Heirs of a pensioner who died before the 1997 compensation law cannot claim the new certificate right.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by the daughter of a deceased pensioner seeking compensatory certificates. The court held that the 1997 compensation law only grants rights to pensioners alive on its effective date, as it creates a new legal entitlement rather than restoring lost benefits. Consequently, the mother's death prior to the law's enactment meant her heirs had no standing to claim the certificate right.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent; The right to non-paid compensatory certificates is a new legal entitlement granted only to pensioners alive on the law's effective date, excluding heirs of those who died before that date.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 12 maja 1999 r.
II UKN 635/98
Na podstawie art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze
zm.) spadkobiercy emeryta lub rencisty, który zmarł przed wejściem w życie tej
ustawy, nie są uprawnieni do żądania umieszczenia go w spisie osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych.
Przewodniczący: SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie: SN Beata Gudowska, SA
Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 1998 r. sprawy z wniosku
Barbary K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w T.M. o
świadectwa rekompensacyjne, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Łodzi z dnia 2 września 1998 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 lutego 1998 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Łodzi oddalił odwołanie wnioskodawczyni Barbary K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w T.M. odmawiającej umieszczenia matki
wnioskodawczyni w spisie osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia świadectw
rekompensacyjnych.
Sąd ten ustalił, że matka wnioskodawczyni Anna C., zmarła w dniu 3 marca
1995 r. pobierała emeryturę ze wzrostem 15% podstawy wymiaru z tytułu pracy nauczycielskiej. Prawo do tego wzrostu utraciła po wejściu w życie ustawy z dnia 17
października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i
rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.).
W ocenie Sądu Wojewódzkiego prawo do nieodpłatnego nabycia świadectw
rekompensacyjnych na podstawie ustawy z dnia 6 marca 1997 r., o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych
wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze zm.) mogą nabyć spełniający określone warunki emeryci i renciści, którzy żyli w dniu wejścia w życie ustawy, to jest w dniu 12 kwietnia 1997 r. Ustawa ta bowiem nie przywraca utraconych dodatków, lecz rekompensuje ich utratę przez przyznanie nowego, innego
prawa. Skoro matka wnioskodawczyni zmarła przed wejściem w życie ustawy, nie
mogła nabyć prawa przewidzianego tą ustawą.
Od tego wyroku wniosła apelację wnioskodawczyni zarzucając błędną wykładnię art. 3 pkt 2 ustawy powołanej w uzasadnieniu wyroku.
Wyrokiem z dnia 2 września 1998 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Łodzi oddalił apelację. Sąd ten podzielił stanowisko Sądu Wojewódzkiego uznając, że matka wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do nieodpłatnego
nabycia świadectw rekompensacyjnych. Zarzut wnioskodawczyni nie został
uwzględniony także z tego powodu, że prawo do świadczeń emerytalnych jest ściśle
związane z osobą uprawnioną i nie podlega dziedziczeniu. Jedynie niewypłacone do
dnia śmierci świadczenia mogą być wypłacone na zasadach określonych w art. 104
ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).
Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i wskazała następujące podstawy kasacyjne: 1. naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie
art. 104 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników, 2. naruszenie przepisów
postępowania, to jest art. 47714 KPC przez oddalenie odwołania w sytuacji, gdy była
podstawa do jego uwzględnienia i art. 328 § 2 KPC przez brak wskazania w uzasadnieniu wyroku motywów i podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Bezzasadny jest zarzut naruszenia przepisu art. 47714 KPC. Przepis ten dotyczy orzeczeń wydawanych przez sąd pierwszej instancji w sprawach z zakresu
ubezpieczeń społecznych. Zasady wyrokowania przez sąd drugiej instancji określone
są w art. 385 i 386 KPC. Podstawą orzeczenia Sądu Apelacyjnego w tej sprawie był
przepis art. 385 KPC, zgodnie z którym apelacja podlega oddaleniu, jeżeli jest bezzasadna. Sąd Apelacyjny uznał apelację za bezzasadną, a w uzasadnieniu wyroku
wskazał zarówno motywy, jak i podstawę prawną rozstrzygnięcia.
Podstawą prawną żądania wnioskodawczyni był przepis art. 3 pkt 2 ustawy z
dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent,
przyznający prawo do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych emerytom i rencistom spełniającym określone warunki. Sąd Apelacyjny stwierdził, że
matka wnioskodawczyni wprawdzie spełniała te warunki, gdyż była przed dniem 15
listopada 1991 r. emerytką uprawnioną do wzrostu do emerytury, jednak nie nabyła
uprawnień przewidzianych w powołanym przepisie, ponieważ ustawa zaczęła obowiązywać po jej śmierci. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom
art. 328 § 2 KPC i zarzut naruszenia tego przepisu okazał się nieuzasadniony.
Bezzasadny okazał się także zarzut naruszenia prawa materialnego. Zarzut
ten został sprecyzowany w ten sposób, że przepis art. 104 ustawy o zaopatrzeniu
emerytalnym pracowników nie ma zastosowania dlatego, że wnioskodawczyni jako
spadkobierczyni matki, która została pozbawiona należnych jej świadczeń, jest
uprawniona do dochodzenia wierzytelności spadkowych.
W rzeczywistości przepis art. 104 ustawy o z.e.p. nie był podstawą rozstrzygnięcia. Sąd Apelacyjny powołał się na ten przepis stwierdzając, że dotyczy on wypłaty świadczeń członkom rodziny zmarłego emeryta lub rencisty, natomiast prawo do
świadczeń nie może być przyznane na podstawie tego przepisu. Omawiany przepis
reguluje zasady wypłaty świadczeń, do których prawo zostało uprzednio ustalone, a
termin wypłaty świadczeń upływał przed śmiercią osoby uprawnionej. W tej sprawie
przedmiotem postępowania było ustalenie prawa zmarłego emeryta do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych, którego to prawa organ rentowy nie
przyznał. Dopiero przyznanie takiego prawa upoważniałoby osobę uprawnioną do
żądania zrealizowania świadczeń, a w takiej sytuacji wymagałaby rozstrzygnięcia
kwestia, czy realizacja świadczeń po śmierci osoby uprawnionej następuje na zasadach określonych w art. 104 ustawy o z.e.p. Przepis ten ma zastosowanie, gdy
osoba zmarła wszczęła spór o realizację świadczeń, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło.
Matka wnioskodawczyni należała do kręgu emerytów i rencistów, którzy utracili prawo do wzrostów lub dodatków do emerytur i rent z tytułu pracy w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze po wejściu w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent. Trybunał Konstytucyjny orzecze-
niem z dnia 11 lutego 1992 r. K 14/91, uznał za niekonstytucyjne uregulowania tej
ustawy w zakresie pozbawienia emerytów i rencistów praw słusznie nabytych. Orzeczenie to zobowiązywało ustawodawcę do uregulowań prawnych respektujących
prawa nabyte. W związku z tym orzeczeniem została uchwalona ustawa z dnia 6
marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr
30, poz. 164 ze zm.). Ustawa ta określa między innymi sposób zrekompensowania
utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (art. 1 ust. 2). Rekompensata
następuje w postaci przyznania prawa do nieodpłatnego nabycia świadectw rekompensacyjnych.
Przed wejściem w życie tej ustawy emeryci i renciści, którzy od daty wskazanej ustawą z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent nie otrzymywali przyznanych im poprzednio wzrostów lub dodatków, nie mieli żadnej podstawy prawnej do żądania wypłaty tych świadczeń ani na zasadach dotychczasowych,
ani w innej postaci. Prawo do zrekompensowania utraty świadczeń zostało im nadane ustawą z dnia 6 marca 1997 r. Osoby, które nie dożyły dnia wejścia w życie tej
ustawy, nie są objęte jej uregulowaniami.
W konsekwencji spadkobiercy emeryta lub rencisty, który zmarł przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (Dz.U. Nr 30, poz. 164 ze zm.), nie są uprawnieni do żądania
umieszczenia osoby zmarłej w spisie osób uprawnionych do nieodpłatnego nabycia
świadectw rekompensacyjnych na podstawie art. 3 pkt 2 tej ustawy.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł jak w
sentencji.