Supreme Court allows pension recalculation based on new employment period under Social Insurance Act provisions.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland revoked lower court decisions regarding a pension recipient's claim for recalculation due to subsequent full-time employment. The insured had not received her pension between 1991 and 1992 because continued work suspended payments, yet the lower courts failed to apply the specific rule allowing recalculation from the new employment base. The court ruled that the statutory provision permits such recalculation upon request when the right to pension was established but not taken due to continued work, thereby remanding the case for a correct application of this legal standard.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 7 ust. 1 w związku z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw: If an insured does not receive a pension after the right is established due to continued full-time employment, the realization of that right and recalculation based on the new earnings base occurs upon the insured's request according to the specified provisions.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 25 października 1994 r.
II URN 31/94
Jeżeli po ustaleniu prawa do emerytury ubezpieczony nie pobierał świadczeń ze względu na dalsze zatrudnienie, to realizacja tego prawa i ponowne obliczenie świadczenia od nowej podstawy wymiaru emerytury następuje na wniosek
ubezpieczonego na zasadach określonych w art. 7 ust. 1 w związku z art. 33 ust. 1
ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach
ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450
ze zm.).
Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Antoni Filcek, Adam
Józefowicz (sprawozdawca),
Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Stefana Trautsolta, po rozpoznaniu w
dniu 25 października 1994 r. sprawy z wniosku Marianny S.-K. przeciwko Zakładowi
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.P. o wysokość emerytury, na skutek rewizji
nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 8 lutego 1994 r. [...]
u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 18 listopada 1993 r., [...] oraz
przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w R.P. decyzją z dnia 9 sierpnia 1993
r. odmówił Mariannie S.-K. przeliczenia podstawy wymiaru emerytury z uwzględnieniem
wynagrodzenia z lat 1989-1991 r. uznając, że wniosek o emeryturę został złożony w
grudniu 1991 r. Organ rentowy uznał, że w świetle art. 33 ustawy z dnia 17 października
1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o
zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) brak jest podstaw do
uwzględnienia okresu zgłoszonego przez wnioskodawczynię.
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania wnioskodawczyni, wyrokiem z dnia 18 listopada
1993 r., [...] zmienił zaskarżoną decyzję i przyjął do podstawy wymiaru emerytury
wynagrodzenie Marianny S.-K. z lat 1989, 1990 i 1991. Powołując się na przepis § 9
ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o
świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49
ze zm.) Sąd stwierdził, że za datę zgłoszenia wniosku przyjmuje się datę złożenia
wniosku na piśmie w organie rentowym lub datę ustnego zgłoszenia wniosku do
protokółu w organie rentowym, a także datę sporządzenia wniosku przez zakład pracy,
uprawniony do przyjmowania wniosków o emerytury i renty. W organie rentowym
wniosek przyjęto w dniu 6 stycznia 1992 r. podczas trwania zatrudnienia
wnioskodawczyni do 31 stycznia 1992 r. Dlatego Sąd zmienił zaskarżoną decyzję na
podstawie art. 47714 § 2 k.p.c.
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, rozpoznając
sprawę na skutek rewizji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w R.P.,
wyrokiem z dnia 8 lutego 1994 r., [...] zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie
Marianny S.-K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w R.P. z dnia 9
sierpnia 1993 r., [...]. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w myśl § 6 ust. 1 pkt 1 wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., wydanego na
podstawie art. 89 ust. 3, art. 94 i art. 105 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (DZ. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) wnioski
o emerytury od pracowników uspołecznionych zakładów pracy przyjmują te zakłady,
które kompletują też dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczeń i ich
wysokości.Przepis § 9 ust. 1 cyt. rozporządzenia stanowi, że za datę zgłoszenia
wniosku przyjmuje się datę złożenia wniosku na piśmie w organie rentowym lub datę
ustnego zgłoszenia wniosku do protokółu w organie rentowym, a także datę sporządzenia wniosku przez zakład pracy. Treść przytoczonych przepisów wskazuje na to, że
złożenie wniosku o emeryturę w uspołecznionym zakładzie pracy jest równoznaczne z
terminem złożenia wniosku w organie rentowym. Skoro wnioskodawczyni złożyła
wniosek o emeryturę w zakładzie pracy w dniu 30 grudnia 1991 r., a wniosek o
ponowne obliczenie w dniu 9 marca 1993 r., to ma zastosowanie art. 33 ust. 1 ww
ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, nie pozwalający
na uwzględnienie odwołania od decyzji organu rentowego. Z tego względu Sąd
Apelacyjny z mocy art. 390 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok.
Od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 8 lutego 1994 r. wniósł rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie prawa, w szczególności art.
33 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o
rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie
niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Skarżący wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i oddalenie rewizji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...].
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.
Sąd Apelacyjny rozpatrując rewizję od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uznał, że Sąd I instancji przyjął nieprawidłowo datę
złożenia wniosku o emeryturę przez wnioskodawczynię, tj. dzień jego wpływu do
organu rentowego (6 stycznia 1992 r.), zamiast dzień jego złożenia w zakładzie pracy
(30 grudnia 1991 r.). W związku z tym, że wniosek o ponowne obliczenie emerytury
wnioskodawczyni złożyła 9 marca 1993 r. to nie ma podstaw prawnych do jego
uwzględnienia. Jednakże Sąd Apelacyjny nie zwrócił uwagi na to, co wynika z akt
rentowych, że wnioskodawczyni po złożeniu wniosku w zakładzie pracy nadal pracowała do 31 stycznia 1992 r., a organ rentowy zawiesił wypłatę świadczeń emerytalnych
od 1 września 1991 r. do 31 stycznia 1992 r. (k. 13 akt rentowych na odwrocie). Z kolei
decyzją z dnia 28 kwietnia 1992 r. wydaną na skutek wniosku ubezpieczonej z dnia 3
lutego 1992 r. o wypłatę świadczenia emerytalnego, organ rentowy przyznał
świadczenie emerytalne wnioskodawczyni, przyjmując za podstawę wymiaru
emerytury jej zarobki z lat poprzedzających złożenie wniosku w zakładzie pracy tj.
1988, 1989 i 1990 r. (k. 16 akt rentowych na odwrocie). Decyzja ta uprawomocniła się
wobec nie złożenia odwołania przez wnioskodawczynię, która ponowiła wniosek w
dniu 3 marca 1993 r. (k. 18 akt rentowych), prosząc o przeliczenie emerytury z
uwzględnieniem okresu pracy w latach 1989-1991 r. Następnie organ rentowy decyzją
z dnia 9 sierpnia 1993 r. (k. 21 akt rentowych) odmówił uwzględnienia wniosku, gdyż
zgłoszone zarobki nie obejmują okresu 12 lat wstecz od złożenia wniosku o emeryturę
w zakładzie pracy.
Sądy obu instancji nie zwróciły uwagi na nieprawidłowości obu ostatnich decyzji
organu rentowego, które nie odróżniły daty wniosku o ustalenie prawa do emerytury
(której nie pobierała wnioskodawczyni, gdy pozostawała w zatrudnieniu) od daty
złożenia istotnego w niniejszej sprawie wniosku z dnia 3 lutego 1992 r. o realizację
nabytego prawa tj. o wypłatę świadczenia. Wniosek ten został zgłoszony w terminie
przewidzianym w art. 7 ust. 1 pkt 1 ww ustawy z dnia 17 października 1991 r. o
rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie
niektórych ustaw (zwanej dalej ustawą o rewaloryzacji).
W związku z tym z mocy art. 33 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji wnioskodawczyni
Mariannie S.-K.przysługuje prawo wyboru wynagrodzenia z kolejnych 3 lat
kalendarzowych z ostatnich 12 lat kalendarzowych do ustalenia podstawy wymiaru
emerytury i ponownego obliczenia świadczenia na zasadach określonych w art. 7 ust. 1
pkt 1 ww ustawy o waloryzacji. Ostatni jej wniosek rozpoznany przez organ rentowy i
Sądy obu instancji zmierzał do realizacji tego prawa. Tymczasem orzeczenia Sądów
obu instancji niezgodnie z tym przepisem przyjęły jako podstawę prawną orzeczeń datę
złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury, zamiast daty wniosku o wypłatę
świadczenia emerytalnego z dnia 3 lutego 1992 r.
Zagadnienie ponownego ustalenia wysokości świadczeń emerytom, którzy
przyznanego im świadczenia nie pobierali, wykonując zatrudnienie w wymiarze czasu
pracy, uzasadniającym zawieszenie jego wypłaty, Sąd Najwyższy rozważał w licznych
orzeczeniach, w których ustalił się pogląd, że art. 79 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o
zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) nie
ma zastosowania wówczas, gdy emeryt, pomimo ustalenia prawa do świadczenia,
nadal pozostawał w zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy i na skutek tego nie
pobierał przysługującego mu świadczenia wobec zawieszenia jego wypłaty. W uchwale
z dnia 8 listopada 1993 r.. II UZP 21/93 (OSNCP 1994 z. 3 poz. 67), Sąd Najwyższy
uznał, że "trzyletni okres, z którego wynagrodzenie może stanowić podstawę wymiaru
emerytury (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji
emerytur i rent...) przypadać może na okres ostatnich 12 lat przed zgłoszeniem wniosku
o wypłatę świadczenia, jeżeli mimo ustalenia prawa do emerytury uprawniony nie
pobierał świadczenia, pozostając w zatrudnieniu."
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 lipca 1994 r. II URN 21/94 (OSNAPiUS 1994
nr 9 poz. 150) wyjaśnił, że "za stanowiskiem tym przemawia również podstawowa
zasada ubezpieczeń społecznych wyrażająca się powiązaniem prawa i wysokości
świadczeń emerytalno-rentowych z długością okresu zatrudnienia pracownika i
odprowadzanych od jego wynagrodzenia składek na ubezpieczenie społeczne. Zasada
ta została wyraźnie wzmocniona w przepisach ustawy o waloryzacji, nadających
okresom składkowym decydujące znaczenie zarówno w nabyciu prawa do świadczeń,
jak i ich wysokości". Ponadto Sąd Najwyższy stwierdził w tym orzeczeniu, że przez
zawarte w art. 7 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji określenie "okres ostatnich lat kalendarzowych liczy się wstecz od roku, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę" należy
rozumieć wniosek o realizację tego prawa, a nie o jego ustalenie.
Z powyższych wywodów wynika, że jeżeli po ustaleniu prawa do emerytury,
ubezpieczony nie pobierał świadczeń ze względu na dalsze zatrudnienie w pełnym
wymiarze czasu pracy powodującym zawieszenie wypłaty emerytury, to podjęcie
realizacji tego prawa i ponowne obliczenie świadczenia od nowej podstawy wymiaru
emerytury następuje na wniosek ubezpieczonego na zasadach określonych w art. 7 ust.
1 w związku z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji
emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw
(Dz. U. Nr 104, poz. 450).
Tego rodzaju sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, skoro wnioskodawczyni
mając przyznaną emeryturę od 1 września 1991 r., nie pobierała jej z uwagi na dalsze
zatrudnienie w charakterze lekarza stomatologa w pełnym wymiarze czasu pracy do
dnia 31 stycznia 1992 r. Praca ta podlegała obowiązkowi ubezpieczenia społecznego,
co powodowało zawieszenie wypłaty emerytury zgodnie z przepisem art. 24 ww ustawy
z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji.
Sytuacji tej nie uwzględnił i nie poczynił poprawnych ustaleń Sąd Wojewódzki, a
Sąd Apelacyjny nie rozważył wszechstronnie sprawy w świetle wyżej wymienionych
przepisów prawa. Z tego względu stanowisko Sądu Apelacyjnego, który odmówił
wnioskodawczyni ustalenia podstawy wymiaru emerytury według zarobków z trzech
kolejnych lat kalendarzowych (1989, 1990 i 1991 r.) sprzed daty zgłoszenia w 1992 r.
wniosku o wypłatę emerytury, rażąco narusza art. 33 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 pkt
1 ustawy o rewaloryzacji. Z tego względu rewizja nadzwyczajna [...] podlega
uwzględnieniu.
Wobec braku poprawnych ustaleń istotnych okoliczności sprawy i należytego
wyjaśnienia aspektów prawnych sprawy przez Sądy obu instancji, Sąd Najwyższy uznał,
że brak jest warunków do ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu z
rewizji nadzwyczajnej. Dlatego z mocy art. 422 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i
poprzedzający go wyrok Sądu I instancji oraz przekazał sprawę temu ostatniemu
Sądowi do ponownego rozpoznania w świetle wyrażonych wyżej poglądów prawnych.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.