Social security court allows re-evaluation of disability pension when accident status existed before decision.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court partially overturned a lower court ruling regarding a disability pension for a worker who suffered an accident on the way home from work. The court found that the accident status existed prior to the initial pension decision but was only revealed afterward, necessitating a recalculation of the benefit amount. Consequently, the case was remanded to the social insurance fund to determine the correct payment period under the relevant social security statute.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 80 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników; Art. 101 tejże ustawy: If circumstances existing before a decision are revealed after its finalization and affect the right to or amount of benefits, the benefit amount must be recalculated, and the payment period for the accident-related benefit is determined according to the specific article governing such benefits.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 18 listopada 1994 r.
II URN 45/94
Ustalenie po uprawomocnieniu się decyzji przyznającej pracownikowi rentę
inwalidzką z ogólnego stanu zdrowia, że zdarzenie stanowiące przyczynę jego
inwalidztwo było wypadkiem w drodze z pracy do domu, jest okolicznością istniejącą
przed i ujawnioną po wydaniu tej decyzji, która uzasadnia ponowne ustalenie wysokości
świadczenia z urzędu na podstawie art. 80 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym pracowników (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). W takim
przypadku okres wypłaty świadczenia powypadkowego ustala się na podstawie art. 101
tejże ustawy.
Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędzia SN: Antoni Filcek, Sędzia SA:
Barbara Wagner (sprawozdawca),
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Jana Szewczyka, po rozpoznaniu w dniu 18
listopada 1994 r. sprawy z wniosku Alicji Krystyny A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w B. o rentę inwalidzką z tytułu wypadku w drodze z pracy do domu,
na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29 kwietnia 1994 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok, poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 16 marca 1994 r. [...] oraz decyzję
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 28 czerwca 1993 r. [...] w części
odmawiającej wnioskodawczyni przyznania renty inwalidzkiej z tytułu wypadku w drodze z
pracy do domu, w tym według I grupy inwalidów przed dniem 1 lutego 1993 r. oraz według I
grupy inwalidów z tytułu tegoż wypadku po 1 lutym 1993 r. (do dnia 1 lutego 1994 r.) i
przekazał sprawę w tym tylko zakresie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.
do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 26 czerwca 1991 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.
przyznał Alicji A. rentę inwalidzką, według I grupy, z ogólnego stanu zdrowia. Inwalidztwo
wnioskodawczyni powstało wskutek wypadku drogowego, jakiemu uległa ona w dniu 27
grudnia 1990 r., wracając z pogrzebu byłego Rektora Politechniki B., w którym uczestniczyła
jako przedstawicielka Wydziału Mechanicznego tej uczelni. Zdarzenie to zostało ostatecznie
uznane za wypadek w drodze z pracy do domu decyzją z dnia 18 maja 1993 r., przyznającą
Alicji A. jednorazowe odszkodowanie. Decyzja ta została wydana w rezultacie uchylenia
przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z
dnia 29 stycznia 1993 r., [...], wcześniejszej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia
24 lipca 1992 r. [...], odmawiającej zakwalifikowania wypadku jako mającego miejsce w
drodze z pracy.
W dniu 26 maja 1993 r. Alicja A. złożyła wniosek o rentę inwalidzką powypadkową.
Decyzją z dnia 28 czerwca 1993 r. organ rentowy, po ustaleniu, że wnioskodawczyni
jest inwalidką II grupy, przyznał jej żądane świadczenie od dnia 1 lutego 1993 r.
W odwołaniu Alicja A. domagała się wypłaty renty inwalidzkiej wypadkowej według
I grupy od maja 1991 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w
Białymstoku wyrokiem z dnia 16 marca 1993 r., [...], oddalił odwołanie w części dotyczącej
zmiany daty przyznania renty, zaś "sprawę w przedmiocie przyznania I grupy inwalidzkiej w
związku z wypadkiem w drodze z pracy do domu" przekazał Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w B. do ponownego rozpoznania.
Sąd podzielił pogląd organu rentowego, że skoro odwołująca się złożyła wniosek o
rentę inwalidzką wypadkową w dniu 26 maja 1993 r. to, stosownie do treści art. 99 ustawy z
dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40,
poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako ustawa o z.e.p., wypłata należnego jej świadczenia
powinna nastąpić od dnia 1 lutego 1993 r., tj. za okres trzech miesięcy kalendarzowych
poprzedzających datę zgłoszenia wniosku.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia
powyższego, zaskarżonego przez Alicję A., wyroku i wyrokiem z dnia 29 kwietnia 1994 r.,
[...], rewizję oddalił.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną
z dnia 24 października 1994 r. i podnosząc zarzut rażącego naruszenia prawa, a zwłaszcza
art. 3 § 2 k.p.c. oraz art. 80 i art. 101 ustawy o z.e.p., wniósł o jego uchylenie, a także o
uchylenie poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Białymstoku oraz decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z
dnia 28 czerwca 1993 r. [...] " w części odmawiającej wnioskodawczyni przyznania renty
inwalidzkiej z tytułu wypadku zaistniałego w drodze z pracy do domu, w tym według I grupy
inwalidów przed dniem 1 lutego 1993 r. oraz według I grupy inwalidów z tytułu tegoż
wypadku po dniu 1 lutego 1993 r. ( do dnia 1 lutego 1994 r.) i przekazanie sprawy w tym
tylko zakresie Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w
Białymstoku do ponownego rozpoznania".
Zdaniem rewidującego, Sąd Apelacyjny błędnie przyjął, że w rozpoznawanej sprawie
ma zastosowanie art. 99 ustawy o z.e.p. Zakład Ubezpieczeń Społecznych będąc stroną w
postępowaniu o uznanie wypadku drogowego za wypadek w drodze z pracy do domu
dysponował już w 1992 r. danymi dotyczącymi nowych okoliczności powstania inwalidztwa
wnioskodawczyni i, chociaż zachodziły przesłanki do wznowienia z urzędu postępowania w
trybie art. 80 ustawy o z.e.p., nadal wypłacał jej rentę z ogólnego stanu zdrowia. Podstawę
prawną ustalenia daty, od której Alicji A. powinna być wypłacana renta inwalidzka z tytułu
wypadku w drodze z pracy do domu stanowi zatem art. 101 ustawy o z.e.p.
Nadto, rewidujący twierdzi,że Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych błędnie przekazał sprawę w zakresie "grupy inwalidztwa" do rozpoznania organowi
rentowemu, zamiast, po ustaleniu, że Alicja A. jest inwalidką I grupy z tytułu wypadku w
drodze z pracy do domu, orzec co do istoty sprawy. Błędu tego nie skorygował Sąd
Apelacyjny.
Ponieważ organ rentowy przyznał już wnioskodawczyni decyzją z dnia 14 czerwca
1994 r. rentę inwalidzką wypadkową według I grupy inwalidów, jednak dopiero od 1 lutego
1994 r., spór o wysokość świadczenia przed dniem 1 lutego 1993 r. i po tym dniu może
dotyczyć tylko okresu do 1 lutego 1994 r. Ten fakt, a także konieczność uzupełnienia
postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia w jakim okresie Alicja A. "kwalifikowała się
do I grupy inwalidów z tytułu przebytego w 1990 r. wypadku, w szczególności po 1 sierpnia
1992 r." uzasadniają - zdaniem rewidującego - wnioski rewizji nadzwyczajnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.
Wyjaśnienia wymaga kwestia na czym, w ocenie Komisji do Spraw Inwalidztwa i
Zatrudnienia, polegała okresowa poprawa stanu zdrowia Alicji A. - poprzednio inwalidy I
grupy oraz inwalidy I grupy według opinii z dnia 8 lutego 1994 r. biegłych lekarzy sądowych
okulisty, psychiatry i neurochirurga - uzasadniająca zaliczenie jej orzeczeniami OKIZ z dnia
18 maja 1992 r. i WKIZ z dnia 23 czerwca 1992 r. do II grupy inwalidów. Sporną jest
natomiast jego ocena i kwalifikacja prawna. Rozbieżność stanowisk dotyczy zagadnienia,
jaki wpływ na prawo do przyznanego i wypłacanego świadczenia ma zmiana faktycznej
(wypadek w drodze z pracy do domu), a w konsekwencji także prawnej ( art. 32 ustawy o
z.e.p. - art. 41 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu
wypadków przy pracy i chorób zawodowych, jednolity tekst: Dz. U. 1983 r., Nr 30, poz.144
ze zm.) jego podstawy; czy wymaga ona przyznania świadczenia nowego, innego niż
dotychczasowe i zamiast dotychczasowego (jak przyjął to organ rentowy i Sądy obydwu
instancji), czy też uzasadnia jedynie ponowne ustalenie wysokości świadczenia
dotychczasowego w trybie wznowienia postępowania (jak twierdzi Minister Sprawiedliwości
w rewizji nadzwyczajnej). Do tego bowiem sprowadza się w istocie problem czy, i
ewentualnie jakie znaczenie dla ustalenia terminu początkowego wypłaty Alicji A. renty
inwalidzkiej powypadkowej ma fakt złożenia przez nią wniosku o to świadczenie w dniu 26
maja 1993 r.
Zgodnie z treścią art. 80 ust. 1 ustawy o z.e.p. wysokość świadczeń " ulega
ponownemu ustaleniu ..., jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń ...
ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo
do świadczeń lub na ich wysokość".
Decyzją z dnia 28 czerwca 1991 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.
przyznał Alicji A. rentę inwalidzką według I grupy z ogólnego stanu zdrowia dysponując
wiedzą co do niewątpliwego związku inwalidztwa wnioskodawczyni z wypadkiem
drogowym, któremu uległa w dniu 27 grudnia 1990 r., a którego uznania za wypadek w
drodze z pracy do domu żądała przed dniem 24 lipca 1992 r., w którym to dniu organ
rentowy wydał decyzję uchyloną następnie wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 29 stycznia 1993 r.
Trafny jest zatem wywód rewizji nadzwyczajnej, że organ rentowy już w 1992 r.
wiedział o okolicznościach powodujących zmianę wysokości pobieranej przez Alicję A.
renty inwalidzkiej i pomimo tego nadal wypłacał jej rentę inwalidzką z ogólnego stanu
zdrowia, chociaż zachodziły przesłanki do wznowienia postępowania w sprawie z urzędu w
trybie przewidzianym w art. 80 ustawy o z.e.p. Ujawnione bowiem zostały okoliczności
istniejące przed wydaniem przez organ rentowy uprzednich prawomocnych decyzji, które to
okoliczności miały wpływ na wysokość świadczenia.
Sąd Najwyższy podziela w związku z tym stanowisko zajęte w rewizji nadzwyczajnej, że podstawę prawną ustalenia terminu wypłaty wnioskodawczyni renty inwalidzkiej
wypadkowej stanowi nie art. 99 ustawy o z.e.p., jak przyjęły to Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych oraz Sąd Apelacyjny, lecz jej art. 101.
Trafnie też wywodzi rewidujący, że Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych ustaliwszy w postępowaniu odwoławczym od decyzji przyznającej rentę
wypadkową według II grupy, że odwołująca się jest inwalidą grupy I, zobowiązany był do
merytorycznego rozstrzygnięcia spornej kwestii. Podzielić bowiem trzeba twierdzenie, że "
W myśl zasady jednej renty, pracownik nie musi zgłaszać każdorazowo oddzielnego wniosku
do organu rentowego o przyznanie wyższej grupy inwalidów, jeżeli już toczy się
postępowanie przed tym organem lub sądem o ustalenie inwalidztwa".
Ponieważ w wyniku uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy uchylił
częściowo nie tylko zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku i poprzedzający
go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku, ale
także decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., sprawę należało przekazać
do ponownego rozpatrzenia temu organowi stosownie do treści art.477 14 w zw. z art. 423 § 1
k.p.c.
Wziąwszy powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c.
orzekł jak w sentencji.