Social security pension change requires applicant request, not automatic administrative recalculation.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a lower court ruling that granted the applicant a workers' pension instead of a student's disability pension. The applicant had previously received the student pension and only submitted a formal request for a workers' pension in October 1995, after years of correspondence regarding the amount. The court held that no statutory provision mandated an automatic conversion of the student pension to a workers' pension upon meeting employment requirements. Consequently, the change in benefit type was valid only because the applicant actively requested it, not due to an administrative error.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 63 ust. 1 ustawy o z.e.p.; Art. 89 ust. 1 ustawy o z.e.p.; Art. 99 ustawy o z.e.p.: A change from a student's disability pension to a workers' pension does not occur automatically by the administration but requires a specific request from the insured party.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Wyrok z dnia 18 grudnia 1997 r.
II UKN 425/97
Zmiana pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego na inne, nie
następuje z urzędu lecz w wyniku złożenia przez zainteresowanego stosownego wniosku.
Przewodniczący SSN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:
Andrzej Kijowski, Stefania Szymańska.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 1997 r. sprawy z wniosku
Tomasza P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Ł. o rentę
inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 27 maja 1997 r. [...]
o d d a l i ł kasację.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z
dnia 27 maja 1997 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 28 stycznia 1997 r. [...] oraz poprzedzającą
go decyzję rentową i przyznał Tomaszowi P. prawo do renty inwalidzkiej według
pierwszej grupy inwalidów od dnia 1 lipca 1995 r. oraz oddalił apelację ubezpieczonego w pozostałej części. Sąd Apelacyjny ustalił, że ubezpieczony - zgodnie z decyzją rentową z dnia 18 marca 1985 r. - pobierał przysługującą w najniższej wysokości
rentę inwalidzką na podstawie art. 63 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm. - powoływana dalej jako ustawa o z.e.p.). Renta ta podlegała urzędowym waloryzacjom, a
także częściowemu zawieszeniu z uwagi na podjęcie przez ubezpieczonego od 9
września 1985 r. zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy.
Trwająca do 30 października 1995 r. korespondencja ubezpieczonego z or-
-2ganem rentowym dotyczyła wysokości wypłacanego świadczenia, a żadne z jego
pism nie zawierało wniosku o przyznanie innego rodzaju renty. Dopiero pismo z dnia
30 października 1995 r. było w istocie rzeczy wnioskiem o przyznanie praw do renty
inwalidzkiej pracowniczej, ponieważ ubezpieczony domagał się w nim wyliczenia
świadczenia z uwzględnieniem pracowniczego stażu pracy i uzyskiwanych zarobków.
Na tle dokonanych ustaleń Sąd Apelacyjny wskazał, że - stosownie do treści
art. 89 ust. 1 ustawy o z.e.p. - żaden przepis tej ustawy ani inne przepisy szczególne
nie przewidują obowiązku przeliczenia z urzędu pobieranej od 1985 r. uczniowskiej
renty inwalidzkiej na pracownicze świadczenie rentowe, po osiągnięciu przez ubezpieczonego wymaganego ustawowo okresu zatrudnienia. Dlatego też do sytuacji
ubezpieczonego miał zastosowanie art. 99 ustawy o z.e.p., który stanowił o wypłacaniu świadczenia od daty powstania prawa, jednakże za okres nie dłuższy niż 3
miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc złożenia wniosku. Sąd Apelacyjny
wskazał, że wniosek ubezpieczonego z dnia 30 października 1995 r., do którego nie
dołączono dokumentów określających pracowniczy staż rentowy, zawierał braki formalne, na uzupełnienie których organ rentowy - stosownie do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze
zm.) - winien był udzielić ubezpieczonemu dodatkowego terminu. Dlatego dzień 30
października 1995 r. określał prawidłową datę wpływu wniosku o przyznanie prawa
do pracowniczej renty inwalidzkiej, której wypłata przysługiwała mu od dnia 1 lipca
1995 r. Organ rentowy i Sąd pierwszej instancji przyjęły nieprawidłową datę zgłoszenia w dniu 20 grudnia 1995 r. wniosku o przyznanie pracowniczego świadczenia
rentowego.
Sąd Apelacyjny uznał za bezpodstawne żądanie przyznania ubezpieczonemu prawa do pracowniczej renty inwalidzkiej od daty 1 grudnia 1990 r. - wskazując, że organ rentowy nie mógł przyznać mu tego świadczenia z urzędu po osiągnięciu przez ubezpieczonego 5 letniego okresu zatrudnienia. Wcześniejsze przyznanie
tego świadczenia byłoby możliwe tylko, gdyby odmowa była następstwem błędu organu rentowego, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Równocześnie brak
było podstaw prawnych do przyjęcia za podstawę wymiaru świadczenia ubezpieczonego jego zarobków z czterech kwartałów, co byłoby możliwe tylko w razie skutecz-
-3nego złożenia wniosku o świadczenie pracownicze w 1990 r.
W kasacji ubezpieczonego podniesiono zarzuty: naruszenia prawa materialnego przez niezastosowanie przepisu art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p. oraz
mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 328 § 2 KPC - przez nierozpoznanie całej apelacji. Skarżący opierał swoje zarzuty na niedoręczeniu decyzji z „XII.91 i
I.92 r.” uniemożliwiających mu ich ewentualne zaskarżenie, co należało potraktować
jako błąd organu rentowego w rozumieniu art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p., a
także wprowadzanie go w błąd przez organ rentowy w decyzjach z „5.04, 25.06.92 r.
oraz 5.05, 5.06 i 20.07.92 r.” - przez wskazanie, że renta po przeliczeniu jest niższa
od najniższej, w związku z czym była podnoszona do wysokości renty minimalnej.
Dlatego skarżący uważa, że jego wniosek z „92 i 93 r.” obligował ZUS do wyrównania
jego renty od „XII.91”. Żądanie renty od „1.12.90 r., obliczonej w oparciu o podstawę
z czterech kwartałów”, spełnia warunki z art. 34 ust. 1 ustawy o z.e.p. W ocenie
skarżącego Sąd Apelacyjny pominął podnoszoną przez niego okoliczność złożenia
stosownego wniosku do protokołu w dniu 15.06.1992 r., który mógł złożyć w „XI.91
r.”, gdyby otrzymał w terminie decyzje rentowe z „XI i XII 91 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kwestią sporną w sprawie była data złożenia wniosku o zamianę przyznanej
wnioskodawcy w 1985 r. tzw. renty inwalidzkiej uczniowskiej na pracowniczą rentę
inwalidzką. Skarżący dopatrywał się błędu organu rentowego w postaci niedoręczenia mu decyzji z grudnia 1991 r. i ze stycznia 1992 r., co według niego spowodowało,
że stosowny wniosek o zmianę rodzaju pobieranego świadczenia złożył dopiero w
dniu 15 czerwca 1992 r.
Tymczasem z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że skarżący zwracał się w dniu 23 stycznia 1992 r. o przesłanie mu „styczniowej decyzji rewaloryzacyjnej i grudniowej (91)” [...]. W odpowiedzi z dnia 19.08.1992 r. organ rentowy sygnalizował przesłanie „w załączeniu odpisów decyzji z dnia 1.12.91 r. oraz z
1.1.92 r.” [...]. Również Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wydanego wyroku z
dnia 28 stycznia 1997 r. ustalił fakt doręczenia tych decyzji w sierpniu 1992 r. [...], co
pozwalało przyjąć, że od spóźnionej daty ich doręczenia biegły terminy do wniesienia
-4odwołania zgodnie z pouczeniem zawartym na druku każdej decyzji rentowej.
Pozytywne, chociaż spóźnione załatwienie wniosku zdaje się potwierdzać sygnalizowana w kasacji treść wniosku z 15.06.92 r., (którego również brakuje w aktach
rentowych), w którym skarżący według twierdzeń kasacji zwracał się o „wypłacenie
dodatku pielęgnacyjnego i wyjaśnienie wysokości renty od XII.91 r.”. Trzeba tu
wskazać, że organ rentowy w piśmie procesowym z dnia 21 marca 1996 r. twierdził ,
iż data 15.06.1992 r. nie była datą wniosku skarżącego, ale jedynie datą nadania z
urzędu prawidłowego symbolu dla inwalidzkiej renty ucznia-studenta „IU”.
W tych okolicznościach nie było żadnych podstaw do przyjęcia, że skarżący
w jakimkolwiek wniosku rentowym, złożonym przed dniem 30.10.1995 r., formułował
żądanie zmiany rodzaju pobieranego świadczenia rentowego. W szczególności w
odwołaniu z 14.06.1993 r. od decyzji rentowych z dnia 5.05.1992 r. i z 5.06.1993 r.
[...] ubezpieczony kwestionował wyłącznie opóźnienie w wypłatach dodatku pielęgnacyjnego. W odwołaniu tym wyraźnie przy tym deklarował, co następuje: „w dn.
15.VI.92 , jak również w żadnym innym terminie w ostatnich latach nie składałem
wniosku o przeliczenie renty” [...], co zdaje się jednoznacznie zaprzeczać jego aktualnym twierdzeniom o złożeniu wniosku o zmianę rodzaju świadczenia rentowego
przed dniem 30.10.1995 r. Jego ówczesne odwołanie organ rentowy potraktował
jako wniosek o ponowne rozpatrzenie prawidłowości wypłacania dodatku pielęgnacyjnego oraz należnych odsetek od tego świadczenia, co uwzględnił w prawomocnej
decyzji z dnia 20 lipca 1993 r. [...]
Nie jest trafny wywód kasacyjny, że wielokrotne zastrzeżenia ubezpieczonego, dotyczące wysokości dodatku pielęgnacyjnego, pozwalały organowi rentowemu ustalić, że wypłacana mu renta nie uwzględnia jego stażu pracy. Przecież
przedmiotem znajdujących się w aktach rentowych wszystkich prawomocnych decyzji rentowych z 25.06.1992 r. oraz z 5.05., 5.06., 10.06. i 20.07.1993 r., które wskazywały na rozpatrzenie wniosku z 15.06.1992 r., było przeliczenie świadczenia
zawsze jednoznacznie określanego jako „renta inwalidzka pierwszej grupy inwalidów
dla ucznia-studenta”. Gdyby zatem ubezpieczony składał wnioski o przyznanie mu
pracowniczej renty inwalidzkiej, to kwestionowałby przyznawanie mu w dalszym
ciągu renty inwalidzkiej dla „ucznia-studenta”.
Istotne jest dalej, że postanowieniem z dnia 19 kwietnia 1996 r. [...], Sąd Apela-
-5cyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi oddalił zażalenie ubezpieczonego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 26 marca 1996 r. [...], odrzucające odwołanie ubezpieczonego z
dnia 15 grudnia 1995 r. od decyzji z dnia 10 czerwca 1993 r. [...] Z tego orzeczenia
wynikała prawomocność wydanych do tej daty wszystkich decyzji rentowych przyznających mu wyraźnie rentę inwalidzką dla ucznia-studenta.
Natomiast apelację (błędnie nazwaną rewizją) ubezpieczonego, który utrzymywał, że odwoływał się od decyzji z 13 listopada 1995 r., będącej odpowiedzią na
jego wniosek z 30 października 1995 r. o ponowne ustalenie wysokości renty inwalidzkiej uwzględnił Sąd Apelacyjny, trafnie wskazując w motywach wyroku reformatoryjnego, że pismo organu rentowego z tej daty należało potraktować jako udzielenie
ubezpieczonemu terminu na uzupełnienie brakujących dokumentów dotyczących
jego zatrudnienia i długości stażu pracy (§ 33 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z
dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i
zasad wypłaty tych świadczeń - Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.). Taka konstatacja spowodowała, że Sąd Apelacyjny przyznał ubezpieczonemu prawo do pracowniczej
renty inwalidzkiej od dnia 1 lipca 1995 r., tj. uwzględnił w istocie rzeczy wnioski zawarte w pisemnej apelacji. Równocześnie Sąd ten trafnie wywiódł, że w ustalonych
okolicznościach sprawy nie było podstaw prawnych do przyznania ubezpieczonemu
prawa do pracowniczej renty inwalidzkiej od daty 1 grudnia 1990 r., której podstawa
wymiaru byłaby wyliczona z ostatnich czterech kwartałów zatrudnienia, gdyby wniosek o zmianę rodzaju świadczenia był skutecznie złożony w 1990 r. W sytuacji złożenia dopiero 30 października 1995 r. wniosku rentowego, który w swojej treści zawierał elementy żądania zmiany rodzaju świadczenia, nie mogło być również mowy o
wcześniejszym błędzie organu rentowego w tym zakresie, który rodziłby skutki
prawne z art. 101 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).
Mając powyższe na uwadze nie mająca usprawiedliwionych podstaw prawnych kasacja podlegała oddaleniu z mocy art. 39312 KPC.