Social security overpayment case dismissed for lack of appeal value under Article 393(1) of the Civil Procedure Code.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal filed by the Social Insurance Institution against a lower court ruling that rejected an overpayment claim. The Social Insurance Institution argued that the appeal violated material law regarding pension suspension rules, while the appellant contended the appeal was admissible. The court ruled that because the disputed amount was below the statutory threshold, the appeal lacked the necessary value to proceed under Article 393(1) of the Civil Procedure Code.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 393 pkt 1 KPC; In social security disputes concerning specific overpayment amounts unrelated to future entitlements, the admissibility of cassation is determined by the value of the subject matter of the appeal.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Postanowienie z dnia 10 października 1996 r.
II UKN 4/96
W sprawach o zwrot nienależnie pobranych świadczeń emerytalnorentowych o dopuszczalności kasacji decyduje, zgodnie z przepisem art. 393 pkt
1 KPC, wartość przedmiotu zaskarżenia, tj. wysokość dochodzonej kwoty.
Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie: SN: Andrzej Wróbel, SA
Mieczysław Bareja (sprawozdawca).
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 10 października 1996 r. sprawy z
wniosku Wiesława Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B.
o nadpłatę świadczenia, na skutek kasacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział
w B. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 31 lipca 1996 r. [...]
postanowił:
o d r z u c i ć kasację.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. decyzją z dnia 13 lipca 1995 r.
naliczył nadpłatę renty inwalidzkiej pobieranej przez Wiesława Ł. za rok 1994 w kwocie
1.259,02 złotych i zażądał zwrotu tej kwoty. Dokonując wyliczenia nadpłaty organ
rentowy uwzględnił dochód osiągnięty przez rencistę z tytułu wykonywania pracy bez
odliczenia kosztów uzyskania tego dochodu.
Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 1996 r., [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku zmienił decyzję organu rentowego ustalając brak
podstaw do naliczenia nadpłaty renty i do żądania zwrotu tej nadpłaty. Sąd ApelacyjnySąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 31 lipca 1996 r.
[...] oddalił rewizję organu rentowego. Kasację od tego wyroku złożył Zakład
Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B., zarzucając naruszenie prawa materialnego art. 24 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o
zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz.
450 ze zm.) w związku z § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki
Socjalnej z dnia 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub
zmniejszenia emerytury i renty (Dz. U. Nr 58, poz. 290). Organ rentowy wniósł o zmianę
wyroku i oddalenie odwołania Wiesława Ł.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego,
ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. Nr 43, poz. 183), sprawy wszczęte przed dniem wejścia w życie tej ustawy toczą się
od tego dnia według jej przepisów. Od orzeczenia sądu drugiej instancji oddalającego
po dniu wejścia w życie tej ustawy (to jest po dniu 1 lipca 1996 r.) rewizję lub
orzekającego co do istoty sprawy przysługuje kasacja, z wyłączeniem spraw
wymienonych w art. 11 ust. 3 tej ustawy. Wyrok sądu drugiej instancji zapadł 31 lipca
1996 r., a zatem możliwe było złożenie kasacji z tym, że zachodzi konieczność
zbadania, czy stosownie do wspomnianego przepisu art. 11 ust. 3 ustawy w ogóle
kasacja jest w sprawie dopuszczalna.
Przypadki, w których kasacja nie przysługuje określa przepis art. 393 KPC. W pkt
1 przepis ten zawiera regułę ogólną, uzależniającą prawo do kasacji od wartości
przedmiotu zaskarżenia [...]. Nie zawiera podziału spraw na sprawy cywilne, sprawy z
zakresu prawa pracy i sprawy z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych. Można by
wnioskować, że ogólna reguła zawarta w pkt 1 ma w pełni zastosowanie do spraw z
zakresu ubezpieczeń społecznych nie wymienionych w pkt 5. Analiza pozostałych
punktów art. 393 KPC, a w szczególności pkt 2 i 5, nasuwa jednakże istotne
wątpliwości co do tego rodzaju wniosku. Gdy zważy się charakter prawny świadczeń z
zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym i to, że ich społeczno-gospodarczym przeznaczeniem jest zapewnienie środków do życia w przypadkach utraty źródła utrzymania
oraz to, że stosownie do art. 393 pkt 2 KPC kasacja przysługuje, o ile spór dotyczy
prawa do alimentów a nie ich wysokości, stosowanie reguły ogólnej określonej w pkt 1
analizowanego przepisu byłoby co najmniej problematyczne.
Co do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, przepis art. 393 pkt 5 zawiera
dwa przedmiotowe wyłączenia dopuszczalności kasacji. Ograniczenia te dotyczą
świadczeń jednorazowych z zakresu ubezpieczenia społecznego, przewidzianych w
przepisach o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i
macierzyństwa oraz spraw o określenie podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie
społeczne. Wyłączając możliwość kasacji w sprawach świadczeń jednorazowych z
zakresu ubezpieczenia społecznego przewidzianych w przepisach o świadczeniach z
ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ustawodawca znał charakter tych świadczeń i ich wysokość. Świadczenia te najczęściej nie osiągają kwoty
5000 zł. Z faktu tego wyłączenia można by wnioskować, że w pozostałych sprawach z
zakresu ubezpieczeń społecznych (nie wymienionych w pkt 5), kasacja jest dopuszczalna. Gdy zważy się deklaratoryjny charakter orzeczeń sądowych w zdecydowanej
większości spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, i to, że przedmiotem roszczeń w
tych sprawach nie są określone kwoty, ale prawo do określonych prawem świadczeń, a
ściślej stwierdzenie tego prawa, należałoby uznać, że w sprawach, w których
przedmiotem sporu jest prawo do określonego świadczenia, kasacja jest dopuszczalna
bez względu na kwotową wartość tego świadczenia.
Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych - nie mają - w związku ze zmianami
materialnym w prawie ubezpieczeń społecznych jednorodnego charakteru. Większość
tych spraw dotyczy stwierdzenia prawa do świadczeń, a więc ustalenia prawa.
Występuje jednak wiele rodzajów spraw, w których przedmiotem sporu nie jest
ustalenie prawa, ale ściśle określona kwota nie wiążąca się z prawem do świadczeń w
przeszłości, ani też nie mająca nic wspólnego z uprawnieniami i obowiązkami
uprawnionego do świadczeń w przyszłości. Dotyczy to w szczególności nadpłaty świadczeń w związku z zasadami ich zawieszalności oraz nienależnych świadczeń. W tego
rodzaju sprawach kwota będąca przedmiotem zaskarżenia jest ściśle określona.
Decyzje organów rentowych i orzeczenia sądowe w tego rodzaju sprawach zawierają
jednocześnie ustalenie obowiązku zwrotu określonej kwoty pod rygorem egzekucji
administracyjnej, a więc są tożsame z orzeczeniami zasądzającymi innego rodzaju
należności.
Nie ma więc podstaw do niestosowania w tego rodzaju sprawach art. 393 pkt 1
KPC. Zatem w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których przedmiotem
zaskarżenia jest ściśle określona kwota nie dotycząca praw i obowiązków osoby
pobierającej świadczenia na przyszłość, o dopuszczalności kasacji rozstrzyga wartość
przedmiotu zaskarżenia stosownie do art. 393 pkt 1 KPC.
W niniejszej sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia jest znacznie niższa od
kwoty 5 tysięcy złotych, a zatem kasacja nie jest dopuszczalna. Problem dopuszczalności kasacji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest nowym problemem i prawdopodobnie dlatego Sąd Apelacyjny nadał bieg kasacji, nie stosując art.
3935 KPC.
W tej sytuacji stosownie do art. 3938 KPC należało orzec jak w sentencji.