Supreme Court dismissed veteran's pension claim for political prison time due to lack of causal link between injuries and disability.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the veteran's cassation appeal regarding a denied disability pension linked to political imprisonment. The applicant argued that torture and poor conditions caused his current disability, but medical experts found his conditions were organic or age-related, not prison-induced. The court ruled that the law requires proof of a direct causal chain between specific prison injuries and the disability, which was not established.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 12 ust. 3 ustawy o kombatantach; Art. 393 § 1 KPC: A causal link between prison injuries and disability is required for pension eligibility; mere imprisonment or suffering is insufficient without proven medical causation.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 13 czerwca 2000 r.
II UKN 586/99
Dla wykazania związku przyczynowego między niezdolnością do pracy a
pobytem w więzieniu z przyczyn politycznych powinno się wskazać obrażenia
lub szkody odniesione w związku z pobytem w więzieniu, które doprowadziły
do powstania niezdolności do pracy (art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia
1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji
wojennych i okresu powojennego, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz.
950 ze zm.).
Przewodniczący SSN Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk
(sprawozdawca), Roman Kuczyński.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2000 r. sprawy z wniosku
Zygmunta K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o
rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z działalnością kombatancką, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 5
maja 1999 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 24 listopada 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział
w W. odmówił przyznania wnioskodawcy Zygmuntowi K. renty inwalidy wojennego
wobec niestwierdzenia niezdolności do pracy w związku z pobytem w więzieniu z
przyczyn politycznych.
Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu
Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 2 marca
1999 r. [...]. Na podstawie opinii biegłych lekarzy internisty, chirurga, neurologa i psychiatry, Sąd ustalił, że niezdolność do pracy wnioskodawcy powodują choroby układu
krążenia, zespół psychoorganiczny miażdżycowy i zmiany zwyrodnieniowe kręgo-
słupa z dyskopatią i zespołem bólowym. Zmiany chorobowe nie pozostają w związku
z pobytem w więzieniu w latach 1948 - 1949. Schorzenia układu krążenia ujawniły
się w 60 roku życia i mają podłoże organiczne związane z procesem miażdżycowym.
W badaniu chirurgicznym nie stwierdzono zmian, które miałyby spowodować upośledzenie organizmu w związku z traumatyzacją fizyczną w czasie pobytu w więzieniu,
a zmiany w kręgosłupie i stawach biodrowych mają charakter zwyrodnieniowy, starczy, a nie pourazowy. Zespół psychoorganiczny jest nasilony odpowiednio do wieku,
a w badaniu psychiatrycznym nie stwierdzono zmian związanych z pobytem w więzieniu. W świetle tych opinii wnioskodawca zdaniem Sądu nie spełnia warunków
określonych w art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz
niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
(Dz.U. Nr 17, poz. 75 ze zm.).
W apelacji od tego wyroku wnioskodawca zarzucił, że bezpodstawnie został
pominięty dowód z zeznań świadków na okoliczność odniesionych ran w partyzantce
oraz torturowania i maltretowania wnioskodawcy w więzieniach za przynależność do
NSZ i AK, a ustalenia zostały poczynione na nie dość wnikliwych opiniach biegłych.
Wyrokiem z dnia 5 maja 1999 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych we Wrocławiu oddalił apelację. Sąd Apelacyjny uznał za prawidłowe
ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i podzielił jego pogląd prawny. Sąd
Apelacyjny nie uznał za celowe przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, gdyż
opisane przez wnioskodawcę warunki pobytu w więzieniach nie były kwestionowane.
Sporna była kwestia następstw tych warunków w zakresie zdolności do pracy i w tym
przedmiocie sprawa została wyjaśniona na podstawie opinii biegłych.
Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca i opierając ją na obu podstawach
określonych w art. 3931 KPC wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Jako uchybienie prawu materialnemu wskazuje się w kasacji naruszenie art. 7 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o
zaopatrzeniu inwalidów wojennych wojskowych oraz ich rodzin ( jednolity tekst Dz.U.
z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.) w związku z art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia
1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) i w związku z treścią wytycznych szczegółowych zawartych w Zarządzeniu Nr 18 Prezesa ZUS z dnia 22
grudnia 1994 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie osób będących ofiarami represji.
Jako naruszone przepisy postępowania wskazuje się przepisy art. 233 § 1, 235, 236,
241, 284, 378 § 1, 380, 382, 386 § 2 i 5 KPC. W uzasadnieniu kasacji zarzuty zostały
sprecyzowane w ten sposób, że uchybieniem było nieuwzględnienie wniosku dowodowego o przesłuchanie świadków na okoliczność odniesionych przez wnioskodawcę urazów fizycznych i psychicznych w czasie pobytu w więzieniu. Wobec oddalenia
wniosku dowodowego wnioskodawca został pozbawiony możności obrony swych
praw, co skutkuje nieważność postępowania z mocy art. 379 pkt 5 KPC. Sąd Apelacyjny powinien na podstawie art. 378 § 2 i 386 § 2 KPC z urzędu uchylić wyrok dotknięty nieważnością. W postępowaniu apelacyjnym zostały naruszone przepisy art.
241, 380, 381 i 382 KPC, bowiem Sąd Apelacyjny powinien przeprowadzić zgłoszone dowody. Naruszono także zasadę bezpośredniości – art. 235 i 236 KPC, poprzestając na pisemnych oświadczeniach świadków bez przesłuchania ich przed sądem.
Naruszenie art. 5 KPC polega na zaniechaniu pouczenia wnioskodawcy o możliwości
zgłoszenia wniosku o przyznanie mu adwokata z urzędu. Z naruszeniem art. 233 § 1
KPC oba Sądy bezkrytycznie przyjęły za miarodajne opinie biegłych mimo zastrzeżeń wnioskodawcy i powoływania się na zaświadczenia lekarskie stwierdzające
związek między cierpieniami fizycznymi i psychicznymi w czasie pobytu w więzieniach a schorzeniami powodującymi inwalidztwo. Ponadto opinie biegłych dotknięte
są wadą z tego powodu, że zostały biegłym udostępnione akta sprawy z opiniami
wydawanymi w poprzednim postępowaniu, co mogło sugerować ostateczne wnioski.
Konsekwencją tych naruszeń jest błędne zastosowanie powołanych w kasacji przepisów prawa materialnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Nie jest uzasadniony zarzut nieważności postępowania. Zgodnie z art. 379 pkt
5 KPC nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. O pozbawieniu możności obrony swych praw wolno by mówić, jeżeli strona nie będąc zawiadomiona o terminach czynności sądowych została
pozbawiona możności składania wniosków. Nie ma natomiast nieważności postępowania, jeżeli strona miała możliwość składania wniosków, lecz nie zostały one przez
sąd uwzględnione. Przepisy art. 217 § 2 i 381 KPC przewidują możliwość pominięcia
przez sąd wskazanych przez strony środków dowodowych. Nie sposób uznać, aby
skutkiem zastosowania przez sąd któregoś z tych przepisów była nieważność postępowania. Można jedynie mówić o ewentualnym naruszeniu tych przepisów.
W kasacji podniesiono zarzut naruszenia przepisów art. 241, 380, 381 i 382
KPC, jednak zarzut ten jest także nieuzasadniony. Sąd Apelacyjny uzasadnił przyczyny, dla których przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków uznał za niecelowe.
Zgodnie z art. 229 i 230 KPC nie wymagają dowodu fakty, które nie są między stronami sporne. Fakt pobytu wnioskodawcy w więzieniach oraz warunki tego pobytu nie
były przez stronę przeciwną kwestionowane. Sąd uznał za prawdziwe fakty opisywane przez wnioskodawcę, a także biegli przyjęli za prawdziwe dolegliwości związane z
pobytem w więzieniach, wskazane przez wnioskodawcę w wywiadzie. Te okoliczności można było uznać za wyjaśnione i przepis art. 217 § 2 KPC dawał Sądowi Apelacyjnemu podstawę do pominięcia środka dowodowego.
Nie może być uznany za uzasadniony zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC.
Zgodnie z tym przepisem sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.
Ustalenia w zakresie zmian chorobowych i ich pochodzenia zostały dokonane na
podstawie opinii biegłych, co do których fachowości i rzetelności nie można było mieć
uzasadnionych wątpliwości. Biegli zapoznali się z powołanymi w kasacji zaświadczeniami lekarskimi, w których także był wyrażony pogląd co do pochodzenia zmian chorobowych. Pogląd ten nie znalazł potwierdzenia w przeprowadzonych przez biegłych
badaniach i analizie dokumentacji lekarskiej. Nie jest przy tym uchybieniem udostępnienie biegłym opinii lekarskich wydanych w poprzednim postępowaniu o rentę inwalidy wojennego. Twierdzenie, że biegli mogli sugerować się tymi opiniami, to niczym
nie poparte przypuszczenie.
Nie ma uzasadnienia zarzut naruszenia art. 5 KPC. Przepis ten stanowi, że
sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy
prawnego wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach
prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Przepis ten zawiera obowiązek pouczenia strony o czynnościach, które w danej sprawie powinny być podjęte w celu
dochodzenia roszczeń lub obrony. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13
maja 1997 r., II UKN 100/97 (OSNAPiUS 1998 nr 4, poz. 133) zakres przewidzianego w art. 5 KPC sądowego obowiązku udzielenia stronie występującej w sprawie bez
adwokata lub radcy prawnego wskazówek co do czynności procesowych wyznacza
potrzeba procesowa. Z powołanego przepisu nie wynika, aby sąd obowiązany był
pouczać stronę o treści wszystkich przepisów procedury, w tym także o treści art.
117 § 2 KPC. Gdyby strona okazała się nieporadna, a charakter sprawy skomplikowany i wskazówki udzielane przez sąd na podstawie art. 5 KPC byłyby niewystarczające, sąd powinien pouczyć stronę o możliwości ustanowienia pełnomocnika –
adwokata lub radcy prawnego. Dopiero po oświadczeniu strony, że nie jest w stanie
ponieść kosztów pełnomocnika, sąd powinien ją pouczyć o możliwości złożenia
wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu. Tego rodzaju okoliczności w niniejszej
sprawie nie wystąpiły.
W świetle prawidłowych ustaleń faktycznych nie ma podstaw do uznania, że
zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem prawa materialnego. Wskazane w kasacji
wytyczne Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 grudnia 1994 r. w
sprawie orzekania o inwalidztwie osób będących ofiarami represji nie są przepisami
prawa materialnego. Regulują one zasady postępowania przed organem rentowym
natomiast nie mają zastosowania w postępowaniu sądowym, w którym postępowanie
dowodowe prowadzone jest według zasad określonych w KPC. Zarzut naruszenia
tych wytycznych nie stanowi uzasadnienia podstawy kasacyjnej, jaką jest naruszenie
prawa materialnego.
Przepis art. 7 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze
zm.) daje definicję inwalidztwa powstałego w związku z działaniami wojennymi lub
mającymi charakter wojennych. Przepis ten został powołany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dlatego, że wnioskodawca w toku postępowania powoływał się na
skutki zranień odniesionych w czasie walk partyzanckich. W kasacji wnioskodawca
powołuje się jedynie na następstwa tortur fizycznych i maltretowania psychicznego w
czasie pobytu w więzieniu za udział w ruchu oporu. W takim przypadku definicja inwalidztwa zawarta w powołanym przepisie nie ma zastosowania, bowiem przepis ten
nie wymienia osób represjonowanych po zakończeniu działań wojennych. Definicję
inwalidztwa pozostającego w związku z represjami wojennymi i okresu powojennego
daje przepis art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz
niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950). Stanowi on, że za inwalidztwo pozostające w związku z pobytem między innymi w więzieniu z przyczyn politycznych
uważa się inwalidztwo będące następstwem zranień, kontuzji bądź innych obrażeń
lub chorób powstałych w związku z tym pobytem. Przepis ten wymaga istnienia
związku przyczynowego między aktualną niezdolnością do pracy a obrażeniami lub
chorobami związanymi z pobytem w więzieniu. Dla wykazania takiego związku powinno się wskazać obrażenia lub choroby odniesione w związku z pobytem w więzieniu, które w następstwie rozwoju zmian chorobowych doprowadziły do niezdolności do pracy. Nie jest natomiast wystarczające wykazanie samego faktu uwięzienia,
związanych z tym przeżyć i panujących w więzieniu warunków. W sytuacji, gdy nie
zostało wykazane, że niezdolność do pracy wnioskodawcy jest następstwem obrażeń lub chorób odniesionych w związku z pobytem w więzieniu, wnioskodawca nie
może korzystać z uprawnień emerytalnych określonych w art. 12 ust. 1 ustawy o
kombatantach.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 KPC oddalił kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.