Social security contribution rules do not apply to lawyers in partial-time team practice.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by an attorney working in a law firm on a partial-time basis against a social security contribution decision. The lower courts ruled that the attorney, despite not being a full-time employee, must pay contributions based on 60% of the average wage under specific regulations. The court upheld this decision, rejecting the claim that the regulation violated the principle of equality before the law or constituted discrimination against the legal profession.
Regesto Legislator
Generato dall'IA§ 10 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r.; The regulation regarding social security contribution bases does not apply to lawyers who are members of law teams performing their profession in a partial-time capacity.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 16 lutego 1999 r.
II UKN 479/98
Przepis § 10 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia
1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie
społeczne, zgłaszane do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczanie składek i
świadczeń z ubezpieczenie społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68,
poz. 330 ze zm.) nie ma zastosowania do adwokatów – członków zespołów adwokackich wykonujących zawód w niepełnym wymiarze.
Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Stefania
Szymańska (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 1999 r. sprawy z wniosku
Andrzeja W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o
wysokość składek, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Łodzi z dnia 2 czerwca 1998 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 13 czerwca 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział
w Ł. zawiadomił adwokata Andrzeja W., pobierającego emeryturę i zatrudnionego w
zespole adwokackim w niepełnym wymiarze, że od dnia 1 lipca 1997 r. podstawa
wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne dla adwokata będącego członkiem zespołu adwokackiego nie może być niższa od kwoty odpowiadającej 60% przeciętnego
wynagrodzenia.
Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z
dnia 22 grudnia 1997 r. oddalił odwołanie Andrzeja W. od powyższej decyzji. W motywach wyroku Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja
1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. Nr 16, poz. 124 ze zm.) adwokaci - członkowie
zespołów adwokackich korzystają ze świadczeń ubezpieczeniowych na równi z pracownikami, a zatem również nie przewiduje się zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia adwokatów pobierających świadczenia emerytalno-rentowe a czynnych nadal
zawodowo. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 25 lutego 1997 r.
zmieniającym rozporządzenie w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na
ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 20, poz. 107), podstawa wymiaru składki dla adwokata, będącego członkiem zespołu adwokackiego nie może być niższa od kwoty
odpowiadającej 60% przeciętnego wynagrodzenia. W tym stanie zaskarżona decyzja
jest prawidłowa.
Sąd Apelacyjny wyrokiem z 2 czerwca 1998 r. oddalił apelację Andrzeja W.
jako nieuzasadnioną. W motywach wyroku Sąd Apelacyjny wywiódł, co następuje:
Ubezpieczenie społeczne adwokatów - członków zespołów adwokackich
określają przepisy art. 24 Prawa o adwokaturze. W myśl art. 24 ust. 1 tej ustawy,
adwokaci - członkowie zespołów adwokackich - podlegają ubezpieczeniu społecznemu na równi z pracownikami i korzystają ze świadczeń przewidzianych dla pracowników, w tym również świadczeń emerytalno-rentowych. Przy ustalaniu prawa do
świadczeń pracę w zespołach adwokackich traktuje się jak zatrudnienie, a uzyskane
wynagrodzenie jak wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. Natomiast przepis art. 24
ust. 4 powołanej ustawy zawiera upoważnienia dla Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych do określenia w drodze rozporządzenia zasad opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Przepisy art. 24 ust. 1 i 4 Prawa o adwokaturze wyraźnie więc
oddzielają kwestię uprawnień do świadczeń pracowniczych od kwestii określenia
wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Przez fakt
pracy w zespole adwokat nie staje się pracownikiem. W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na
ubezpieczenie społeczne... (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.)
wydanym między innymi z upoważnienia art. 24 ust. 4 Prawa o adwokaturze, regulacja dotycząca składek na ubezpieczenie społeczne adwokatów została zamieszczona w rozdziale 6, odrębnie od składek pracowniczych określonych w rozdziale 2.
Ponadto przepis ogólny § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia odrębnie wymienia w
pkt 1 - pracowników, a w pkt 5 - adwokatów, jako inną grupę zawodową. Zgodnie z §
42 ust. 1 tegoż rozporządzenia, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne adwokatów - członków zespołów adwokackich - stanowi wynik finansowy z
tytułu tego członkostwa. Dodany od 1 lipca 1997 r. rozporządzeniem zmieniającym z
dnia 25 lutego 1997 r. (Dz.U. Nr 20, poz. 107) przepis § 42 ust. 1a stanowi, że
podstawa wymiaru składki, o której mowa w ust. 1, nie może być niższa od kwoty
odpowiadającej 60% przeciętnego wynagrodzenia. Zamieszczony w tym rozdziale
przepis § 43 stanowi, że w zakresie zgłaszania do ubezpieczenia, rozliczania składek
i świadczeń oraz opłacania składek stosuje się odpowiednio przepisy § 12-18,
zamieszczone w rozdziale 2. Oznacza to, że tylko w tym zakresie ustawodawca
dopuszcza stosowanie do adwokatów przepisów dotyczących pracowników. Nie ma
podstaw prawnych do odpowiedniego stosowania innych przepisów dotyczących
opłacania składek za pracowników, poza wymienionymi w § 43; w tym również nie
ma podstaw do zastosowania uregulowania zawartego w § 10 ust. 2 powołanego
rozporządzenia i wymierzania połowy składki w przypadku pracy emeryta w zespole
adwokackim w niepełnym wymiarze. Pracownicy i adwokaci stanowią odrębne grupy
zawodowe i tylko poprzez art. 24 ust. 1 Prawa o adwokaturze ci ostatni korzystają z
ubezpieczenia i świadczeń przewidzianych dla pracowników, przy założeniu, że jest
to praca równorzędna ale nie tożsama. Natomiast zasady opłacania składek ubezpieczeniowych zostały określone odrębnie, z uwzględnieniem specyfiki zawodu.
Redakcja § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. nie upoważnia do interpretacji rozszerzającej i odpowiedniego zastosowania w stosunku do
adwokatów innych przepisów określających zasady opłacania składek za pracowników - poza wymienionymi przepisami § 12-18 tego rozporządzenia. Regulacja zawarta w § 10 ust. 2 dotyczy wyłącznie pracowników i nie ma upoważnienia do zastosowania jej w stosunku do adwokatów, ani w przepisach rozdziału 6 określających
składki na ubezpieczenie społeczne adwokatów, ani w przepisach ogólnych rozdziału
1 tego rozporządzenia.
Wprowadzony od dnia 1 lipca 1997 r. przepis § 42 ust. 1a rozporządzenia
określający minimalną wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne adwokatów będących członkami zespołów adwokackich - nie niższą niż 60%
przeciętnego wynagrodzenia, określa mniej korzystną niż dotychczas sytuację dla tej
grupy zawodowej, a zwłaszcza dla adwokatów pracujących w niepełnym wymiarze. Z
drugiej strony jest to regulacja zmierzająca do przybliżenia zasad opłacania składek
ubezpieczeniowych przez adwokatów - członków zespołów adwokackich i adwokatów prowadzących kancelarię indywidualną lub wspólnie z innym adwokatem, w stosunku do których od dnia 1 stycznia 1990 r. obowiązuje przepis § 42 ust. 2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r., określający mini-
malną podstawę wymiaru składek w kwocie nie niższej niż 60% przeciętnego wynagrodzenia. Trudno zatem podzielić pogląd apelacji, że przepis § 42 ust. 1 a wprowadzony rozporządzeniem zmieniającym z dnia 25 lutego 1997 r. stanowi naruszenie
zasady równości praw wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przez podjęcie pracy w zespole adwokackim, adwokat nie staje się pracownikiem i chociaż na podstawie przepisu szczególnego art. 24 ust. 1 Prawa o adwokaturze korzysta z ubezpieczenia i świadczeń pracowniczych, to jednak status pracownika i adwokata pracującego w zespole jest różny, a zatem nie można w tym kontekście rozpatrywać równości praw. Natomiast w stosunku do całości grupy zawodowej
adwokatów przepis § 42 ust. 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia
1990 r. w wersji znowelizowanej od dnia 1 lipca 1997 r. - nie narusza zasady równości praw, a przeciwnie, stanowi w określonym zakresie uregulowanie wspólne.
W kasacji Andrzej W. wnosi o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temuż Sądowi.
W kasacji opartej na obu podstawach z art. 3931 KPC zarzuca się:
1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności:
- art. 24 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. Nr 16, poz.
124 ze zm.),
- art. 42 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 lutego 1997 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 20, poz. 107),
- § 10 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie
wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 1993 r.
Nr 68, poz. 330 ze zm.),
- przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej
oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776),
- przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr
41, poz. 324 ze zm.),
- przepisów art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w szczególności dotyczących równości
praw oraz naruszenie uprawnień obywatelskich do niedyskryminowania zarządzeniami Państwa poszczególnych zawodów,
2) naruszenie przepisów postępowania, skoro uchybienia te miały istotny wpływ na
wynik sprawy, w szczególności:
- art. 367-391 KPC, a zwłaszcza art. 385 KPC zastrzegającego dla Sądu drugiej instancji możliwość oddalenia apelacji tylko, gdyby była ona bezzasadna,
- art. 176 Konstytucji RP poprzez nieuchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji,
mimo stwierdzenia, że wyrok ten nie rozważył istotnych podstaw rozstrzygnięcia;
„podniesienie dopiero w instancji apelacyjnej zasady rozstrzygnięcia” pozostawiają
rozstrzygnięcie to bez możliwości kontroli instancyjnej, to jest zagwarantowanej konstytucyjnie dwuinstancyjności postępowania.
W części uzasadniającej zarzuty skarżący podaje wyliczenie wskazujące, iż
uzyskiwane przez niego wynagrodzenie nie pokryje kwoty składki na ubezpieczenie;
dlatego podtrzymuje stanowisko, że powinien być traktowany jak pracownik - zgodnie
z §10 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 stycznia 1990 r. Nie ma bowiem
żadnej racji aby zasada ta nie była stosowana „przy składkach” adwokata w zespole
adwokackim. Odmienne postępowanie jest przejawem dyskryminacji, także w
porównaniu z emerytem - radcą prawnym, notariuszem, pośrednikiem prawnym,
którzy w ogóle nie opłacają składek na ubezpieczenie społeczne. Przeciwko takiej
wykładni przepisów ponadto przemawiają wskazówki zawarte w uzasadnieniu
uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1992 r., II
UZP 16/91, według których jakkolwiek adwokat nie jest pracownikiem, to także gdy
jest zatrudniony w zespole adwokackim, a nawet gdy prowadzi kancelarię indywidualną lub w spółce z innym adwokatem, winien płacić składki na ubezpieczenie
społeczne jak pracownik, skoro ustawa go z tym statusem przyrównuje.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu kasacji, uznał, że jest ona pozbawiona
usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu, z następujących powodów:
1. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że nie jest zrozumiałe odniesienie się skarżącego do przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i
społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776).
Skarżący nie konkretyzuje jakie przepisy tejże ustawy zostały naruszone i dlaczego
oraz jakie to miało znaczenie dla wyniku sprawy; szczególnie, że Sądy obu instancji
nie odwołały się do przepisów tejże ustawy i nie rozważały żądania skarżącego w jej
aspekcie, co jest zrozumiałe, skoro spór sprowadza się do tego, czy w odniesieniu
do skarżącego ma zastosowanie § 42 ust. 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek..., czy też
może mieć zastosowanie § 10 ust. 2 tego rozporządzenia.
Również nie zostało wyjaśnione przez skarżącego jakie przepisy ustawy z
dnia 28 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.)
zostały naruszone przez Sąd Apelacyjny i dlaczego oraz jaki to miało wpływ na rozstrzygnięcie. Należy podkreślić, że żaden z Sądów rozpoznających niniejszą sprawę
także nie powołał się na przepisy tejże ustawy, ponieważ nie miały one w sprawie
zastosowania.
Brak wskazania konkretnych przepisów, jakie - zdaniem skarżącego - zostały
naruszone, uniemożliwia ustosunkowanie się do tych zarzutów.
2. Przechodząc do meritum sprawy Sąd Najwyższy podkreśla, iż w orzecznictwie i
doktrynie przyjmowany jest jednolity pogląd, że objęcie adwokatów na równi z pracownikami, między innymi, prawem do świadczeń z tytułu powszechnego zaopatrzenia emerytalnego pracowników i ich rodzin (według dotychczasowego nazewnictwa),
nie czyni ich eo ipso pracownikami, ponieważ nie pozostają w stosunku pracy, co
odnosi się także do wykonujących swój zawód w zespole adwokackim. To, że zgodnie z art. 24 ust. 1 Prawa o adwokaturze - przy ustalaniu prawa do świadczeń
pracę w zespole adwokackim traktuje się jak zatrudnienie, a uzyskane wynagrodzenie jak wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, nie świadczy, iż zrównanie to powoduje
także jednakowe traktowanie adwokata i pracowników w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne. Jak trafnie bowiem podkreślono w motywach zaskarżonego
wyroku, adwokaci są uznawani nadal za odrębną grupę zawodową. Uprawnione jest
stanowisko Sądu Apelacyjnego, że prawodawca wyraźnie oddzielił kwestię uprawnień adwokatów do świadczeń od kwestii określenia wysokości i podstawy wymiaru
składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to wprost z art. 24 ust. 1 i ust. 4 Prawa
o adwokaturze. Konsekwencją tego jest odmienne uregulowanie tej kwestii w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy
wymiaru składek, co zostało dokładnie przedstawione przez Sąd Apelacyjny.
Zarzut skarżącego, iż powinien być traktowany tak jak pracownik, co ma
oznaczać, iż w odniesieniu do niego należy stosować § 10 ust. 2 rozporządzenia
Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r., nie wytrzymuje krytyki w świetle przedstawionych argumentów Sądu Apelacyjnego, z którym Sąd Najwyższy w pełni się
zgadza. Sąd Apelacyjny dokonując wykładni § 43 tegoż rozporządzenia słusznie
wskazał, iż redakcja § 43 nie upoważnia do rozszerzającej wykładni i odpowiedniego
zastosowania w stosunku do adwokatów innych przepisów określających zasady
opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników - poza wymienio-
nymi w nim przepisami § 12-18 tegoż rozporządzenia. Stanowisko takie jest zgodne
z zasadą wykładni prawa, iż przepisy szczególne - a do takich niewątpliwie należą
przepisy zawarte w rozdziale 6 - podlegają wykładni ścisłej.
Nie jest uprawniony zarzut, jakoby przeciwko stanowisku Sądu Apelacyjnego
mają przemawiać wskazówki zawarte w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 23 stycznia 1992 r., II UZP 16/91 (OSNCP 1992 z. 25, poz. 66). W uchwale
tej Sąd Najwyższy zajmował się zagadnieniem, czy adwokat, który wykonuje zawód
indywidualnie na podstawie art. 4 ust. 3 Prawa o adwokaturze i ma uprawnienia
emerytalne, podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z art. 24 w związku z
art. 37 tej ustawy. Stwierdzenie przez Sąd Najwyższy, że podlega ubezpieczeniu,
gdyż należy go traktować nadal tak jak pracownika, w związku z czym powinien
nadal opłacać składki na ubezpieczenie społeczne, w niczym nie podważa rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie. Chodziło bowiem tylko o stwierdzenie obowiązku opłacania nadal składek, a nie o to od jakiej podstawy.
Dodanie w § 42 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r.
ustępu 1a stanowiącego, że podstawa wymiaru składki, o której mowa w ust. 1, nie
może być niższa od kwoty odpowiadającej 60% przeciętnego wynagrodzenia, jest
ocenione przez skarżącego jako dyskryminacja zawodu adwokackiego w stosunku
do sytuacji pracowników, a także do innych zawodów. Należy zatem zwrócić uwagę
na trafną ocenę Sądu Apelacyjnego, iż przez podjęcie pracy w zespole adwokackim
adwokat nie staje się pracownikiem i jego status jest inny niż pracownika, a więc nie
można w tym kontekście rozpatrywać zasady równości wobec prawa. Jeżeli zaś
chodzi o całą grupę zawodową adwokatów to przepis ten nie tylko nie narusza tej
zasady, a przeciwnie, stanowi w tym zakresie uregulowanie wspólne. Dlatego nie
można mówić o naruszeniu zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 ust. 1
Konstytucji RP. Sąd Najwyższy całkowicie zgadza się z tą argumentacją.
Reasumując tę część wywodów zatem należy stwierdzić, że nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny przepisów prawa materialnego
wskazanych w kasacji.
3. Wobec prawidłowego oddalenia apelacji przez Sąd Apelacyjny nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przepisów postępowania, a szczególnie art. 385 KPC. Podobnie nie jest trafny zarzut naruszenia art. 176 Konstytucji RP. Apelacja wnioskodawcy została rozpoznana przez Sąd drugiej instancji, a więc przewidziana w tym
przepisie zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego została zachowana,
przy czym Sąd Apelacyjny rozważył także te zarzuty podniesione przez skarżącego
w odwołaniu, które pominął Sąd Wojewódzki, a co w istocie nie miało wpływu na
rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku na
mocy art. 39312 KPC.