Supreme Court allows pension increase for post-grant periods using revaluation rules if requested after Nov 15, 1991.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland overturned lower court decisions that rejected a pension applicant's request to include post-grant employment periods in his pension calculation. The applicant argued that adding these periods should follow revaluation rules rather than result in a lower pension, while the Social Insurance Institute contended the new periods should be calculated under old standards. The Court ruled that for requests filed after November 15, 1991, revaluation principles apply only to the newly included periods, not the entire pension, preventing an unjustified reduction of benefits.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 10-16 of the Act on Revaluation of Pensions and Annuities; The revaluation rules apply only to post-grant periods included in a pension request filed after November 15, 1991, without reducing the total benefit.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 15 lutego 1995 r.
II URN 4/95
Przy rozpatrywaniu wniosku o doliczenie do wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych dotychczas nie uwzględnionych okresów składkowych i
nieskładkowych przypadających po przyznaniu świadczenia, zasady ustalania
świadczeń przewidziane w art. 10-16 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o
rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie
niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), stosuje się tylko do tych
okresów a nie do całego świadczenia pod warunkiem, że wniosek został zgłoszony poczynając od dnia 15 listopada 1991 r.
Przewodniczący SSN: Stefania Szymańska, Sędzia SN: Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędzia SA: Jerzy Kuźniar,
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Witolda Bryndy, po rozpoznaniu w dniu
15 lutego 1995 r. sprawy z wniosku Tadeusza P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w R. o emeryturę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra
Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 22 lipca 1994 r.,
[...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 19 maja 1994 r., [...],
a także decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 23 i 28 marca
1994 r. [...] i sprawę przekazał temuż Oddziałowi do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., decyzjami z dnia 23 i 24 marca
1994 r., działając na wniosek Tadeusza P. z dnia 2 marca 1994 r., dokonał ponownego
ustalenia wysokości jego emerytury w związku z uwzględnieniem okresów zatrudnienia
przypadających po przyznaniu emerytury. Doliczając decyzją z dnia 23 marca 1994 r.
zatrudnienie wnioskodawcy od dnia 1 marca 1991 r. do 30 czerwca 1991 r., oraz od
dnia 1 lipca 1992 r. do 28 lutego 1994 r., organ rentowy dokonał ponownego ustalenia
wszystkich okresów składkowych i nieskładkowych, co spowodowało, że tak obliczona
emerytura była niższa od dotychczas pobieranej i decyzją z dnia 28 marca 1994 r.
powiadomił wnioskodawcę, że będzie mu wypłacał emeryturę w dotychczasowej
wysokości.
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyrokiem
z dnia 19 maja 1994 r., oddalił odwołanie wnioskodawcy. W uzasadnieniu wyroku Sąd
Wojewódzki uznał, że skoro wnioskodawca zgłosił nowy wniosek o doliczenie
dodatkowych okresów zatrudnienia, przypadających po przyznaniu emerytury, to organ
rentowy prawidłowo dokonał przeliczenia okresów zatrudnienia na okresy składkowe i
nieskładkowe i ustalił wysokość emerytury w oparciu o art. 10 i 15 ustawy z dnia 17
października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i
rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).
Wniesioną przez wnioskodawcę rewizję Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie oddalił wyrokiem z dnia 22 lipca 1994 r. uznając, że
zaskarżony wyrok nie narusza ani art. 33 ust. 2 ustawy rewaloryzacyjnej, ani też
przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i
ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 276 ze zm.).
Od tego wyroku rewizję nadzwyczajną wniósł Minister Sprawiedliwości zarzucając, że został wydany z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 33 ust. 2
ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach
ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze
zm.), zwanej dalej ustawą o rewaloryzacji, wnosił o jego uchylenie oraz o uchylenie
poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Rzeszowie, a także decyzji Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w R. z dnia 23 i 28 marca 1994 r. [...] i zwiększenie Tadeuszowi P. ustalonego
przed dniem 15 listopada 1991 r. okresu zatrudnienia o dalszy okres składkowy,
wynoszący 2 lata i w konsekwencji, podwyższenia emerytury poczynając od dnia 2
grudnia 1992 r.
Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Bezsporne jest, że organ rentowy wykonując wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 9 września 1991 r., [...], przyznał
wnioskodawcy emeryturę przewidzianą rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki
Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla
pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy (Dz. U. Nr 4,
poz. 27) ustalając, że udowodnił on 44 lata, 11 miesięcy i 10 dni okresów zatrudnienia,
równorzędnych i zaliczalnych. Taki też okres przyjął organ rentowy dokonując, decyzją
z dnia 15 grudnia 1991 r., rewaloryzacji emerytury.
W dniu 2 marca 1994 r. Tadeusz P. zgłosił wniosek o doliczenie zatrudnienia
wykonywanego po przyznaniu emerytury, w wyżej wymienionych okresach. Organ
rentowy, załatwiając ten wniosek, dokonał ponownego ustalenia okresów mających
wpływ na wysokość świadczenia, tj. z podziałem ich na okresy składkowe i nieskładkowe. Zaliczając wnioskodawcy okres pracy wykonywanej po przyznaniu emerytury,
jako okres składkowy, równocześnie - z ustalonego wcześniej stażu pracy - wyłączył
okres nauki w szkole średniej od 1 września 1957 r. do 22 czerwca 1959 r., ponieważ
ustawa o rewaloryzacji nie przewiduje możliwości zaliczenia tego okresu. W
konsekwencji okresy składkowe uznano w wymiarze 39 lat i 3 miesięcy, a okresy
nieskładkowe (praca w gospodarstwie rolnym) 4 lata i 11 miesięcy. Emerytura wnioskodawcy, obliczona według zasad określonych w art. 10 ustawy o rewaloryzacji, jest
niższa od dotychczas pobieranej lecz organ rentowy wypłaca emeryturę w dotychczasowej wysokości.
Sąd Najwyższy nie podziela poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego
wyroku Sądu Apelacyjnego, że w rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie jedynie art.
79 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich
rodzin (Dz. U. Nr 40 poz. 267 ze zm., zwanej dalej ustawą o z.e.p.) "w części nie
pozostającej w sprzeczności z przepisami ustawy o rewaloryzacji emerytur i rent (art. 45
ustawy)" oraz jego oceny, że art. 33 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji i uchwała Sądu
Najwyższego z dnia 25 maja 1994 r. podjęta w sprawie II UZP 12/94, wydana na tle
tego przepisu, odnoszą się wyłącznie do okresów sprzed daty wejścia w życie ustawy,
tj. 15 listopada 1991 r. w przypadkach wystąpienia po tej dacie z wnioskiem o ich
doliczenie.
W myśl art. 79 ust. 1 i 3 ustawy o z.e.p., jeżeli emeryt (rencista) wykonywał
zatrudnienie po przyznaniu świadczenia, na jego wniosek ustala się ponownie, stosownie do art. 29 ust. 2 lub art. 35 ust. 2, wysokość świadczenia z uwzględnieniem
okresów zatrudnienia po przyznaniu świadczenia.
Zdaniem Sądu Najwyższego wykładnia gramatyczna tego przepisu nie prowadzi
do wniosku, że "ponowne ustalenie wysokości świadczenia z uwzględnieniem okresów
zatrudnienia po przyznaniu świadczenia" oznacza ustalenie tej wysokości "na nowo" w
tym znaczeniu, że wszystkie elementy mające wpływ na wysokość świadczenia są
ustalane tak, jak po zgłoszeniu pierwszego wniosku. Słowo "ponownie" oznacza nie
tylko - jak to przyjął Sąd Apelacyjny - "na nowo", ale również: "powtórnie", "znowu",
"jeszcze raz". Tak np. przekazanie sprawy do "ponownego rozpoznania" po uchyleniu
orzeczenia sądowego, nie zawsze oznacza konieczność ponownego przeprowadzenia
całego postępowania dowodowego, w niektórych sytuacjach wystarczające jest
uzupełnienie postępowania we wskazanym kierunku. Tak więc wykładnia gramatyczna
art. 79 ustawy o z.e.p. nie jest jednoznaczna i wymaga uzupełnienia wykładnią
funkcjonalną. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że został wprowadzony do ustawy w
celu zapewnienia świadczeniobiorcom podwyższenia, uprzednio już przyznanych
świadczeń, wobec dalszego wykonywania zatrudnienia. O tej intencji ustawodawcy
świadczy zarówno wyraźne stwierdzenie w ust. 2, że ustala się nową podstawę wymiaru
świadczenia od wyższego wynagrodzenia, jak i odesłanie w ust. 3 do art. 29 ust. 2 lub
35 ust. 2 ustawy o z.e.p., które dotyczyły zwiększenia świadczeń z tytułu zatrudnienia
(wraz z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi). "Ponowne ustalenie" w tym znaczeniu,
jakie przyjął Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku, następuje natomiast w sytuacjach
wskazanych w art. 80 ustawy o z.e.p.
Słusznie podkreślił Sąd Apelacyjny, że art. 45 ustawy o rewaloryzacji utrzymał w
mocy przepisy ustaw i dekretów wymienionych w art. 1, o ile nie są sprzeczne z
postanowieniami tejże ustawy. Tak więc nadal obowiązuje art. 79 ustawy o z.e.p. z tym,
że ponieważ zasady zwiększenia świadczeń przewidziane w art. 29 ust. 2 i 35 ust. 2 są
sprzeczne z zasadami obowiązującymi od wejścia w życie ustawy o rewaloryzacji,
zwiększenie świadczeń następuje na zasadach wprowadzonych tą ustawą. Przepisem
regulującym sposób "ponownego ustalenia" świadczeń jest art. 33 ustawy o
rewaloryzacji.
Stanowisko Sądu Apelacyjnego, że art. 33 ust. 2 ustawy o rewaloryzacji oraz
wydana w związku z tym przepisem uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1994 r.
sygn. akt II UZP 12/94 (OSNAPiUS 1994 Nr 8 poz. 132), nie mają w niniejszej sprawie
zastosowania, ponieważ odnoszą się "(...) wyłącznie do okresów sprzed daty wejścia w
życie tej ustawy, tj. 15 listopada1991 r., w przypadkach wystąpienia po tej dacie z
wnioskiem o ich doliczenie", jest nieporozumieniem, być może spowodowanym tym, że
uchwała została opublikowana już po wydaniu zaskarżonego wyroku. W uchwale tej
Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że jeżeli wniosek, zgłoszony poczynając od dnia 15
listopada 1991 r., o doliczenie dotychczas nie uwzględnionych w wymiarze świadczeń
okresów składkowych i nieskładkowych, dotyczy okresów przypadających po
przyznaniu świadczenia, to zasady ustalania świadczeń przewidziane w art. 10 - 16
ustawy o rewaloryzacji stosuje się do nie uwzględnionych dotychczas okresów
przypadających po przyznaniu świadczenia, a nie do całego świadczenia. W
uzasadnieniach zarówno tej uchwały, jak i uchwały z dnia 8 listopada 1993 r., II UZP
21/93 (OSNCP 1994 z. 3 poz. 67) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zakres regulacji całego
art. 33 ustawy o rewaloryzacji wskazuje, że jest to przepis o charakterze przejściowym
oraz wskazał konsekwencje wynikające z tego charakteru podkreślając, że "(...) celem
tego przejściowego przepisu jest wprowadzenie możliwości stosowania zasad
przewidzianych w ustawie o rewaloryzacji do ustalenia tej części świadczenia, do której
prawo powstało po przyznaniu świadczenia prawomocnie przyznanego przed wejściem
w życie ustawy i zrewaloryzowanego według jej zasad".
Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym, podziela stanowisko wyrażone w
powołanej uchwale z dnia 25 maja 1994 r. II UZP 12/94, że: "Okres pracy wykonywanej
po przyznaniu świadczenia, a więc nie uwzględnionej w wymiarze świadczenia, jest
okresem składkowym w rozumieniu art. 2 ustawy o rewaloryzacji, okresem za który
pobrano składki na ubezpieczenie społeczne, uprawniającym osobę ubezpieczoną do
uzyskania - w określonych sytuacjach - świadczenia ze strony organu rentowego.
Wykładnię, w myśl której zgłoszenie wniosku o uwzględnienie takiego okresu
składkowego w wymiarze przysługującego już świadczenia, a więc wniosku o jego
podwyższenie, prowadziłoby do faktycznego obniżenia tegoż świadczenia, należy
uznać za rażąco niesprawiedliwą, naruszającą zasadę ochrony praw słusznie nabytych,
jak również sprzeczną z zasadą ekwiwalentności świadczeń i składki
ubezpieczeniowej".
Podkreślić należy, że stosowana przez organ rentowy praktyka wypłacania
świadczeń w dotychczasowej wysokości wówczas, gdy w wyniku doliczenia dotychczas
nie uwzględnionych okresów składkowych i nieskładkowych, dokonano obniżenia
świadczenia, jest pozbawiona podstawy prawnej. Ustawa o rewaloryzacji nie zawiera
przepisu odpowiadającego treścią art. 124 ustawy o z.e.p., a przepis ten miał
zastosowanie wyłącznie do rewaloryzacji przeprowadzonej z dniem 1 stycznia 1983 r.
Na marginesie sprawy Sąd Najwyższy zauważa, że wykładnia przyjęta we
wspomnianej uchwale z dnia 24 maja 1994 r. II UZP 12/94 (podobnie w uchwale z dnia
8 lipca 1994 r., II UZP 6/94 - OSNAPiUS 1994 Nr 8 poz. 133) spowodowała zmianę
stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co znalazło odzwierciedlenie w
wyjaśnieniu zakładu z dnia 15 grudnia 1994 r., wydanym w uzgodnieniu z Ministerstwem Pracy i Polityki Socjalnej.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznając rewizję nadzwyczajną za
uzasadnioną w całej rozciągłości, na podstawie art. 422 k.p.c. orzekł jak w sentencji
wyroku.