Supreme Court allows pension increase for periods of employment before liberation from Nazi occupation.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland allowed a special revision to overturn a lower court decision that denied a pension recipient additional years of service. The applicant, a woman over 80, sought to include pre-war employment and study periods occurring before the country's liberation from Nazi occupation into her pension calculation. The court ruled that the 1990 pension revaluation law did not strip recipients of their right to claim increases based on previously unrecognized service periods. Consequently, the court held that the lower court erred by failing to verify the full work history and by applying outdated calculation methods, thereby violating the applicant's rights and the state's legal order.
Regesto Legislator
Generato dall'IAUstawa z dnia 14 grudnia 1990 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które ukończyły 80 lat; Ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent: Persons covered by the 1990 revaluation law retain the right to claim pension increases based on employment periods preceding the liberation from Nazi occupation, and the revaluation act does not exclude them from applying general revaluation rules.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 13 października 1995 r.
II URN 45/95
Rewaloryzacja świadczenia na podstawie przepisów ustawy z dnia 14
grudnia 1990 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które ukończyły 80 lat,
oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 92,
poz. 540), nie pozbawia osób objętych przepisami tej ustawy, prawa do ustalenia
wzrostu świadczenia z tytułu nieuwzględnionych dotąd okresów zatrudnienia,
równorzędnych i zaliczalnych, przypadających przed dniem wyzwolenia kraju
spod okupacji.
Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy
Kuźniar, Stefania Szymańska,
Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Witolda Bryndy, po rozpoznaniu w dniu
13 października 1995 r. sprawy z wniosku Ireny B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych I Oddział w W. o wysokość emerytury, na skutek rewizji nadzwyczajnej
Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30
stycznia 1995 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i o d d a l i ł rewizję Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddział I w W.
Uzasadnienie
Wnioskodawczyni Irena B., urodzona 16 września 1910 r., pobiera emeryturę
przyznaną od 1 grudnia 1971 r. Świadczenie to zrewaloryzowano na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które
ukończyły 80 lat, oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.
U. Nr 92, poz. 540), a następnie w oparciu o przepisy art. 16-22 i art. 31 ustawy z dnia
17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i
rent o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Wysokość emerytury
została obliczona po 1.5% podstawy jej wymiaru za każdy pełny rok okresów
zatrudnienia, równorzędnych i zaliczalnych, wynoszących łącznie 39 lat.
Dnia 29 kwietnia 1994 r. wnioskodawczyni zgłosiła w organie rentowym wniosek
o podwyższenie emerytury przez doliczenie do 39-letniego okresu składkowego dwóch
dalszych okresów dotychczas nie uwzględnionych w wymiarze świadczenia:
1)
okresu pracy od 1 marca 1940 r. do 31 lipca 1944 r. jako okresu składkowego
wynoszącego 4 lata i 5 miesięcy, oraz
2) okresu nauki w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie od 1 października
1928 r. do 30 czerwca 1932 r. jako okresu nieskładkowego wynoszącego 4 lata.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. decyzją z dnia 6 maja 1994 r.
poinformował wnioskodawczynię, że po doliczeniu okresu studiów w wymiarze trzech
lat (studia trwały od 1 października 1928 r. do 30 września 1931 r.) oraz okresu pracy
wykonywanej od 1 marca 1940 r. do 11 maja 1944 r. w wymiarze 4 lat, 2 miesięcy i 11
dni łączny okres składkowy wynosi 43 lata, 2 miesiące i 3 dni. Cały udowodniony okres
składkowy został przez organ rentowy zweryfikowany na podstawie art. 33 ust. 2 ustawy
z 17 października 1991 r. i obliczony w sposób określony w art. 10 tejże ustawy. W
związku z tym wysokość emerytury obliczono po 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy
rok okresów składkowych, zaś po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów
nieskładkowych. W wyniku tego obliczenia emerytura wyniosła 4.495.400 zł miesięcznie
i okazała się niższa od dotychczasowej, wynoszącej 5.051.610 zł miesięcznie. Dlatego
organ rentowy postanowił wypłacać emeryturę w dotychczasowej wysokości.
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, do którego odwołała się wnioskodawczyni, wyrokiem z dnia 5 października 1994 r., zmienił
zaskarżoną decyzję w ten sposób, że od 1 stycznia 1994 r. do wysokości emerytury
obliczonej według zasad określonych w decyzji pozwanego organu rentowego z dnia 5
lutego 1991 r. doliczył dodatkowo 4 lata i 3 miesiące jako okresy składkowe oraz 3 lata
jako okresy nieskładkowe. W pozostałej części odwołanie oddalił.
W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1994 r., II UZP 12/94, uznał, że zasady ustalania świadczeń
przewidziane w art. 10-16 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji
emerytur i rent... stosuje się z mocy art. 33 ust. 2 tej ustawy do okresów nie uwzględnionych dotychczas, a przypadających przed przyznaniem świadczenia, a nie do całego
świadczenia. Trzydziestodziewięcioletni okres pracy wnioskodawczyni powodował
obliczenie emerytury zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o
rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które ukończyły 80 lat oraz o zmianie niektórych
przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym. Przepis art. 27 ust. 4 ustawy z 17 października
1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent wyłącza stosowanie zasad wymiaru świadczeń
tej ustawy do świadczeń zrewaloryzowanych osobom, które osiągnęły 80 lat.
W rewizji od części pierwszej wyroku pozwany organ rentowy wniósł o jego
zmianę poprzez uznanie, że wnioskodawczyni udowodniła 43 lata zatrudnienia mającego wpływ na wysokość emerytury i zarzucił naruszenie prawa materialnego przez
błędną wykładnię art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 1990 r. rewaloryzacji emerytur i
rent dla osób, które ukończyły 80 lat oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym. W uzasadnieniu rewizji organ rentowy podkreślił, że okres
zatrudnienia od 1 marca 1940 r. do 11 maja 1944 r. powinien być doliczony do 39-letniego stażu emerytalnego nie w oparciu o art. 33 ust. 2 ustawy waloryzacyjnej lecz na
podstawie art. 21 ust. 3 cyt. ustawy z dnia 24 maja 1990 r. Ten okres składkowy
wynoszący 43 lata powinien być liczony po 1,5% podstawy wymiaru emerytury za każdy
pełny rok tych okresów, zaś okres nauki w szkole nie podlega zaliczeniu, ponieważ nie
przewidują tego przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym
pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), zwłaszcza że
wnioskodawczyni przed podjęciem nauki w szkole wyższej nie wykonywała zatrudnienia. Ustawa z 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent w art. 4 ust. 10
daje możliwość zaliczenia okresu nauki w szkole wyższej jako okresu składkowego,
jednakże przepisy art. 33 ust. 2 i art. 27 ust. 4 wyłączają ich stosowanie wobec osób,
którym zrewaloryzowano świadczenia w oparciu o przepisy powołanej ustawy z 14
grudnia 1990 r., tj. wobec osób. które ukończyły 80 lat.
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z
dnia 30 stycznia 1995 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie Ireny B. Sąd
Apelacyjny wyszedł z założenia, że wnioskodawczyni pobiera emeryturę w oparciu o
przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. (Dz. U. Nr 92, poz. 540), która tworzy
odrębny portfel emerytur i rent. Dlatego przepisy art. 33 ust. 2 oraz art. 4 ust. 1 pkt 10
ustawy z 17 października 1991 r. nie mają w sprawie zastosowania.
W rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Apelacyjnego Minister Sprawiedliwości
zarzucił temu wyrokowi rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 2 ust. 1 pkt 1 i
art. 4 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent,
o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104,
poz. 450 ze zm.) w związku z art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) w
brzmieniu nadanym przepisem art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie
niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206 ze zm.) oraz
art. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które
ukończyły 80 lat, oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.
U. Nr 92, poz. 540), a nadto naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i na
podstawie art. 417 § 1 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie
rewizji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. W uzasadnieniu rewizji
Minister Sprawiedliwości podał, że błędny jest pogląd Sądu Apelacyjnego, iż
wnioskodawczyni pobiera emeryturę w oparciu o przepisy ustawy z 14 grudnia 1990 r.
Emerytura została wnioskodawczyni przyznana od 1 grudnia 1971 r., a więc w oparciu o
przepisy obowiązującej wówczas ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym
zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 ze zm.), a
następnie przeliczona z mocy art. 121 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o z.e.p., według
zasad określonych w art. 122-125, na emeryturę przewidzianą w tejże ustawie.
Okoliczność, że wnioskodawczyni osiągnęła 80 lat do dnia 31 grudnia 1990 r. i
dlatego jej emerytura została zrewaloryzowana w oparciu o przepisy ustawy z 14 grudnia 1990 r. (Dz. U. Nr 92, poz. 540), nie może stanowić bariery do ustalenia wzrostu
pobieranego świadczenia z tytułu okresów zatrudnienia, równorzędnych i zaliczalnych
do okresów zatrudnienia, przypadających przed dniem wyzwolenia kraju spod okupacji
hitlerowskiej.
Sąd Najwyższy rozważył co następuje:
Słusznie rewizja nadzwyczajna zarzuca, że nie można podzielić poglądu Sądu
Apelacyjnego iż ustawa z dnia 14 grudnia 1990 r. wymieniona poprzednio, która stworzyła odrębny portfel emerytur i rent zamknęła tym świadczeniobiorcom, którzy
ukończyli 80 lat drogę do zmiany wysokości świadczeń poprzez doliczenie innych,
nieuwzględnionych dotychczas okresów mających wpływ na ich wysokość. Emerytury i
renty zrewaloryzowane osobom, które ukończyły 80 lat, w oparciu o przepisy ustawy z
dnia 14 grudnia 1990 r. podlegają z mocy art. 7 ust. 1 tejże ustawy waloryzacji na
zasadach i w terminach określonych w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. (Dz.
U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), która w tym zakresie została zastąpiona przepisem art. 17 w
związku z art. 45 ustawy z dnia 17 października 1991 r. Stanowisko Sądu Apelacyjnego
narusza przepis art. 33 u st. 2 tejże ustawy. Według treści tego przepisu zasady
ustalania świadczeń przewidziane w art. 10-16 stosuje się jeżeli od dnia wejścia w życie
ustawy zostanie zgłoszony wniosek o doliczenie nie uwzględnionych dotychczas w
wymiarze świadczenia okresów składkowych lub nieskładkowych, innych niż określone
w art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o
zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206 ze zm.), a więc okresów zatrudnienia
oraz równorzędnych i zaliczalnych do okresów zatrudnienia, przypadających przed
dniem wyzwolenia danego obszaru spod okupacji hitlerowskiej, okresów które
wcześniej nie miały znaczenia przy ustalaniu wysokości świadczenia. Sąd Najwyższy
podziela w pełni wywody rewizji nadzwyczajnej oparte między innymi na treści uchwały
Sądu Najwyższego z 8 lipca 1994 r. II UZP 12/94 (OSNAPiUS 1994 Nr 8 poz. 132) a
sprowadzające się do tego, że skoro wniosek o doliczenie okresów składkowego i
nieskładkowego, które są okresami przypadającymi przed dniem wyzwolenia spod
okupacji hitlerowskiej został zgłoszony po wejściu w życie ustawy rewaloryzacyjnej, to
brak było podstaw prawnych do dokonania weryfikacji całego dotychczasowego stażu
pracy i ustalenia wysokości emerytury na podstawie art. 10 tej ustawy. Obliczając
ponownie przebieg zatrudnienia wnioskodawczyni, organ rentowy naruszył również art.
27 ust. 3 ustawy rewaloryzacyjnej, który jest przepisem gwarancyjnym dla osób, które
ukończyły 80 lat życia, zapobiegając obniżeniu świadczeń poprzez obliczanie emerytury
według dotychczasowych zasad, tj. 25% przeciętnego wynagrodzenia, stanowiącego
podstawę ostatniej waloryzacji oraz po 1,5% podstawy wymiaru emerytury za każdy
pełny rok okresów zatrudnienia, równorzędnych i zaliczalnych, ustalonych na podstawie
przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. Zresztą w uzasadnieniu rewizji
organ rentowy podzielił ten pogląd w stosunku do okresu zatrudnienia w latach
1940-1944, co uszło uwadze Sądu Apelacyjnego. Fakt iż ustawa z dnia 14 grudnia
1990 r. o rewaloryzacji emerytur i rent dla osób, które ukończyły 80 lat oraz o zmianie
niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym stworzyła odrębny portfel emerytur i
rent na co położył nacisk Sąd Apelacyjny, nie może być utożsamiony z pozbawieniem
tych osób możliwości korzystania z przepisów art. 4 pkt 10 ustawy rewaloryzacyjnej
oraz innych przepisów tej ustawy, z wyjątkiem tych które wyraźnie przewidują
wyłączenie przewidzianych w nich zasad (art. 27 ust. 4, art. 33 ust. 2 ustawy
rewaloryzacyjnej). Podstawą przyznania wnioskodawczyni emerytury była ustawa z 14
grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników, która jest wymieniona w art.
1 ustawy rewaloryzacyjnej. Ustawa z dnia 14 grudnia 1990 r., była aktem prawnym
waloryzującym świadczenie ze względu na wiek świadczeniobiorców, a nie samoistnie
przyznającym świadczenie. Dlatego osoby objęte waloryzacją świadczeń zgodnie z
przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. nie mogą być wyłączone z możliwości
korzystania z przepisów ustawy rewaloryzacyjnej. Dlatego ustawa ta [...], nie została
wymieniona w art. 1 ustawy rewaloryzacyjnej. Dlatego też odmienny pogląd Sądu
Apelacyjnego nie może być zaakceptowany. Kierując się powyższymi względami Sąd
Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Ponieważ zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego pozbawił wnioskodawczynię
należnych jej wyższych świadczeń emerytalnych, wskutek wadliwej interpretacji przepisów, naruszony został również interes Rzeczypospolitej Polskiej wyrażający się w
przestrzeganiu porządku prawnego szczególnie w zakresie ochrony świadczeń z
ubezpieczenia społecznego należnych z tytułu stażu pracy. Dlatego też Sąd Najwyższy
uwzględnił rewizję nadzwyczajną mimo iż została wniesiona po upływie terminu
zakreślonego przepisem art. 421 § 2 k.p.c.