Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II UZ 10/11 Generato dall'IA

Supreme Court allows retrial claim when court deemed 'poste restante' mail served without proof of receipt.

Numero d'incarto II UZ 10/11
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court granted the retrial request against a Social Insurance Institution's decision to offset benefits. The applicant argued he was unaware of the appeal hearing date because the court served notice at his 'poste restante' address without proof of receipt. The court found that the lower court incorrectly treated the undelivered notice as valid service, violating the applicant's right to defense. Consequently, the Supreme Court set aside the lower court's dismissal to allow the retrial proceedings.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 401 k.p.c.; Art. 136 § 2 k.p.c.; Art. 139 § 1 k.p.c.: A court cannot deem a judicial notice served at 'poste restante' as effectively delivered if the recipient did not collect it within the statutory period, as such delivery requires explicit notification to the recipient.

Parole chiave

Generato dall'IA
retrial request service of process poste restante proof of delivery right to defense social insurance civil procedure code

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 401 k.p.c.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że przywołane przez wnioskodawcę okoliczności aczkolwiek prawidłowo wskazał on jako podstawę skargi art. 401 k.p.c. - nie mogły
Art. 410 § 1 k.p.c.
uchylenie, zarzucając naruszenie art. 410 § 1 k.p.c. poprzez jego błędne
Art. 136 § 2 k.p.c.
doręczenia zgodnie z art. 136 § 2 k.p.c. Po zamknięciu rozprawy w tym dniu
Art. 139 § 1 k.p.c.
zastępczego z art. 139 § 1 k.p.c., gdyż urząd pocztowy nie jest i nie był
Art. 394 § 1 k.p.c.
Z tych względów zażalenie podlega uwzględnieniu na podstawie art. 394 1 §
Art. 398 k.p.c.
3 w związku z odpowiednio stosowanym art. 39816 k.p.c.
art. 401 k.p.c
Sąd Apelacyjny stwierdził, że przywołane przez wnioskodawcę okoliczności aczkolwiek prawidłowo wskazał on jako podstawę skargi art. 401 k.p.c.
art. 136 § 2 k.p.c
doręczenia zgodnie z art. 136 § 2 k.p.c.
art. 410 § 1 k.p.c
uchylenie, zarzucając naruszenie art. 410 § 1 k.p.c.
art. 401 pkt 2 k.p.c
wniesienie skargi w terminie i prawidłowe powołanie w niej art. 401 pkt 2 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt II UZ 10/11

POSTANOWIENIE

Dnia 14 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku R. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o nieobciążanie zwrotem świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 kwietnia 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 30 września 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 września 2010 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę

R. P. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego

Sądu z dnia 24 lutego 2010 r., którym oddalona została apelacja wnioskodawcy od

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 29 lipca 2008 r. oddalającego odwołanie od

decyzji

Zakładu

Ubezpieczeń

Społecznych

w

przedmiocie

obciążenia

wnioskodawcy zwrotem wypłaconego nienależnie świadczenia.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że przywołane przez wnioskodawcę okoliczności aczkolwiek prawidłowo wskazał on jako podstawę skargi art. 401 k.p.c. - nie mogły

doprowadzić do stwierdzenia, że w toku postępowania przed Sądami obu instancji

został pozbawiony możliwości obrony swych praw. Wnioskodawca nie podejmował

bowiem pism sądowych kierowanych na podany przez niego w piśmie procesowym

z dnia 21 sierpnia 2006 r. adres do doręczeń: „Z. 7, 26-290 M.”, następnie był

zawiadamiany o terminach rozpraw bezpośrednio na wskazywany przez niego

konsekwentnie adres: „Poste Restante 1”, a w okresie obejmującym działanie

ustanowionego

z

urzędu

pełnomocnika

procesowego,

o

terminach

tych

zawiadamiany był pełnomocnik. Pełnomocnik był również obecny na rozprawie w

dniu 29 lipca 2008 r., po zamknięciu której zapadł wyrok Sądu pierwszej instancji

oraz sporządził apelację od tego wyroku. Apelacja została sporządzona również

przez wnioskodawcę, który w dniu 1 września 2008 r. cofnął wniosek o

ustanowienie pełnomocnika z urzędu, oświadczając iż będzie występował osobiście

i wnioskując

o bezpośrednie doręczanie

mu

wszelkich

pism.

Następnie

wnioskodawca zgłosił ponownie wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu,

który został oddalony postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 15 stycznia 2010

r. Skierowane do wnioskodawcy - na ponownie wskazany przez niego w piśmie

procesowym z dnia 18 stycznia 2010 r. adres „1 Poste Restante” - zawiadomienie o

wyznaczonym na 10 lutego 2010 r. terminie rozprawy apelacyjnej nie zostało przez

niego odebrane w terminie i pozostawiono je w aktach sprawy ze skutkiem

doręczenia zgodnie z art. 136 § 2 k.p.c. Po zamknięciu rozprawy w tym dniu

ogłoszenie wyroku zostało odroczone na dzień 24 lutego 2010 r. Na ogłoszeniu

wyroku wnioskodawca nie stawił się.

Sąd Apelacyjny wywiódł, że warunkiem rozpatrywania zasadności skargi o

wznowienie postępowania jest spełnienie warunków wskazanych w art. 410 § 1

k.p.c. Sąd bada więc, czy skarga została wniesiona w terminie, czy opiera się na

ustawowej podstawie wznowienia oraz czy jest w ogólności dopuszczalna.

Uchybienie jakiejkolwiek z tych przesłanek powoduje odrzucenie skargi. Skoro więc

zawarte w skardze zarzuty nie znajdują uzasadnienia w okolicznościach

faktycznych sprawy, przeto podlega ona odrzuceniu.

W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca wniósł o jego

uchylenie, zarzucając naruszenie art. 410 § 1 k.p.c. poprzez jego błędne

zastosowanie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że Sąd Apelacyjny - przyjmując

wniesienie skargi w terminie i prawidłowe powołanie w niej art. 401 pkt 2 k.p.c. jako

podstawy wznowienia - nie rozważył przywołanych w skardze okoliczności

wskazujących na pozbawienie wnioskodawcy jakiejkolwiek możliwości obrony

praw, stąd też kontrola zażaleniowa zaskarżonego postanowienia nie jest możliwa,

co oznacza, że orzeczenie to zostało wydane w warunkach nieważności

postępowania z art. 379 pkt 5 k.p.c.

Skarżący wywiódł, że wniesiona przez niego skarga o wznowienie

postępowania spełniała wszystkie warunki określone w art. 409 k.p.c., a Sąd drugiej

instancji nie wskazał braku skargi, który stanowiłby o jej niedopuszczalności. W tej

sytuacji Sąd Apelacyjny winien był rozpoznać skargę merytorycznie na rozprawie po prawidłowym zawiadomieniu o jej terminie - i orzec zgodnie z art. 412 § 1 i 2

k.p.c. Skarżący wskazał, że - w jego ocenie - nadanie biegu skardze uzasadniały

następujące okoliczności: 1. niedoręczenie zawiadomienia o terminie rozprawy w

dniu 10 lutego 2010 r., po której zapadł wyrok z dnia 24 lutego 2010 r.; 2. wysłanie

wezwania na adres pocztowy, co nie mogło wywołać skutku prawnego doręczenia

zastępczego z art. 139 § 1 k.p.c., gdyż urząd pocztowy nie jest i nie był

mieszkaniem skarżącego; 3. naruszenie art. 377 k.p.c., przez niezłożenie na

rozprawach w dniach 15 stycznia i 10 lutego 2010 r. sprawozdania przez sędziego,

co oznacza, że żadna z tych rozpraw się nie rozpoczęła, a mimo to - bez rozprawy wydany został wyrok z dnia 24 lutego 2010 r.; 4. naruszenie art. 117 § 4 k.p.c.,

przez nieustanowienie dla chorego fizycznie i psychicznie wnioskodawcy

pełnomocnika z urzędu, nieuzasadnienie tego postanowienia i jego niedoręczenie

przed rozprawą wyznaczoną na dzień 10 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie jest usprawiedliwione, chociaż nie wszystkie postawione w nim

zarzuty mogą być uznane za zasadne.

Zgodnie z art. 409 k.p.c. skarga o wznowienie postępowania powinna czynić

zadość warunkom pozwu oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia,

podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie

terminu wniesienia skargi oraz wniosek o uchylenie lub zmianę zaskarżonego

orzeczenia. Z kolei w myśl art. 410 § 1 k.p.c. sąd odrzuca skargę wniesiona po

upływie przepisanego terminu, niedopuszczalną lub nieopartą na ustawowej

podstawie; postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W ocenie

skarżącego, skoro wniesiona przez niego skarga o wznowienie postępowania

odpowiadała wymaganiom formalnym określonym w art. 409 k.p.c., a w

szczególności jako ustawową podstawę wznowienia wskazywała art. 401 pkt 2

k.p.c., to niedopuszczalne było jej odrzucenie na podstawie art. 410 § 1 k.p.c., ale

powinna ona podlegać - po przeprowadzeniu rozprawy - merytorycznemu

rozpoznaniu w sposób określony w art. 412 § 1 i 2 k.p.c. Inaczej rzecz ujmując,

skarżący uważa, że z art. 410 § 1 k.p.c. wynika, iż w zakresie badania podstaw

wznowienia na posiedzeniu niejawnym mieści się wyłącznie badanie, czy w

skardze została wskazana podstawa wznowienia i czy odpowiada ona jednej z

podanych w Kodeksie postępowania cywilnego przyczyn uzasadniających żądanie

wznowienia, natomiast dokonywanie oceny, czy wskazana podstawa wznowienia w

rzeczywistości zachodzi podlega badaniu na rozprawie. Stanowisko to jest błędne,

gdyż - po zmianie z dniem 6 lutego 2005 r. treści art. 410 § 1 k.p.c. i skreśleniu art.

411 k.p.c. - ocena czy wskazana przez skarżącego ustawowa podstawa

wznowienia faktycznie występuje może być dokonana również na posiedzeniu

niejawnym. W konsekwencji, kontrolując oparcie skargi na ustawowej podstawie

wznowienia sąd bada, czy twierdzenia skargi stanowią taką ustawową podstawę,

gdyż jeśli wskazana podstawa została sformułowana w sposób odpowiadający

ustawie, ale w rzeczywistości nie występuje, skarga podlega odrzuceniu z mocy art.

410 § 1 k.p.c. (por. między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca

2005 r., IV CO 6/05, LEX nr 155376; z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZ 1/07, LEX nr

533907; z dnia 11 marca 2009 r., II UZ 2/09, LEX nr 527081; z dnia 6 listopada

2009 r., I CZ 57/09, LEX nr 599744; z dnia 19 marca 2010 r., II PZ 5/10, LEX nr

583798 oraz

wyrok z dnia 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, LEX nr 334985).

Odrzucenie skargi o wznowienie postępowania nie może natomiast nastąpić w

przypadku gdy podstawa ta istnieje, ale jest merytorycznie nieuzasadniona (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2007 r., III UZ 9/07, OSNP

2008 nr 19-20, poz. 303). Sąd Apelacyjny nie uznał, że skarga jest

niedopuszczalna, ale ocenił, że wskazana w niej podstawa wznowienia - chociaż

sformułowana w sposób określony w art. 401 pkt 2 k.p.c. - w rzeczywistości nie

istnieje, gdyż po pierwsze - skierowane do skarżącego zawiadomienie o terminie

rozprawy apelacyjnej wyznaczonej na dzień 10 lutego 2010 r. zostało adresowane

na wskazany przez niego adres „Poste Restante” i nie zostało podjęte w terminie,

czego skutkiem było pozostawienie tego zawiadomienia w aktach sprawy ze

skutkiem doręczenia stosownie do art. 136 § 2 k.p.c., a po drugie - skarżący

zrezygnował z ustanowionego pełnomocnika z urzędu i samodzielnie podejmował

czynności w sprawie.

Zgodnie z art. 402 pkt 2 k.p.c., można żądać wznowienia postępowania z

powodu nieważności między innymi wtedy, gdy strona wskutek naruszenia

przepisów prawa była pozbawiona możliwości działania. W judykaturze Sądu

Najwyższego przyjmuje się, że w powołanym przepisie chodzi o takie pozbawienie

strony możności działania, które utożsamiane jest z podstawą nieważności

postępowania określoną w art. 379 pkt 5 k.p.c., a więc gdy wskutek wadliwego

działania sądu doszło do całkowitego pozbawienia strony możności obrony jej

praw, czyli gdy znalazła się ona w takiej sytuacji, która uniemożliwiła - wbrew jej

woli - popieranie przed sądem dochodzonych żądań lub obronę przed zarzutami

strony przeciwnej (por. postanowienie z dnia 9 sierpnia 2005 r., IV CK 57/05, LEX

nr 604050 i z dnia 26 września 2008 r., V CZ 55/08, LEX nr 590293 i orzeczenia w

nich powołane).

Nieprzyznanie fachowego pełnomocnika z urzędu może być w niektórych

przypadkach kwalifikowane jako powodujące nieważność postępowania wskutek

pozbawienia strony możności obrony jej praw, ale tylko wtedy, gdy strona swoim

zachowaniem wykazuje nieporadność i nie podejmuje stosownych działań

procesowych. Natomiast sam fakt istnienia choroby psychicznej lub fizycznej strony

- na którą to okoliczność powołuje się skarżący - niewpływający na możliwość

prawidłowego prowadzenia sprawy, nie uzasadnia konieczności uwzględnienia

wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wskazuje na to treść art. 117 § 4

k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 19 kwietnia 2010 r., zgodnie z

którym sąd uwzględnia wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego,

jeżeli jego udział w sprawie uzna za potrzebny. W konsekwencji odmowa żądaniu

ustanowienia pełnomocnika z urzędu uzasadnianemu wyłącznie powołaniem się na

występujące schorzenia psychiczne i fizyczne, przy braku - jak w sprawie, w której

wniesiona została skarga o wznowienie postępowania - podstaw do stwierdzenia u

strony nieporadności w prowadzeniu procesu, nie powoduje nieważności

postępowania z uwagi na pozbawienie strony możności obrony jej praw (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2010 r., IV CSK 318/09, LEX nr 678016 oraz z

dnia 12 maja 2010 r., I UK 19/10, LEX nr 603408), a w konsekwencji nie mieści się

w podstawie wznowienia określonej w art. 401 pkt 2 k.p.c.

Przejawem nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony

możności działania może być również sytuacja, w której strona w następstwie

niezawiadomienia jej o terminie rozprawy apelacyjnej poprzedzającej wydanie

prawomocnego wyroku, nie mogła wziąć w niej udziału. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego przyjmuje się, że przepisy o doręczeniach mają charakter

obligatoryjny i wyłączają swobodę w tym zakresie. Nie można więc uznać

doręczenia

za

skutecznie

dokonane,

jeżeli

nie

nastąpiło

według

reguł

przewidzianych w art. 131 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2007 r., V CSK 155/07, LEX nr

485892). Uwzględniając stan prawny obowiązujący w dacie wydania wyroku

zaskarżonego skargą o wznowienie postępowania należy wskazać, że stosownie

do art. 135 k.p.c. doręczenia dokonywa się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam,

gdzie się adresata zastanie (§ 1), a na wniosek strony doręczenie pisma sądowego

przesłanego pocztą może być dokonane na wskazany przez stronę adres skrytki

pocztowej, poprzez złożenie go w placówce pocztowej operatora publicznego i

umieszczeniu zawiadomienia o tym w skrytce pocztowej adresata (§ 2). Z

przepisem tym koresponduje § 71 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

23 lutego 2007 r. - Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38,

poz. 249 ze zm.), w myśl którego jeżeli adresat podał jako adres do korespondencji

tylko numer skrytki pocztowej, zawiadomienie o nadejściu przesyłki sądowej może

być dokonane również za pośrednictwem tej skrytki. Stosownie do art. 136 § 4

k.p.c. strona, która zgłosiła wniosek o dokonywanie doręczeń na adres oznaczonej

skrytki pocztowej, ma obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie tego adresu,

przy czym przepisy § 2 i 3 stosuje się odpowiednio, co między innymi oznacza, że

w razie zaniedbania tego obowiązku przez stronę pismo pozostawia się w aktach

sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. Z kolei w

myśl art. 139 § 1 k.p.c. w razie niemożności doręczenia w sposób przewidziany w

artykułach poprzedzających, pismo przesłane pocztą należy złożyć w placówce

pocztowej operatora publicznego, umieszczając zawiadomienie o tym w drzwiach

mieszkania adresata lub w oddawczej skrzynce pocztowej. Przywołane wyżej

przepisy w pierwszej kolejności wskazują, że art. 136 § 2 k.p.c. odnosi się do

przypadku nieujawnienia zmiany adresu strony, natomiast art. 139 § 1 k.p.c.

dotyczy doręczenia zastępczego przez awizo. W tej ostatniej sytuacji za datę

doręczenia pisma złożonego w urzędzie pocztowym przyjmuje się datę jego

odebrania przez adresata lub datę, w której upłynął termin do odbioru pisma,

określony w § 9 obowiązującego do dnia 20 października 2010 r. rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu

doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 62,

poz. 697 ze zm.). Oznacza to, że przepisy postępowania nie przewidują możliwości

uznania za doręczenie zastępcze nieodebrania przez adresata nadanego na „poste

restante” pisma sądowego w 14-dniowym terminie odbioru biegnącym od dnia

następnego po dniu nadejścia przesyłki do placówki oddawczej. O nadejściu

przesyłki i możliwości jej odebrania w urzędzie pocztowym adresat taki nie jest

zawiadamiany w sposób określony w tych przepisach (por. także § 38 ust. 1 i 3 pkt

1 i 2 w związku z § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 9

stycznia 2004 r. w sprawie warunków wykonywania powszechnych usług

pocztowych, Dz.U. Nr 5, poz. 34 ze zm.).

Skoro zatem skarżący twierdzi, że nie został zawiadomiony o terminie

rozprawy apelacyjnej wyznaczonej na 10 lutego 2010 r., z protokołu tej rozprawy

jednoznacznie

wynika,

że

Sąd

Apelacyjny

nie

dysponował

zwrotnym

poświadczeniem odbioru zawiadomienia, a mimo to odroczył ogłoszenie wyroku na

24 lutego 2010 r., a nadto uznał - w terminie publikacyjnym - nieodebranie przez

skarżącego zawiadomienia o terminie rozprawy wysłanego na „poste restante” za

równoznaczne z jego skutecznym doręczeniem, to nie można uznać, że skarga nie

została oparta na ustawowej podstawie wznowienia.

Z tych względów zażalenie podlega uwzględnieniu na podstawie art. 394 1 §

3 w związku z odpowiednio stosowanym art. 39816 k.p.c.

Sąd Apelacyjny winien mieć na uwadze, że od wyroku z dnia 24 lutego 2010

r. została również wniesiona skarga kasacyjna, przyjęta do rozpoznania

postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2011 r., II UK 327/10. W

judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że w razie jednoczesnego wniesienia

skargi o wznowienie postępowania i skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności

powinna być rozpoznana ta ostatnia, już tylko dlatego, iż w wypadku gdy w wyniku

skargi kasacyjnej dochodzi do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania, postępowanie ze skargi staje się zbędne i

niedopuszczalne wskutek wystąpienia przesłanki następczej w postaci braku

zakończenia postępowania (por. postanowienie z dnia 5 lutego 2010 r., III CZ

67/09, LEX nr 686069).