do pracy lub z pracy w rozumieniu § 15 pkt 2 tegoż rozporzšdzenia.
Sšd Apelacyjny jednak podkrelił, że Marcin I. w dniu zdarzenia
wykonywał
swój obowišzek obywatelski wynikajšcy z ustawy z dnia 21 listopada 1967
r. o
powszechnym obowišzku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst:
Dz. U. z
1992 r., Nr 4, poz. 16). Przepisy tej ustawy - wywiódł dalej Sšd
Apelacyjny - nie
przewidujš dla mężczyzn przedpoborowych i poborowych w razie wypadku w
drodze
do miejsca wezwania lub w drodze powrotnej oraz członków rodzin osób
zmarłych
wskutek takiego wypadku wiadczeń na zasadach i w trybie przewidzianym
dla
pracowników w przepisach o wiadczeniach na podstawie wymienionej wyżej
ustawy
wypadkowej. Wypełnienie obowišzku obywatelskiego przez Marcina I.
prowadziło w
konsekwencji do obrony Ojczyzny i dlatego - zdaniem Sšdu Apelacyjnego wypadek, jakiemu uległ on w dniu 13 marca 1991 r. można uznać za wypadek
w
szczególnych okolicznociach w rozumieniu § 5 ust. 2 powołanego wyżej
rozporzšdzenia z dnia 9 padziernika 1975 r., skoro się zważy, że
ustawodawca za
taki wypadek uznał, między innymi, wypadek przy chronieniu własnoci
społecznej
przed grożšcš jej szkodš. Wypadki osób wezwanych w celu wypełnienia
obowišzku
obywatelskiego wynikajšcego z art. 27 ust. 1 w/wymienionej ustawy z dnia
listopada 1967 r. powinny być uznane jako wypadki w szczególnych
okolicznociach
w rozumieniu § 5 ust. 2 w/wym. rozporzšdzenia, skoro przepisy tej ustawy
nie
przewidujš wiadczeń w razie wypadku zaistniałego w takich
okolicznociach. Za
przyjęciem takiego poglšdu przemawiajš - zdaniem Sšdu Apelacyjnego również
względy społeczne, moralne oraz zasada równoci i praworzšdnoci w
demokratycznym Państwie. Sšd Apelacyjny jednak podnosi, że zajęcie
takiego
stanowiska byłoby wštpliwe przy założeniu, że wyliczenie wypadków zawarte
w ust.
2 § 5 wyżej wymienionego rozporzšdzenia z dnia 3 padziernika 1975 r., z
tytułu
których przysługujš wiadczenia wymienione w ust. 1 tego przepisu, jest
wyczerpujšce.
Sšd Najwyższy zważył, co następuje:
1. W wietle bezspornego stanu faktycznego sprawy należy podzielić
stanowisko Sšdu Apelacyjnego, iż wypadek jakiemu uległ mšż
wnioskodawczyni nie
może być zakwalifikowany jako wypadek zaistniały w czasie podróży
służbowej w
rozumieniu art. 6 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o
wiadczeniach z
tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z
1983 r.,
Nr 30, poz. 144 ze zm.), okrelanej dalej jako "ustawa wypadkowa z 1975
r.".
Trafna jest argumentacja Sšdu Apelacyjnego, że istotę podróży
służbowej
stanowi polecenie wyjazdu w zwišzku z wykonywanš praca, co w przypadku
męża
wnioskodawczyni nie miało miejsca. W dniu wypadku udał się on bowiem w
drogę w
celu stawienia się przed komisję poborowš, co nie pozostawało w
jakimkolwiek
zwišzku z wykonywanš pracš w prywatnym zakładzie murarsko-betoniarskim.
Udanie się męża wnioskodawczyni w drogę było spowodowane wyłšcznie
poleceniem komisji poborowej do stawienia się w okrelonym miejscu i w czasie
przed tš
komisjš.
Zasadne jest także stanowisko Sšdu Apelacyjnego, iż - z uwagi na
stan
faktyczny sprawy - brak jest podstawy do zakwalifikowania przedmiotowego
zdarzenia jako wypadku w drodze do pracy lub z pracy w rozumieniu §§ 14 i
rozporzšdzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra
Zdrowia i
Opieki Społecznej z dnia 17 padziernika 1975 r. w sprawie zasad i trybu
orzekania
o uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacania wiadczeń z tytułu wypadku przy
pracy, w
drodze do pracy i z pracy oraz z tytułu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 36,
poz. 199
ze zm.). Mšż wnioskodawczyni nie odbywał drogi z domu do pracy lub z
pracy do
domu, ani też nie udał się w drogę do innego miejsca w celu spełnienia
czynnoci
zwišzanych z pracš. Nie ma też podstawy do zrównania jego drogi do
siedziby
komisji poborowej z drogš do miejsca lub z miejsca wykonywania zadań
społecznych (§ 15 pkt 2).
Natomiast nie można podzielić sugestii Sšdu Apelacyjnego co do
ewentualnego zakwalifikowania wypadku, jakiemu uległ mšż wnioskodawczyni, jako
wypadku
w szczególnych okolicznociach w rozumieniu § 5 ust. 2 rozporzšdzenia
Rady
Ministrów z dnia 3 padziernika 1975 r. w sprawie [...] wiadczeń dla
pracowników,
którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznociach, oraz wiadczeń dla
osób
nie będšcych pracownikami (Dz. U. Nr 33, poz. 182 ze zm.). Przepis § 5
wyżej
wymienionego rozporzšdzenia przewiduje wiadczenie dla osób, które uległy
wypadkowi w szczególnych okolicznociach, jednak w ust. 2 wymienia
enumeratywnie wypadki, z tytułu których przysługujš wiadczenia okrelone
w ust. 1.
Wyliczenie to jest wyczerpujšce, a ponieważ nie obejmuje ono wypadków
poborowych w drodze do siedziby komisji poborowej lub w drodze powrotnej,
nie ma
podstawy do zastosowania tego przepisu. Treć pkt 2 ust. 2 § 5 wyżej
wymienionego rozporzšdzenia (wypadek przy chronieniu własnoci społecznej
przed
grożšcš jej szkodš), na który to przepis powołał się Sšd Apelacyjny, jest
jednoznaczna i nie daje podstawy do rozcišgnięcia tego przepisu na wypadki
poborowych,
jakie mogš zaistnieć w drodze do komisji poborowej lub z powrotem do
miejsca
zamieszkania.
2. Powyższe rozważania jednak nie przesšdzajš o tym, iż poborowy,
który
uległ wypadkowi w drodze do siedziby komisji poborowej (lub w drodze
powrotnej), a
w razie wypadku miertelnego uprawnieni członkowie jego rodziny, nie
korzystajš z
ochrony ubezpieczeniowej w zakresie wiadczeń wypadkowych. Podstawy do
zajęcia korzystnego rozstrzygnięcia należy jednak poszukiwać w przepisach
ustawy
z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowišzku obrony
Rzeczypospolitej
Polskiej (jednolity tekst: Dz. U. z 1992 r., Nr 4, poz. 16ze zm.).
W myl art. 1 tejże ustawy obrona Ojczyzny jest sprawš i obowišzkiem
wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, za zgodnie z art. 27 i
art. 32
poborowi (mężczyni, którzy w danym roku kalendarzowym kończš 19 lat), sš
obowišzani stawić się przed komisjš poborowš w okrelonym miejscu i
czasie - pod
rygorem grzywny. Również w myl art. 52 osoby podlegajšce powszechnemu
obowišzkowi obrony sš obowišzane do osobistego stawienia się na wezwanie
właciwych organów w sprawach dotyczšcych tego obowišzku w terminie i
miejscu
okrelonym w wezwaniu oraz do poddania się badaniom lekarskim. Na
poborowym
spoczywa więc obowišzek ustawowy stawienia się w wyznaczonym terminie i
miejscu przed komisjš poborowš.
Ustawa o powszechnym obowišzku obrony Rzeczypospolitej Polskiej
oprócz
przepisów dotyczšcych zasadniczej służby wojskowej zawiera przepisy
regulujšce
służbę w obronie cywilnej, służbę zastępczš, a także przepisy regulujšce
obowišzek
wiadczeń osobistych w czasie pokoju. W myl art. 200 obowišzek wiadczeń
osobistych, polegajšcych na wykonywaniu różnego rodzaju prac doranych na
rzecz
przygotowania obrony Państwa, może być nałożony na osoby posiadajšce
obywatelstwo polskie, które ukończyły 16 lat, a nie przekroczyły 60 lat
życia. Zgodnie
za z art. 206 ust. 3 osobom takim, które doznały uszczerbku na zdrowiu
wskutek
wypadku powstałego podczas lub w zwišzku z wykonywaniem wiadczeń
osobistych
albo w bezporedniej drodze do miejsca wykonywania tych wiadczeń lub w
drodze
powrotnej, oraz członkom rodzin osób zmarłych wskutek takiego wypadku,
przysługujš wiadczenia na zasadach i w trybie przewidzianym dla
pracowników w
przepisach o wiadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób
zawodowych z
tym, że prawo do wiadczeń ustala i wiadczenia wypłaca Zakład
Ubezpieczeń
Społecznych. Odpowiednie wiadczenia przewidziane sš także dla
poborowych,
odbywajšcych służbę zastępczš (art. 197) lub służbę w obronie cywilnej
(art. 162).
Ustawa o powszechnym obowišzku obrony Rzeczypospolitej Polskiej natomiast
nie
przewiduje żadnych wiadczeń wynikajšcych ze szkód poniesionych przez
poborowych (członków ich rodzin) w razie wypadku zaistniałego w drodze do
siedziby komisji poborowej lub w drodze powrotnej. Uzasadnione jest zatem
stanowisko, że w tym zakresie mamy do czynienia z lukš w prawie. Nie ma
bowiem
żadnych racjonalnych argumentów, ażeby przyjšć, iż prawodawca uznał, że
takie
sytuacje sš prawnie obojętne i nie ma potrzeby ich prawnego unormowania.
Dlatego
w celu usunięcia tej luki w drodze analogii należy odnieć się do takiej
normy
prawnej, która dotyczy najbardziej zbliżonego stanu faktycznego i która
jest
najbardziej zbliżona z punktu widzenia celu dyspozycji prawnej (tzw.
ratio legis).
Kierujšc się powyższymi przesłankami Sšd Najwyższy uważa, że
najbardziej
zbliżonš normš prawnš jest art. 200 ustawy o powszechnym obowišzku obrony
Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ osobiste stawiennictwo przed komisjš
poboro-
wš jest obowišzkiem wynikajšcym z ustawy i dotyczy osób, które nie sš
żołnierzami,
ale których działanie zmierza do obrony Państwa. W konsekwencji - w
drodze
analogii - należy zatem przyjšć, iż w stosunku do takich osób (członków
rodziny) - w
razie szkód spowodowanych wypadkiem w drodze do siedziby komisji
poborowej lub
w drodze powrotnej, należy stosować przepis art. 206 ust. 3 ustawy o
powszechnym
obowišzku obrony Rzeczypospolitej Polskiej; oznacza to, iż takim osobom
przysługujš wiadczenia na zasadach i w trybie przewidzianym dla
pracowników w
przepisach o wiadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób
zawodowych.
Jeżeli ustawodawca udziela ochrony osobom (członkom rodzin), które
doznały szkody przy wykonywaniu doranych wiadczeń na rzecz obronnoci
Państwa, to tym bardziej ochrona ta i stosowne wiadczenia należš się
poborowym
(członkom ich rodzin), którzy wezwani do stawienia się w miejscu siedziby
komisji
poborowej, a więc do wypełnienia ustawowego obowišzku zwišzanego z obronš
Państwa, doznali szkody wskutek wypadku, jakiemu ulegli w tej drodze.
Majšc powyższe na uwadze Sšd Najwyższy podjšł uchwałę o treci
przytoczonej w sentencji.